Yapay zekâ araçlarının günlük hayata hızla girmesi yeni bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Son dönemde yayımlanan bir araştırma, ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçlarının yaratıcı düşünme üzerinde beklenmedik etkiler oluşturabileceğini öne sürüyor.
Kontrollü bir deney kapsamında 61 katılımcı üzerinde yürütülen çalışmada, araştırmacılar öğrencileri iki gruba ayırdı. Bir grup yaratıcı görevler sırasında ChatGPT kullanırken, diğer grup görevleri tamamen kendi başına tamamladı.
İlk sonuçlar dikkat çekiciydi.
İlk Günlerde Performans Artışı Görüldü
Deneyin ilk aşamasında ChatGPT kullanan katılımcılar belirgin şekilde daha iyi sonuçlar elde etti.
Araştırmacılara göre bu grup:
• Daha fazla fikir üretti
• Daha yüksek yaratıcılık puanları aldı
• Görevleri daha hızlı tamamladı
Bu bulgular, yapay zekânın kısa vadede yaratıcı üretimi hızlandıran bir “bilişsel destek aracı” gibi çalıştığını gösterdi.
Yapay Zekâ Kaldırılınca Etki Kayboldu
Ancak deneyin ikinci aşamasında dikkat çekici bir durum ortaya çıktı.
Yedinci günde ChatGPT erişimi kaldırıldığında, yapay zekâ kullanan grubun performansı hızla düştü.
Araştırmacılar bu grubun:
• Başlangıç seviyesine geri döndüğünü
• Önceki performans avantajını koruyamadığını
• Kalıcı bir yaratıcılık artışı göstermediğini belirledi.
Fikirlerde “Homojenleşme” Ortaya Çıktı
Çalışmanın en tartışmalı bulgularından biri ise fikirlerin giderek birbirine benzemesi oldu.
Araştırmacılar bu durumu “homojenleşme” olarak tanımladı.
Buna göre ChatGPT kullanan katılımcıların ürettiği fikirler zamanla:
• Benzer yapı kalıpları içerdi
• Benzer ifade biçimleri kullandı
• Farklı kişiler tarafından üretilmesine rağmen birbirine yakın sonuçlar ortaya çıkardı.
ChatGPT kullanımının sona ermesinden sonra bile bu benzerlik eğiliminin 30 gün boyunca devam ettiği bildirildi.
İkinci Deneyde de Benzer Sonuç
Araştırmanın bulguları başka bir deneyle de test edildi.
Bu kez 120 öğrenci üzerinde yapılan 45 günlük bir değerlendirmede:
• ChatGPT kullanan öğrencilerin ortalama başarı puanı: %57,5
• Geleneksel yöntemle çalışan öğrencilerin ortalaması: %68,5
Araştırmacılar bu farkı “bilişsel çaba azalması” ile açıklıyor. Yapay zekânın bazı görevleri kolaylaştırmasının, beynin bilgiyi daha zayıf şekilde işlemesine neden olabileceği ifade ediliyor.
Bilim Dünyasında Tartışma Sürüyor
Uzmanlar ise sonuçların dikkat çekici olmakla birlikte genelleme yapılmadan önce daha geniş çalışmalar gerektiğini vurguluyor. Birçok araştırmacıya göre yapay zekâ araçları doğru kullanıldığında öğrenmeyi hızlandırabilir; ancak tamamen bağımlı kullanım bilişsel üretimi sınırlayabilir.
Sonuç olarak bu çalışma, üretken yapay zekâ araçlarının yalnızca teknoloji değil aynı zamanda bilişsel alışkanlıkları da değiştiren güçlü araçlar olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Tartışma ise hâlâ devam ediyor:
Yapay zekâ yaratıcılığı artıran bir yardımcı mı, yoksa düşünme kaslarını tembelleştiren yeni bir koltuk değneği mi? 🧠💡
