Kalp Krizi Nedir?
Kalp krizi (miyokard enfarktüsü), kalbi besleyen koroner damarlardan birinin ani şekilde tıkanması sonucu kalp kasının yeterli oksijen alamaması ve hasar görmesiyle ortaya çıkan, acil tedavi gerektiren bir sağlık sorunudur.
Çoğu vakada damarı daraltan aterosklerotik plakların yırtılmasıyla oluşan pıhtı, kan akışını durdurur. Kan dolaşımı kısa sürede yeniden sağlanamazsa kalp kasındaki hasar kalıcı hale gelebilir.
Kalp krizi her yaşta görülebilse de ileri yaşlarda daha sık ortaya çıkar. Erkeklerde daha erken yaşlarda görülme eğilimindeyken, kadınlarda menopoz sonrasında risk belirgin şekilde artar.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre kardiyovasküler hastalıklar küresel ölçekte en önemli ölüm nedenidir ve kalp krizleri bu ölümlerin önemli bir bölümünü oluşturur.
Kalp krizi yalnızca ölüm riski oluşturmaz. Kalp yetmezliği, ritim bozuklukları, yaşam kalitesinde azalma ve uzun süreli tedavi gereksinimi gibi ciddi sonuçlara da yol açabilir.
Kalp Krizi Neden Olur?
Kalp krizlerinin büyük çoğunluğu koroner arter hastalığına bağlı gelişir. Damar içinde zamanla oluşan yağ, kolesterol ve iltihap hücrelerinden oluşan plakların çatlaması sonucu oluşan pıhtı damarı tamamen tıkayabilir.
Başlıca nedenler şunlardır:
- Koroner damar sertliği (ateroskleroz)
- Koroner damarda pıhtı oluşumu
- Damar spazmı
- Daha nadiren damar yırtılması
- Doğuştan koroner damar anomalileri
Kalp Krizi İçin Risk Faktörleri
Bazı risk faktörleri değiştirilemezken, önemli bir kısmı yaşam tarzıyla azaltılabilir.
Değiştirilemeyen risk faktörleri
- İleri yaş
- Erkek cinsiyet
- Menopoz sonrası kadınlar
- Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
- Genetik yatkınlık
Değiştirilebilir risk faktörleri
- Sigara kullanımı
- Hipertansiyon
- Diyabet
- Yüksek LDL kolesterol
- Düşük HDL kolesterol
- Obezite
- Hareketsiz yaşam
- Sağlıksız beslenme
- Aşırı alkol tüketimi
- Kronik stres
- Yetersiz uyku
Son yıllarda yapılan çalışmalar; hava kirliliği, kronik böbrek hastalığı, uyku apnesi ve bazı iltihabi hastalıkların da kalp krizi riskini artırabileceğini göstermektedir.
Kalp Krizi İçin Kimler Daha Fazla Risk Altındadır?
Kalp krizi herkesi etkileyebilse de bazı gruplarda risk belirgin olarak daha yüksektir.
İleri yaştaki bireyler
Yaş ilerledikçe damar sertliği gelişme olasılığı artar.
Diyabet hastaları
Şeker hastalığı hem damar yapısını bozabilir hem de ağrı hissini azaltarak “sessiz kalp krizi” görülmesine neden olabilir.
Hipertansiyon hastaları
Kontrolsüz yüksek tansiyon damar duvarında hasara yol açarak plak oluşumunu hızlandırabilir.
Sigara kullananlar
Sigara damar iç yüzeyini zedeler, pıhtılaşmayı artırır ve kalp krizinin en önemli önlenebilir nedenlerinden biridir.
Kolesterol yüksekliği bulunanlar
Yüksek LDL kolesterol damar içinde plak oluşumunu hızlandırır.
Obez bireyler
Fazla kilo; diyabet, hipertansiyon ve kolesterol yüksekliği ile birlikte riski katlayabilir.
Kronik böbrek hastaları
Kalp-damar hastalıkları bu grupta daha sık görülmektedir.
Aile öyküsü bulunan kişiler
Birinci derece akrabalarında erken yaşta kalp hastalığı bulunan kişiler daha yakından takip edilmelidir.
Kalp Krizi Belirtileri Nelerdir?
Kalp krizinin belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde klasik göğüs ağrısı görülürken, özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında daha farklı yakınmalar ortaya çıkabilir.
En sık görülen belirtiler
- Göğsün ortasında baskı veya sıkışma hissi
- Göğüste yanma
- Sol kola yayılan ağrı
- Çeneye yayılan ağrı
- Boyun ağrısı
- Omuz ağrısı
- Sırta yayılan ağrı
- Nefes darlığı
- Soğuk terleme
- Bulantı
- Kusma
- Ani halsizlik
- Baş dönmesi
Göğüs ağrısı genellikle birkaç dakikadan uzun sürer ve dinlenmekle tamamen geçmeyebilir.
Kalp Krizinin Erken Belirtileri
Bazı hastalarda kalp krizi başlamadan saatler hatta günler önce uyarıcı belirtiler görülebilir.
Bunlar arasında:
- Eforla gelişen göğüs sıkışması
- Merdiven çıkarken nefes darlığı
- Çabuk yorulma
- Dinlenirken bile devam eden baskı hissi
- Sebebi açıklanamayan halsizlik
Bu belirtiler özellikle koroner damar hastalığı bulunan kişilerde ciddiye alınmalıdır.
Kadınlarda Kalp Krizi Belirtileri
Kadınlarda kalp krizi her zaman klasik göğüs ağrısıyla başlamayabilir.
Daha sık görülen belirtiler:
- Aşırı yorgunluk
- Nefes darlığı
- Bulantı
- Kusma
- Sırt ağrısı
- Boyun ağrısı
- Çene ağrısı
- Hazımsızlık hissi
Bu nedenle kadınlarda tanıda gecikme yaşanabileceği için belirtilerin dikkatle değerlendirilmesi önemlidir.
Yaşlılarda Kalp Krizi Belirtileri
İleri yaşta belirtiler daha silik olabilir.
Bazı yaşlı hastalarda yalnızca:
- Halsizlik
- Bilinç bulanıklığı
- Nefes darlığı
- Bayılma
- Çarpıntı
gibi yakınmalar görülebilir.
Diyabet Hastalarında Sessiz Kalp Krizi
Diyabet nedeniyle sinir hasarı gelişen bazı kişilerde tipik göğüs ağrısı hiç olmayabilir.
“Sessiz kalp krizi” olarak adlandırılan bu durumda yalnızca:
- Nefes darlığı
- Ani terleme
- Halsizlik
- Baygınlık hissi
- Performans düşüklüğü
görülebilir. Bu nedenle diyabet hastalarının düzenli kardiyolojik kontrolleri büyük önem taşır.