Hindistan’ın Güney Delhi bölgesinde yürütülen geniş kapsamlı bir klinik araştırma, gebelik haftasına göre küçük doğan bebeklerde yaşamın ilk yılındaki çok yönlü desteğin büyüme ve gelişim sonuçlarını iyileştirebileceğini gösterdi. Yeni Delhi’deki Society for Applied Studies öncülüğünde, University of Bergen ve diğer ortak kurumlardan araştırmacıların katılımıyla yürütülen çalışmada 1.300 bebek rastgele iki gruba ayrıldı. Sağlık, beslenme, erken çocukluk gelişimi ve anneye yönelik destekleri birlikte alan bebekler, 12 aylık olduklarında standart bakım alan bebeklerden ortalama yaklaşık 220 gram daha ağırdı. Araştırma 27 Temmuz 2026’da JAMA’da yayımlandı. [1]
“Gebelik haftasına göre küçük” ne anlama geliyor?
Araştırmaya en az 37 gebelik haftasında, yani zamanında doğmuş bebekler alındı. Ancak bu bebeklerin doğum ağırlıkları, aynı gebelik haftasında doğan bebekler arasında en düşük yüzde 10’luk dilimdeydi. Tıpta bu durum “small for gestational age” veya SGA, yani gebelik yaşına göre küçük olarak tanımlanıyor. [1]
Bu nedenle araştırmadaki bebekler prematüre değildi. Sorun, anne karnında geçirilen sürenin kısa olması değil, bebeğin doğum sırasındaki ağırlığının gebelik haftasına göre beklenenden düşük olmasıydı.
Gebelik yaşına göre küçük doğan bebeklerde ilerleyen aylarda düşük kilo, boy uzamasında gerilik ve gelişim sorunları daha sık görülebiliyor. Araştırmacılar bu nedenle yalnızca bebeğin beslenmesini değil, sağlık izlemini, erken gelişimini ve annenin bakım kapasitesini birlikte destekleyen bir programın sonuçları değiştirip değiştiremeyeceğini araştırdı. [1][2]
1.300 bebek rastgele iki gruba ayrıldı
Çalışmaya doğumdan sonraki ilk 14 gün içinde toplam 1.300 bebek dahil edildi. Bunların 647’si çok yönlü destek programına, 653’ü ise mevcut kamu sağlık hizmetleri kapsamında olağan bakım grubuna rastgele atandı. [1]
Araştırmaya katılan bebeklerin 1.261’i 12 aylık değerlendirmeyi tamamladı. Bu sayı, başlangıçta çalışmaya alınan bebeklerin yaklaşık yüzde 97’sine karşılık geliyor. [1]
Müdahale tek bir gıda, vitamin veya tedaviden oluşmuyordu. Annelerin ilk altı ay yalnızca anne sütüyle beslemeyi sürdürebilmeleri desteklendi. Bebeklerin büyümesi düzenli olarak izlendi, gerekli mikrobesin desteği sağlandı ve altıncı aydan sonra uygun tamamlayıcı beslenme konusunda ailelere rehberlik verildi. [2]
Program aynı zamanda anne ve bebeği birlikte ele aldı. Annelerin beslenmesi ve psikososyal iyilik hali desteklenirken ailelere bebekle konuşma, oyun oynama, bebeğin verdiği işaretlere karşılık verme ve erken gelişimi destekleyen günlük etkinlikler konusunda da eğitim verildi. [2]
Bir yaşında yaklaşık 220 gramlık fark oluştu
Araştırmanın temel ölçütü bebeğin 12 aylık ağırlığıydı. Çok yönlü destek grubundaki bebeklerin ortalama ağırlığı 8,0 kilogram, olağan bakım grubundaki bebeklerin ortalama ağırlığı ise 7,8 kilogram olarak ölçüldü. Diğer etkiler hesaba katıldığında iki grup arasındaki ortalama fark yaklaşık 0,22 kilogram, yani 220 gramdı. [1]
220 gram ilk bakışta küçük bir fark gibi görünebilir. Ancak araştırmacılar yalnızca tartıdaki rakama değil, bebeğin yaşına göre beklenen ağırlığa ve büyüme yetersizliği yaşayan çocukların oranına da baktı. Bu değerlendirmelerin büyük bölümünde destek grubunun sonuçları daha iyi çıktı. [1]
Düşük kilo ve bodurluk daha az görüldü
Bir yaşında düşük kilolu kabul edilen çocukların oranı olağan bakım grubunda yüzde 32,6 iken çok yönlü destek grubunda yüzde 23,9 olarak bulundu. Başka bir ifadeyle her 100 çocukta düşük kilo görülenlerin sayısı yaklaşık 9 çocuk daha azdı. [1]
Bodurluk, yani çocuğun yaşına göre boyunun belirgin biçimde kısa olması, müdahale grubunda yüzde 20,1; olağan bakım grubunda ise yüzde 27,2 oranında görüldü. [1]
“Wasting” olarak adlandırılan ve çocuğun boyuna göre belirgin biçimde zayıf olması anlamına gelen durum da destek grubunda daha azdı. Bu oran müdahale grubunda yüzde 13,9, olağan bakım grubunda yüzde 19,4 olarak ölçüldü. [1]
Bu sonuçlar, programın yalnızca ortalama ağırlığı artırmakla kalmadığını, büyüme yetersizliği yaşayan çocukların oranında da azalma sağladığını gösteriyor.
Kansızlık oranında belirgin düşüş görüldü
Çalışmadaki en dikkat çekici farklardan biri anemi, yani kansızlık oranında ortaya çıktı. Bir yaşında anemi müdahale grubundaki çocukların yüzde 34,0’ında görülürken olağan bakım grubunda bu oran yüzde 72,5’ti. [1]
Ancak bu sonuç belirli bir vitaminin, mineralin veya tek bir besinin aynı etkiyi sağlayacağı anlamına gelmiyor. Programda mikrobesin desteğinin yanı sıra emzirme danışmanlığı, tamamlayıcı beslenme, büyüme takibi, sağlık hizmetleri, erken gelişim desteği ve anneye yönelik psikososyal destek birlikte uygulandı. Bu nedenle kansızlıktaki iyileşmenin hangi tek bileşenden ne ölçüde kaynaklandığını bu araştırma gösteremiyor. [1][2]
Beslenme desteği günlük yaşamda nasıl uygulandı?
Altı ile 12 ay arasındaki bebeklere, müdahale kapsamında günlük yaklaşık 125 kilokalori enerji ve yaklaşık 5 gram protein sağlayan mikrobesinlerle desteklenmiş sütlü tahıl karışımı verildi. Büyümesinde yetersizlik saptanan bazı bebeklere ek beslenme desteği de sağlandı. [2]
Bu ayrıntı, araştırmanın sonuçlarının neden yalnızca “evde bebeğe biraz daha fazla yemek yedirmek” şeklinde yorumlanamayacağını gösteriyor. Çalışmada beslenme desteği, düzenli büyüme izlemi ve sağlık değerlendirmeleriyle birlikte yürütüldü.
Araştırma ayrıca tek bir gıdanın veya takviyenin etkisini ölçmedi. Dolayısıyla sonuçlardan belirli bir mama, tahıl ürünü, vitamin veya mineral için doğrudan tüketim önerisi çıkarmak bilimsel olarak doğru olmaz.
Dil, hareket ve zihinsel gelişimde de olumlu sonuçlar
Araştırmacılar bebeklerin zihinsel, dil ve hareket gelişimini standart gelişim testleriyle değerlendirdi.
Destek programındaki çocukların bilişsel gelişim puanları ortalama 1,73 puan, dil gelişimi puanları 2,74 puan ve motor gelişim puanları 2,32 puan daha yüksek bulundu. [1]
Bu farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı olsa da sonuçların dikkatli yorumlanması gerekiyor. Bir yaşındaki gelişim testlerinde görülen birkaç puanlık farkın ilerleyen çocukluk döneminde zekâ, okul başarısı veya akademik performans açısından ne anlama geleceğini bu çalışma tek başına gösteremez.
Bu nedenle araştırmadan “program çocukların zekâsını artırdı” sonucu çıkarılamaz. Çalışmanın gösterdiği şey, çok yönlü destek alan çocukların 12 aylık gelişim değerlendirmelerinde ortalama olarak daha iyi sonuçlar elde etmiş olmasıdır. [1]
Aileler açısından en önemli mesaj ne?
Araştırmanın günlük yaşamdaki en önemli sonucu, küçük doğan bir bebeğin büyümesini desteklemenin yalnızca daha fazla kalori vermek anlamına gelmediğini göstermesi.
Program; emzirmenin desteklenmesini, altıncı aydan sonra yeterli ve uygun tamamlayıcı beslenmeye geçilmesini, bebeğin büyümesinin düzenli izlenmesini, sağlık sorunlarının erken fark edilmesini, anne-bebek etkileşiminin güçlendirilmesini ve erken gelişimin oyun ile iletişim yoluyla desteklenmesini birlikte içeriyordu. [2]
Anne de programın dışında bırakılmadı. Annenin beslenmesi, ruhsal iyilik hali ve bebeğin ihtiyaçlarına karşılık verebilme becerisi de destek paketinin parçaları arasındaydı. [2]
Bu nedenle araştırmanın asıl mesajı tek bir besin veya takviyeden çok, yaşamın ilk yılında anne ve bebeği birlikte ele alan bütüncül bir bakım yaklaşımının önemine işaret ediyor.
Çalışmanın önemli sınırlılıkları bulunuyor
Araştırmanın randomize olması ve katılımcıların yaklaşık yüzde 97’sinin 12 aylık izlemi tamamlaması sonuçların güvenilirliğini güçlendiriyor. Bununla birlikte çalışma Güney Delhi’nin düşük kaynaklı kentsel mahallelerinde yürütüldü. Aynı programın farklı ülkelerde, gelir düzeylerinde ve sağlık sistemlerinde aynı büyüklükte yarar sağlayıp sağlamayacağı henüz bilinmiyor. [1]
Bir başka önemli sınırlılık, müdahalenin çok sayıda bileşeni aynı anda içermesi. Emzirme desteği, tamamlayıcı beslenme, mikrobesinler, büyüme izlemi, sağlık hizmetleri, erken çocukluk gelişimi ve anneye verilen destek birlikte uygulandığı için hangi bileşenin sonuçlara ne kadar katkı yaptığı ayrı ayrı belirlenemiyor. [1][2]
Ayrıca çocuklar bu sonuçlar açısından 12 aylık olana kadar izlendi. İlk yıldaki büyüme ve gelişim farklarının okul çağına veya daha ileri yaşlara kadar sürüp sürmeyeceğini göstermek için daha uzun süreli takip gerekiyor.
Çalışmanın protokolü hem prematüre doğan hem de zamanında doğmuş ancak gebelik yaşına göre küçük bebekleri kapsayacak şekilde hazırlanmıştı. JAMA’da yayımlanan bu sonuçlar ise özellikle zamanında doğmuş SGA bebeklerin 12 aylık sonuçlarını bildiriyor. [1][2]
Bulgular, gebelik haftasına göre küçük doğan bebeklerde ilk yılın yalnızca kilo takibiyle geçirilmesi yerine beslenme, sağlık, anne-bebek etkileşimi ve erken gelişimin birlikte ele alınmasının daha iyi sonuçlar sağlayabileceğine işaret ediyor. Ancak araştırmanın test ettiği müdahale tek bir besin veya takviye değil, yaşamın ilk yılına yayılan kapsamlı bir anne-bebek destek modeliydi.
Kaynaklar
[1] Chowdhury R, Manapurath R, Upadhyay RP, et al.; Small Babies Trial Study Group. Multidomain Intervention for Growth in Term Small-for-Gestational-Age Infants: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.12117.
[2] Chowdhury R, Manapurath R, Sandøy IF, et al.; Small Babies Trial Group. Impact of an integrated health, nutrition, and early child stimulation and responsive care intervention package delivered to preterm or term small for gestational age babies during infancy on growth and neurodevelopment: study protocol of an individually randomized controlled trial in India (Small Babies Trial). Trials. 2024;25:110. DOI: 10.1186/s13063-024-07942-z.
