En doğru seçim, apnenin türüne, şiddetine ve hava yolunun nerede kapandığına göre değişiyor.
Uyku apnesi cihazları, en sık görülen obstrüktif uyku apnesinde gece boyunca üst hava yolunu açık tutmayı hedefliyor. Güncel klinik yaklaşımda CPAP ve APAP en güçlü ve en yerleşik seçenekler olarak konumunu korurken, ağız içi aparatlar, pozisyon cihazları, dil kası uyarıcıları ve cerrahi implantlar belirli hastalar için alternatif oluşturuyor.
Cihaz seçimi yalnızca horlamanın bulunmasına göre yapılmıyor. Uyku testiyle belirlenen apne-hipopne indeksi, yani uyku sırasında bir saatte yaşanan solunum durması veya yüzeysel solunum sayısı, gündüz uykululuğu, eşlik eden hastalıklar ve cihazın düzenli kullanılabilmesi birlikte değerlendiriliyor.[1]
Bu cihazların büyük bölümü, boğaz dokularının gevşeyerek hava yolunu kapattığı obstrüktif uyku apnesi için geliştirildi. Beyinden solunum kaslarına giden sinyallerin bozulduğu santral uyku apnesinde ise kullanılacak cihazlar ve tedavi yaklaşımı farklılık gösterebiliyor.[7]
CPAP ve APAP hâlâ temel seçenek
Pozitif hava yolu basıncı cihazları, maske aracılığıyla hava yoluna basınç uygulayarak boğazın uyku sırasında kapanmasını önlüyor.
CPAP cihazı gece boyunca önceden belirlenen sabit bir basınç sağlıyor. APAP cihazı ise solunum örüntüsüne ve hava yolundaki dirence göre basıncı belirli sınırlar içinde otomatik olarak artırıp azaltıyor.
BiPAP olarak bilinen iki seviyeli cihazlar, nefes alırken ve verirken farklı basınçlar uyguluyor. Ancak komplikasyonsuz obstrüktif uyku apnesinin rutin tedavisinde genellikle CPAP veya APAP tercih ediliyor. BiPAP daha çok yüksek basınca uyum sağlayamayanlarda ya da eşlik eden belirli solunum sorunlarında değerlendiriliyor.[1]
Klinik kılavuzlar, belirgin gündüz uykululuğu bulunan yetişkinlerde pozitif hava yolu basıncı tedavisini güçlü biçimde öneriyor. Uykuya bağlı yaşam kalitesi bozulan veya hipertansiyonu bulunan kişilerde de bu cihazların kullanılması destekleniyor.[1]
CPAP’ın başarısındaki kritik nokta, cihazın düzenli kullanılması. Maske kaçağı, burun tıkanıklığı, ağız ve boğaz kuruluğu, ciltte tahriş, gürültü veya basınç rahatsızlığı tedaviye uyumu azaltabiliyor.[7] Bu sorunlar çoğu zaman uygun maske seçimi, nemlendirici kullanımı, basınç ayarlarının yeniden değerlendirilmesi ve alışma sürecinin desteklenmesiyle azaltılabiliyor.
Ağız aparatı ile hazır horlama plağı aynı değil
Mandibular ilerletme aparatı olarak bilinen ağız içi cihazlar, alt çeneyi kontrollü biçimde öne taşıyarak dilin ve yumuşak dokuların hava yoluna doğru gerilemesini azaltıyor.
Bu cihazlar özellikle CPAP kullanamayan, CPAP’a uyum sağlayamayan veya uygun koşullarda farklı bir tedavi tercih eden yetişkinlerde değerlendiriliyor. Klinik kılavuzlar, hazır ve standart ürünler yerine kişiye özel hazırlanmış, ayarlanabilir cihazların kullanılmasını öneriyor.[2]
Kılavuz için incelenen 33 randomize araştırmada toplam 1.259 yetişkin değerlendirildi. Kişiye özel ağız aparatları, apne-hipopne indeksinde saatte ortalama yaklaşık 14 olaylık azalma sağladı. Bununla birlikte CPAP, solunum olaylarını ve oksijen düşüşlerini azaltmada genel olarak ağız aparatlarından daha etkili bulundu.[2]
Ağız aparatlarının daha küçük, sessiz ve seyahat sırasında kolay taşınabilir olması bazı hastalarda düzenli kullanım avantajı sağlayabiliyor. Ancak cihaz takıldığında horlamanın azalması, uyku apnesinin yeterince kontrol edildiğini tek başına göstermiyor. Etkinliğin kontrol uyku testiyle doğrulanması gerekiyor.[2]
Çene ekleminde veya çiğneme kaslarında ağrı, dişlerde hassasiyet, tükürük miktarında değişiklik ve uzun süreli kullanımda kapanış düzeninin değişmesi görülebiliyor. Bu nedenle cihazın uyku diş hekimliği konusunda deneyimli bir diş hekimi tarafından hazırlanması ve diş yapısının düzenli olarak izlenmesi önem taşıyor.[8]
Pozisyon cihazları yalnız belirli hastalarda etkili
Bazı kişilerde solunum olayları ağırlıklı olarak sırtüstü yatıldığında ortaya çıkıyor. Pozisyonel obstrüktif uyku apnesi olarak adlandırılan bu durumda, kişinin yan yatmasını destekleyen yastıklar, sırt aparatları veya sırtüstü pozisyona geçildiğinde titreşim veren elektronik cihazlar kullanılabiliyor.
Sekiz araştırma ve 323 katılımcıyı kapsayan bir bilimsel incelemede, pozisyon tedavisinin tedavisiz izleme kıyasla apne-hipopne indeksini saatte ortalama 7,38 olay azalttığı belirlendi. Ancak CPAP, pozisyon cihazlarına göre saatte ortalama 6,4 olay daha fazla azalma sağladı.[3]
Pozisyon cihazlarının gece boyunca daha uzun süre kullanılabildiğini gösteren bulgular bulunmasına rağmen araştırmaların büyük bölümü kısa süreliydi ve katılımcı sayıları sınırlıydı. Bu nedenle yöntem, sırtüstü ve yan yatış arasındaki solunum farkı uyku testinde açıkça gösterilen hastalar için daha uygun kabul ediliyor.[3]
Uyanıkken kullanılan dil kası uyarıcıları
Dil kasını elektriksel olarak uyaran çıkarılabilir ağız içi cihazlar, uyku apnesi teknolojilerinin daha yeni üyeleri arasında yer alıyor. Bu sistemler uyku sırasında değil, kişi uyanıkken kullanılıyor ve dil kasının hava yolunu destekleyen işlevini güçlendirmeyi amaçlıyor.
ABD’deki düzenleyici kurum, 2021 yılında bu tür bir sistemi 18 yaş ve üzerindeki, apne-hipopne indeksi 15’in altında olan hafif obstrüktif uyku apnesi hastaları için reçeteli cihaz olarak sınıflandırdı.[4]
Bu cihazlar orta veya ağır uyku apnesi için genel bir CPAP alternatifi değil. Kullanım öncesinde kapsamlı diş muayenesi yapılması, ağız dokularının uygunluğunun değerlendirilmesi ve tedavi boyunca uyku uzmanı ile diş hekimi takibinin sürdürülmesi gerekiyor.[4]
Uyku apnesi implantları kimlere uygun?
Hipoglossal sinir uyarımı, göğüs veya çene altı bölgesine cerrahi olarak yerleştirilen bir sistemle dil hareketlerini kontrol eden sinire elektriksel uyarı gönderiyor. Amaç, nefes alınırken dilin öne doğru hareket etmesini sağlayarak üst hava yolunun kapanmasını önlemek.
Bir implant sistemi için kullanım alanı 2023 yılında genişletildi. Cihaz, apne-hipopne indeksi 15 ile 100 arasında olan, CPAP veya BiPAP tedavisini kullanamayan ya da bu tedavilerden yeterli sonuç alamayan seçilmiş yetişkinlerde kullanılabiliyor.[5]
Ancak kişinin yumuşak damak bölgesinde tam ve dairesel kapanma bulunmaması gerekiyor. Santral ve karma apnelerin toplam solunum olaylarının yüzde 25’inden fazlasını oluşturduğu kişiler de bu implant için uygun kabul edilmiyor.[5]
2025 yılında orta ve ağır obstrüktif uyku apnesine yönelik başka bir implante sinir uyarım sistemi daha onaylandı. Bu sistemin kullanım alanı, apne-hipopne indeksi 15 ile 65 arasında olan ve pozitif basınç cihazları, ağız aparatları veya diğer standart seçenekleri kullanamayan ya da bu tedavilerden yarar görmeyen 22 yaş ve üzerindeki yetişkinlerle sınırlandırıldı.[6]
Sinir uyarıcı implantlar CPAP’ın doğrudan yerine geçen, herkese uygulanabilecek cihazlar değil. Cerrahi işlem, ayrıntılı hava yolu incelemesi, cihaz programlaması ve uzun dönem takip gerektiriyor. Uygun hasta seçimi yapılmadan yalnızca CPAP kullanmak istememek, implant kararı için yeterli kabul edilmiyor.[5][6]
En etkili cihaz, kontrol testinde işe yarayan cihaz
CPAP ve APAP, hava yolunu açık tutma ve solunum olaylarını azaltma bakımından en yerleşik cihazlar olmayı sürdürüyor. Kişiye özel ağız aparatları, özellikle CPAP’a uyum sağlayamayan belirli hastalarda güçlü bir alternatif oluşturabiliyor. Pozisyon cihazları ise yalnızca vücut pozisyonuna bağlı uyku apnesinde anlamlı sonuç veriyor.
Dil kası uyarıcıları hafif vakalarla, cerrahi implantlar ise ayrıntılı değerlendirmeden geçirilen seçilmiş orta ve ağır vakalarla sınırlı bulunuyor. Bu nedenle internette satılan bir horlama aparatıyla, uyku testi sonrasında reçete edilen tıbbi cihaz aynı kategoride değerlendirilmiyor.
Horlama sesinin azalması tedavinin başarılı olduğunu kanıtlamıyor. Cihazın apne-hipopne indeksini, oksijen düşüşlerini ve gündüz uykululuğunu ne ölçüde düzelttiğinin objektif olarak kontrol edilmesi gerekiyor.[1][2]
Uyku apnesi cihazlarında seçenekler genişlese de yaşanan değişim CPAP’ın önemini kaybetmesinden çok, tedavinin kişiye özel hâle gelmesi anlamına geliyor. En uygun cihaz, hastanın düzenli kullanabildiği ve etkinliği kontrol uyku testiyle doğrulanan cihaz olarak öne çıkıyor.
Kaynaklar
[1] Patil SP, Ayappa IA, Caples SM, Kimoff RJ, Patel SR, Harrod CG. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: A Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2019;15(2):335-343. DOI: 10.5664/jcsm.7640.
[2] Ramar K, Dort LC, Katz SG, et al. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Snoring with Oral Appliance Therapy: An Update for 2015. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2015;11(7):773-827. DOI: 10.5664/jcsm.4858.
[3] Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A, Dhanya J. Positional Therapy for Obstructive Sleep Apnoea. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(5):CD010990. DOI: 10.1002/14651858.CD010990.pub2.
[4] U.S. Food and Drug Administration. De Novo Classification Request for eXciteOSA, DEN200018. 2021.
[5] U.S. Food and Drug Administration. Inspire Upper Airway Stimulation, P130008/S090. 2023.
[6] U.S. Food and Drug Administration. Genio System 2.1, P240024. 2025.
[7] Bradley S. Devices That Help With Sleep Apnea. Health. Güncelleme: 2026.
[8] Sheats RD, Schell TG, Blanton AO, et al. Management of Side Effects of Oral Appliance Therapy for Sleep-Disordered Breathing. Journal of Dental Sleep Medicine. 2017;4(4):111-125.
