Ruh sağlığı uzmanlarına göre narsisizm, belirli düzeyde hemen herkeste bulunabilen bir kişilik özelliği olabilir. Ancak bu özellikler kişinin sosyal ilişkilerini, aile yaşamını ve iş hayatını kalıcı biçimde bozuyorsa durum klinik olarak değerlendirilen Narsisistik Kişilik Bozukluğu’na işaret edebilir.
Narsisizm nedir?
Narsisizm; kişinin kendisini aşırı önemsemesi, sürekli ilgi ve onay beklemesi, başarılarını olduğundan büyük görmesi ve çevresindeki insanların duygu ve ihtiyaçlarını ikinci plana atmasıyla karakterize edilen bir davranış örüntüsüdür.
Ancak uzmanlar, “kendini seven” veya özgüvenli her kişinin narsist olmadığını özellikle belirtiyor. Sağlıklı özgüven ile patolojik narsisizm arasında önemli farklar bulunuyor. Narsisistik kişilik bozukluğunda bu davranışlar süreklidir ve kişinin yaşamının hemen her alanına yansır.
Narsisizm ile Narsisistik Kişilik Bozukluğu aynı şey değil
En büyük yanlışlardan biri bu iki kavramın birbirine karıştırılmasıdır.
Narsistik özellikler zaman zaman birçok kişide görülebilir. Örneğin başarıyla gurur duymak, takdir edilmek istemek veya zaman zaman kendini ön plana çıkarmak tek başına psikiyatrik hastalık anlamına gelmez.
Narsisistik Kişilik Bozukluğu ise psikiyatride tanımlanmış bir ruh sağlığı durumudur. Bu tabloda kişi yalnızca kendisini merkeze koymaz, aynı zamanda bu düşünce biçimi iş yaşamını, arkadaşlık ilişkilerini, aile bağlarını ve romantik ilişkilerini de olumsuz etkiler.
Uzmanlara göre narsisizmin en yaygın 5 belirtisi
1. Kendisini olduğundan çok daha önemli görmesi
Narsistik özellik gösteren kişiler başarılarını abartabilir, yeteneklerini olduğundan büyük gösterebilir ve çevresindeki insanların kendilerine özel davranması gerektiğine inanabilir.
2. Sürekli hayranlık beklemesi
Takdir görmek onlar için yalnızca hoş bir durum değil, adeta psikolojik bir ihtiyaç haline gelebilir.
Olumlu geri bildirim alamadıklarında yoğun öfke veya hayal kırıklığı yaşayabilirler.
3. Empati eksikliği
Uzmanların en dikkat çektiği belirtilerden biri budur.
Başkalarının duygularını anlamakta zorlanabilir, karşısındaki kişinin yaşadığı sorunlara kayıtsız kalabilirler.
4. Ayrıcalıklı davranılmayı beklemesi
Kuralların herkes için değil, kendileri için farklı işlemesi gerektiğini düşünebilirler.
Sıra beklemek, eleştirilmek veya reddedilmek onlar için oldukça zorlayıcı olabilir.
5. İnsanları kendi çıkarı için kullanabilmesi
İlişkiler bazen karşılıklı paylaşım yerine hedefe ulaşmak için kullanılan araçlara dönüşebilir.
Bu durum özellikle yakın ilişkilerde ciddi güven sorunlarına yol açabilir.
Narsistik kişilerin sık görülen davranışları
Uzmanlara göre narsisistik kişilik özellikleri taşıyan bireylerde şu davranışlar da görülebilir:
- Sürekli kendinden bahsetme
- Başarılarını abartma
- Eleştiriyi kişisel saldırı olarak görme
- Hata yaptığını kabul etmekte zorlanma
- Başkalarının başarılarını küçümseme
- Yoğun kıskançlık yaşayabilme
- Kendisini özel ve benzersiz görme
- Sadece “kendisi gibi önemli” kişilerle ilişki kurmak isteme
- Kırılgan benlik saygısını gizlemek için kibirli davranışlar sergileme
- İlginin merkezinde olmadığında huzursuz hissetme
- Öfke patlamaları yaşayabilme
- Manipülatif davranışlar gösterebilme
Narsistik kişiler gerçekten özgüvenli mi?
İlginç biçimde uzmanların önemli bir bölümü bunun tam tersinin geçerli olabileceğini belirtiyor.
Dışarıdan aşırı özgüvenli görünen birçok kişinin aslında oldukça kırılgan bir benlik algısına sahip olabileceği ifade ediliyor.
Bu nedenle eleştiri karşısında beklenenden çok daha sert tepkiler verebilir, reddedilmeyi ağır bir tehdit olarak algılayabilirler.
İlişkilerde hangi sorunlara yol açabilir?
Narsisistik kişilik özellikleri romantik ilişkilerden aile yaşamına kadar birçok alanda sorun oluşturabilir.
Uzmanlara göre bu kişiler:
- Partnerlerini yeterince dinlemeyebilir.
- Sürekli haklı olduklarını düşünebilir.
- Özür dilemekte zorlanabilir.
- Karşı tarafın duygularını küçümseyebilir.
- İlişkide kontrolü elinde tutmaya çalışabilir.
- Manipülasyon veya suçluluk hissettirme yöntemlerine başvurabilir.
Bu nedenle uzun süreli ilişkilerde güven, iletişim ve karşılıklı anlayış ciddi şekilde zarar görebilir.
Narsisistik Kişilik Bozukluğu neden ortaya çıkar?
Kesin nedeni bilinmese de uzmanlar birçok faktörün birlikte rol oynayabileceğini düşünüyor.
Bunlar arasında:
- Genetik yatkınlık
- Beyin gelişimiyle ilgili biyolojik etkenler
- Çocukluk dönemindeki travmalar
- Aşırı eleştirel ebeveyn tutumu
- Tam tersine aşırı övgü ve sınırsız hayranlıkla büyütülme
- Erken çocukluk deneyimleri
yer alabiliyor.
Tanı nasıl konuluyor?
Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısı yalnızca psikiyatrist veya klinik psikolog gibi ruh sağlığı uzmanlarının yaptığı kapsamlı değerlendirme sonucunda konulabiliyor.
Sosyal medya paylaşımları, günlük tartışmalar veya tek bir davranış üzerinden bir kişiye “narsist” tanısı koymak doğru kabul edilmiyor. Tanıda uluslararası tanı ölçütleri birlikte değerlendiriliyor.
Tedavisi mümkün mü?
Uzmanlara göre tedavinin temelini psikoterapi oluşturuyor.
Terapi sürecinde kişinin düşünce kalıpları, ilişkileri ve benlik algısı üzerinde çalışılıyor.
Narsisistik Kişilik Bozukluğu için doğrudan geliştirilmiş özel bir ilaç bulunmuyor. Ancak depresyon, anksiyete veya başka ruh sağlığı sorunları eşlik ediyorsa bunlara yönelik ilaç tedavileri uygulanabiliyor.
Uzmanlardan önemli uyarı
Ruh sağlığı uzmanları, günlük hayatta yaşanan her iletişim sorununda karşı tarafı “narsist” olarak etiketlemenin doğru olmadığını vurguluyor. Narsisistik özellikler göstermek ile Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısı almak aynı durum değildir. Kesin değerlendirme yalnızca ruh sağlığı alanında yetkin uzmanlar tarafından yapılabilir.
Kaynaklar
- WebMD, Narcissism: Symptoms, Signs, and Causes
- WebMD, Narcissistic Personality Disorder (NPD)
- American Psychiatric Association (APA), What Are Personality Disorders?
- Mayo Clinic, Narcissistic Personality Disorder
- Cleveland Clinic, Narcissistic Personality Disorder
- MSD Manual Consumer Version, Narcissistic Personality Disorder (NPD)
- Harvard Health Publishing, Narcissistic Personality Disorder: Symptoms, Diagnosis and Treatments