Diz kireçlenmesi (gonartroz), ilerleyici yapısı nedeniyle tedavi planlamasında zamanlama ve hasta seçimini kritik hâle getiriyor. Son yıllarda en sık sorulan sorulardan biri ise şu: PRP mi, yoksa diz protezi mi? Bilimsel çalışmalar, bu iki yaklaşımın rakip değil, farklı evreler için tamamlayıcı seçenekler olduğunu gösteriyor.
PRP: Kime, ne kadar?
Trombositten zengin plazma (PRP), hastanın kendi kanından elde edilen biyolojik bir ürünün eklem içine enjeksiyonuna dayanıyor. Amaç, inflamasyonu baskılamak ve ağrıyı azaltmak.
Fransa’da çok merkezli olarak yürütülen, randomize ve kontrollü PIKOA çalışması (BMJ Open, 2024), PRP enjeksiyonlarının erken ve orta evre diz kireçlenmesi olan hastalarda ağrı ve fonksiyon skorlarında plaseboya kıyasla sınırlı ama istatistiksel olarak anlamlı iyileşme sağladığını ortaya koydu. Çalışma, romatoloji ve ortopedi alanında yüksek atıf alan araştırmacılar tarafından yürütüldü.
2025 yılında yayımlanan bir meta-analizde ise PRP’nin, 6–12 aylık takiplerde hyaluronik asit enjeksiyonlarına kıyasla ağrı skorlarında daha belirgin düşüş sağlayabildiği bildirildi. Analiz, WOMAC ve VAS gibi uluslararası geçerliliği olan ölçeklere dayanıyor.
Ancak uzmanlar, PRP’nin:
-
Kıkırdağı tamamen yenilemediğini,
-
Etkisinin kişiden kişiye değiştiğini,
-
İleri evre kireçlenmede sınırlı fayda sağladığını
özellikle vurguluyor.
Diz protezi: Ne zaman kaçınılmaz?
Total diz protezi, ileri evre diz kireçlenmesinde günümüzde en etkili ve kalıcı tedavi olarak kabul ediliyor. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi (AAOS) ve Avrupa Ortopedi rehberleri, eklem aralığının ciddi biçimde daraldığı, günlük yaşam aktivitelerinin belirgin şekilde kısıtlandığı hastalarda protezi öneriyor.
Uzun dönem gözlemsel çalışmalar, diz protezi yapılan hastaların büyük bölümünde:
-
Ağrının belirgin biçimde azaldığını,
-
Yürüme kapasitesinin arttığını,
-
Yaşam kalitesinde kalıcı iyileşme sağlandığını
gösteriyor. Ancak protez cerrahisinin de enfeksiyon, revizyon ve cerrahi riskler taşıdığı unutulmuyor.
Uzmanlar ne diyor?
Ortopedi ve fizik tedavi uzmanlarına göre temel ayrım net:
-
Erken–orta evre diz kireçlenmesi: PRP, uygun hastada semptomları azaltabilir ve protez ihtiyacını geciktirebilir.
-
İleri evre diz kireçlenmesi: PRP beklentiyi karşılamaz; diz protezi daha rasyonel bir seçenektir.
Uzmanlar, PRP’nin “ameliyatsız kesin çözüm” gibi sunulmasının bilimsel karşılığı olmadığını, protezin ise doğru zamanda yapıldığında yüz güldürücü sonuçlar verdiğini ifade ediyor.
Henüz deneysel olan noktalar
PRP tedavisinde:
-
En ideal doz,
-
Enjeksiyon sayısı,
-
Uzun vadeli yapısal etkiler
konusunda kesin bilimsel uzlaşı henüz sağlanmış değil. Bu nedenle yöntem, yakın izlem ve gerçekçi beklentilerle uygulanması gereken bir seçenek olarak değerlendiriliyor.
Sonuç
PRP mi protez mi sorusunun tek bir cevabı yok. Bilimsel veriler, doğru tedavinin doğru hasta ve doğru evre ile belirlendiğini gösteriyor. Yanlış beklenti ise her iki yöntemin de etkisini gölgeleyebiliyor.
