Çevrede ve bazı tüketim ürünlerinde bulunan kalıcı kimyasalların sağlığa etkileri yeniden tartışma konusu oldu. Avrupa merkezli yeni bir bilimsel çalışmada, belirli kimyasal maddelere maruziyet ile multiple skleroz (MS) gelişme olasılığı arasında ilişki bildirildi. Araştırmacılar özellikle PFAS (polifloroalkil maddeler) ve hidroksile PCB türevleri (OH-PCB) üzerine yoğunlaştı.
Araştırma nerede yapıldı, kim yürüttü?
Çalışma, Avrupa’da bir üniversite araştırma ekibi tarafından yürütüldü ve nöroloji ile çevre sağlığı alanında çalışan bilim insanları tarafından rapor edildi. Bulgular hakemli bir bilimsel dergide yayımlandı.
Çalışmanın türü neydi?
Bu araştırma bir gözlemsel vaka-kontrol çalışması olarak planlandı. Katılımcıların kan örneklerinde PFAS ve OH-PCB düzeyleri ölçüldü, bu seviyelerle MS tanısı arasındaki ilişki istatistiksel olarak değerlendirildi. Yani çalışma bir tedavi denemesi değil, nedensellik kanıtlamayan epidemiyolojik bir inceleme niteliği taşıyor.
Temel bulgular neler?
Araştırmacılar:
• bazı PFAS ve OH-PCB türlerine daha yüksek düzeyde maruziyet bildirilen bireylerde
• MS tanısı alma olasılığının düşük maruziyet grubuna kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olabildiğini ifade etti
Ayrıca kimyasalların tek tek değil birlikte etkisinin değerlendirildiğinde ilişkinin güçlendiği bildirildi. Bu kimyasallar; suya, toprağa ve bazı tüketici ürünlerine uzun süre kalıcılıkları nedeniyle “kalıcı kimyasallar” olarak biliniyor.
Sonuçlar ne anlama geliyor?
Bilim insanları sonuçların temkinli yorumlanması gerektiğini özellikle vurguladı:
• Bulgular ilişkiyi gösteriyor, neden-sonuç kanıtlamıyor
• Ölçülen değerler yaşam boyu maruziyeti tam olarak yansıtmayabilir
• Genetik, D vitamini durumu, viral enfeksiyonlar gibi diğer risk etkenleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor
Tıbbiye Bülteni Uzman Görüşü
Çevresel kimyasalların bağışıklık sistemi ve sinir sistemi üzerindeki olası etkileri uzun süredir araştırılıyor. Bu çalışma, MS ile çevresel maruziyetler arasındaki tartışmaya önemli fakat tek başına belirleyici olmayan yeni veriler ekledi.
Uzman değerlendirmemiz şu yönde:
• Bulgular önemli bir uyarı niteliğinde
• Ancak şu aşamada “PFAS MS’e neden olur” demek bilimsel olarak doğru değil
• Kimyasal karışımlarının birlikte etkisini inceleyen çalışmaların artması değerli
• Politikalar ve bireysel önlemler kanıtlar güçlendikçe şekillenmeli
Tedavi ve korunma konusunda dikkat
MS için bugün uygulanan tedaviler, nöroloji kliniklerinde kanıta dayalı rehberlere göre belirleniyor. Bu araştırma tedavi yaklaşımını değiştiren bir klinik çalışma değil. Henüz deneysel aşamada olan çevresel risk azaltım stratejilerinin rutin öneri haline geldiğini söylemek mümkün değil.
Toplum sağlığı açısından:
• gereksiz kimyasal maruziyetin azaltılması
• içme suyu ve gıda güvenliği politikalarının güçlendirilmesi
• bilimsel verilerin yakından izlenmesi
önemli görülüyor.
Son söz
Çevredeki yaygın kimyasallar ile MS arasındaki olası bağlantıya işaret eden bu çalışma, önemli bir araştırma adımı olarak değerlendiriliyor. Ancak sonuçlar kesin hüküm değil, dikkatli bir bilimsel işaret niteliğinde. Yeni ve geniş katılımlı çalışmalarla bulguların doğrulanması bekleniyor.
