Akıllı telefonlar, tabletler, bilgisayarlar ve çevrim içi platformlar hayatı kolaylaştırıyor. Ancak bu kolaylığın görünmeyen bir bedeli var. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD Araştırma Görevlisi Dr. Ömer Faruk Topcu, dijital bağımlılığın giderek büyüyen bir halk sağlığı sorununa dönüştüğünü söylüyor.
“Dijital bağımlılık yalnızca fazla ekran süresi değildir. Günlük yaşamı, aile ilişkilerini, okul ve iş performansını etkileyen çok boyutlu bir sorundur.”
Dijital bağımlılık nedir?
Dr. Topcu dijital bağımlılığı şöyle tanımlıyor:
“Akıllı telefon, sosyal medya, oyun veya internetin kontrol edilemeyen, aşırı ve zorlayıcı biçimde kullanılması dijital bağımlılıktır. Kişi bırakmak istese bile zorlanır, uzak kalınca huzursuzluk ve öfke yaşayabilir.”
Bu durum yalnızca bireyin değil, aile ve toplum yaşamının da dengesini bozuyor.
Hangi sorunlara yol açıyor?
Aşırı dijital kullanımın sonuçları yalnızca “göz yorgunluğu” ile sınırlı değil. Dr. Topcu, sık görülen etkileri şöyle özetliyor:
• hareketsizlik ve kilo artışı
• uyku düzeninin bozulması
• dikkat ve odaklanma sorunları
• kaygı ve depresyon belirtilerinde artış
• sosyal izolasyon
• okul ve iş başarısında düşme
Özellikle çocuklarda bilişsel ve duygusal gelişimin olumsuz etkilenebileceği vurgulanıyor.
Kimler risk altında?
Topcu’ya göre risk grupları şöyle:
• çocuklar ve ergenler
• genç yetişkinler
• uzun süre ekran karşısında çalışanlar
• yalnızlık ve sosyal izolasyon yaşayanlar
Erken yaşta sınırsız ekran maruziyeti, ilerleyen dönemlerde daha ciddi sorunların kapısını aralayabiliyor.
Dijital bağımlılığın erken uyarı işaretleri
Ailelerin dikkat etmesi gereken bazı belirtiler var:
• ekran süresini kontrol edememe
• cihazdan uzak kalınca sinirlilik
• uyku düzensizliği
• yüz yüze iletişimden kaçınma
• ders ve iş başarısında düşüş
Dr. Topcu, “Bu işaretler görmezden gelinmemeli, gecikmeden destek aranmalı” diyor.
Çözüm yasak değil, denge
Topcu’ya göre amaç teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak değil, sağlıklı kullanımı öğrenmek:
• günlük ekran süresi için sınır konulmalı
• yatmadan önce ekran kullanımına ara verilmeli
• spor, sanat ve yüz yüze sosyal aktiviteler artırılmalı
• aileler çocuklara model olmalı
• okullarda bilinçlendirme çalışmaları yapılmalı
• gerekirse uzman desteği alınmalı
“Dijital dünya hayatımızın parçası. Önemli olan onun bizi yönetmesi değil, bizim onu yönetebilmemizdir.”
Son mesaj
Dr. Ömer Faruk Topcu, sözlerini şu şekilde tamamladı:
“Dijital bağımlılık fark edildiğinde önlenebilir bir sorundur. Gözden kaçarsa sessizce büyür. Çocuklarımızın ve gençlerimizin geleceği için bugün farkındalık oluşturmak zorundayız.”