Hantavirüs nedir, nasıl bulaşır? Prof. Dr. Ayşe Batırel’den kritik uyarılar

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün 6 Mayıs 2026’da güncellediği hantavirüs bilgi notu, hastalıkla ilgili soruları yeniden gündeme taşıdı. Kemirgenlerle ilişkili bu virüs grubu, nadir görülmesine rağmen bazı vakalarda ağır solunum, kalp ve böbrek sorunlarına yol açabiliyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi Dekanı, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Ayşe Batırel, hantavirüs konusunda halkın paniğe değil, doğru bilgiye ihtiyaç duyduğunu belirtti.

Batırel, “Hantavirüsler esas olarak kemirgenlerde bulunan zoonotik virüslerdir. İnsanlara çoğunlukla enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas sonucu bulaşır. Özellikle kapalı, havalandırılmamış, kemirgen bulaşı olan alanların bilinçsizce temizlenmesi risk oluşturabilir” değerlendirmesinde bulundu. DSÖ de bulaşın temel olarak enfekte kemirgenlerin idrar, dışkı veya tükürüğüyle temas üzerinden gerçekleştiğini bildirmektedir. Hastalar enfeksiyonu, genellikle kapalı, yetersiz havalandırılan binalarda veya temizlik sırasında kemirgen dışkılarının aerosolleri yoluyla kaparlar.

Hantavirüs insandan insana bulaşır mı?

Prof. Dr. Batırel’e göre bu soru, halkta en çok endişe oluşturan başlıklardan biri.

“Bilinen tabloya göre hantavirüs, grip ya da COVID-19 gibi toplum içinde kolay yayılan bir virüs değildir. İnsandan insana bulaşın belgelenmiş olduğu özel durumlar vardır ancak bu esas olarak Güney Amerika’da Arjantin ve Şili’de görülen Andes virüsü için, yakın ve uzun süreli temaslarda bildirilmiştir. Avrupa ve Asya’da görülen hantavirüslerde insandan insana bulaş gösterilmemiştir. DSÖ verilerine göre de insandan insana bulaş, bugüne kadar esas olarak Andes virüsü için ve sınırlı biçimde belgelenmiştir.”
Yolcu gemisiyle bağlantılı hantavirüs salgını (Mayıs 2026)
Mayıs 2026'da, Arjantin'den hareket eden bir yolcu gemisindeki yolcular arasında Andes virüsü enfeksiyonu nedeniyle gelişen bir hantavirüs salgınında DSÖ'ye birkaç ölüm vakası bildirilmiştir. Gemi, insandan insana bulaşma gösteren tek hantavirüs türü olan Andes virüsünün yaygın olduğu bir bölge olan Arjantin'den yola çıkmıştır. Andes virüsü, insandan insana bulaşması bilinen tek hantavirüstür. Bu salgın aynı zamanda hantavirüs enfeksiyonunun yüksek ölüm oranının altını çizmektedir.

Belirtiler ne zaman ortaya çıkar?

Hantavirüs belirtileri genellikle temastan sonra 1 ila 8 hafta içinde başlayabilir. İlk bulgular çoğu zaman başka enfeksiyonlarla karışabilir. Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, karın ağrısı, bulantı, kusma ve halsizlik erken dönemde görülebilir. Bazı hastalarda tablo ilerleyerek öksürük, nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikimi, tansiyon düşüklüğü, kanama bozuklukları veya böbrek yetmezliği gibi ağır sonuçlara dönüşebilir.

Prof. Dr. Batırel, “Özellikle kemirgen teması öyküsü olan kişilerde açıklanamayan ateş, yaygın kas ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları veya nefes darlığı gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır” uyarısında bulundu.

Tedavisi var mı, aşısı bulunuyor mu?

Hantavirüs enfeksiyonlarının bazı türlerinde ribavirin adlı antiviral ilaçla tedavi mümkündür. Tedavinin temelini erken tanı, yakın takip ve destekleyici yoğun bakım yaklaşımı oluşturuyor. Hantavirüs enfeksiyonlarından korunmada yaygın kullanılan bir aşı bulunmuyor.

Batırel, “Bu hastalıkta zaman kıymetlidir. Amaç virüsü doğrudan yok eden özel bir ilaç vermekten çok, solunum, dolaşım ve böbrek fonksiyonlarını yakından izlemek ve gelişen komplikasyonlara hızla müdahale etmektir” dedi.

Kimler daha dikkatli olmalı?

Risk, kemirgenlerle temas ihtimali olan kişilerde artar. Tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar, orman işçileri, depo, ahır, kiler, bağ evi, yazlık veya uzun süre kapalı kalmış alanları temizleyen kişiler daha dikkatli olmalıdır.

Prof. Dr. Batırel, “Riskli alanlar kuru süpürgeyle süpürülmemeli, elektrikli süpürgeyle doğrudan temizlenmemelidir. Önce ortam havalandırılmalı, kirli yüzeyler nemlendirilerek dikkatli şekilde temizlenmelidir” ifadelerini kullandı.

DSÖ de korunmada ev ve iş yerlerinin temiz tutulmasını, kemirgen girişlerinin engellenmesini, yiyeceklerin güvenli saklanmasını, kirli alanlarda kuru süpürme ve vakumlamadan kaçınılmasını öneriyor.

Hantavirüs küresel salgına dönüşür mü?

Prof. Dr. Batırel’e göre hantavirüs için klasik anlamda kolay yayılan bir pandemi beklentisi bilimsel verilerle desteklenmiyor.

“Bu virüsün temel bulaş yolu kemirgen kaynaklıdır. Bu nedenle salgın dinamiği solunum yoluyla hızla yayılan virüslerden farklıdır. Ancak bu durum hastalığın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Yerel kümelenmeler, mesleki maruziyetler ve çevresel riskler ciddiye alınmalıdır.”

Korunmak için ne yapılmalı?

Ev, depo, ahır ve kiler gibi alanlarda kemirgen girişleri çelik yünü, tel örgü, çimento veya diğer yama malzemeleriyle kapatılmalıdır. Gıda açıkta bırakılmamalıdır. Kemirgen dışkısı veya idrarı bulunan alanlar kuru şekilde süpürülmemelidir. Temizlik öncesinde ortam havalandırılmalı, yüzeyler uygun şekilde nemlendirilerek temizlenmelidir. Eldiven kullanılmalı, işlem sonrası eller yıkanmalıdır.

Prof. Dr. Batırel, son uyarısını şöyle yaptı:

“Hantavirüs korkuyla değil, doğru çevre hijyeni, el hijyeni ve erken başvuru bilinciyle yönetilecek bir enfeksiyondur. Kemirgen teması sonrası ateş, kas ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları veya nefes darlığı gelişirse gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.”