İstanbul’un Anadolu yakasında, denizle demiryolunun kesiştiği noktada yer alan Haydarpaşa İngiliz Mezarlığı, 19. yüzyılın en büyük uluslararası çatışmalarından biri olan Kırım Savaşı’nın izlerini taşıyor. Mezarlık, savaşın yalnızca cephede değil, hastanelerde ve liman kentlerinde de ağır bedeller ödettiğini gösteren somut bir tarih alanı niteliğinde.

Kırım Savaşı ve İstanbul’un Stratejik Rolü

1853–1856 yılları arasında Osmanlı Devleti ile Rusya İmparatorluğu arasında başlayan savaş, kısa sürede İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı safında yer almasıyla geniş çaplı bir uluslararası krize dönüştü. İstanbul ise cephe gerisinin merkezi oldu. Karadeniz hattından getirilen yaralı askerler Haydarpaşa ve Üsküdar’daki askeri hastanelerde tedavi altına alındı.

Ancak dönemin sağlık koşulları yetersizdi. Kolera, tifüs ve dizanteri gibi salgın hastalıklar, savaş meydanındaki kayıpları geride bıraktı. Hayatını kaybeden İngiliz askerler için Haydarpaşa’da özel bir defin alanı oluşturuldu. Mezarlığın temeli bu süreçte atıldı.

Modern Hemşireliğin İzleri

Kırım Savaşı’nın İstanbul’daki en sembolik isimlerinden biri olan Florence Nightingale, Selimiye Kışlası’nda yaralı askerlerin bakımını üstlenerek hijyen uygulamalarını sistematik hale getirdi. Ölüm oranlarının düşmesinde önemli rol oynayan bu çalışmalar, modern hemşireliğin doğuşu olarak kabul edildi.

Haydarpaşa’daki mezarlık, Nightingale’in görev yaptığı hastanelerde yaşamını yitiren askerlerin de defin yerlerinden biri oldu. Bu yönüyle alan, yalnızca askeri değil, tıp tarihi açısından da önem taşıyor.

Mezarlıkta Kimler Yatıyor?

Mezarlıkta en yoğun definler Kırım Savaşı dönemine ait. Burada:

bulunuyor.

Mezar taşlarında genellikle isim, rütbe, bağlı olunan birlik ve ölüm tarihi yer alıyor. Ölüm nedenleri arasında en sık görülen kayıt “kolera” ve diğer bulaşıcı hastalıklar.

Tanınmış bir general ya da siyasi figür bulunmamakla birlikte, mezarlık sıradan askerlerin ve sivil hayatların tarihsel kaydını barındırıyor. Genç yaşta hayatını kaybeden askerler ve çocuk mezarları, dönemin ağır sağlık koşullarını gözler önüne seriyor.

Kaç Kişi Defnedildi?

Kesin sayı kaynaklara göre değişmekle birlikte mezarlıkta yaklaşık 600 ila 800 arasında Britanyalı asker ve sivilin defnedildiği belirtiliyor. Bazı mezarlar toplu defin niteliğinde olduğu için net rakam arşiv taramalarına göre farklılık gösterebiliyor.

Günümüzde mezarlık, Birleşik Krallık makamlarının gözetiminde korunuyor ve uluslararası savaş mezarlıkları statüsünde değerlendiriliyor.

Haidar Pasha Cemetery 2

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Uzanan Süreklilik

Osmanlı Devleti, yabancı topluluklara kendi mezarlıklarını kurma ve sürdürme imkânı tanıyan bir hukuk sistemine sahipti. Haydarpaşa İngiliz Mezarlığı da bu çok uluslu yapının bir yansıması olarak ortaya çıktı. Cumhuriyet döneminde de varlığını sürdüren alan, Haydarpaşa çevresindeki büyük dönüşümlere rağmen korunarak günümüze ulaştı.

Haydarpaşa Garı’nın inşası ve bölgedeki liman faaliyetleri şehrin siluetini değiştirse de mezarlık, 19. yüzyılın küresel rekabetini ve savaşın insani boyutunu hatırlatan sessiz bir hafıza alanı olarak varlığını koruyor.

Haydarpaşa İngiliz Mezarlığı, yalnızca bir defin yeri değil; İstanbul’un uluslararası tarihindeki kırılma anlarını taşıyan bir açık hava arşivi olma özelliğini sürdürüyor.