Çocukluk döneminde sessizlik, gelişimsel değerlendirmelerde sıklıkla uyumlu mizaç özellikleriyle ilişkilendirilir. Ancak klinik pratikte, sessizliğin her zaman sağlıklı uyumun bir göstergesi olmadığı; aksine, bazı çocuklar için işlevsel bir savunma düzeni olarak ortaya çıktığı gözlemlenmektedir.
Mizaç temelli içe dönüklük ile çevresel deneyimler sonucunda gelişen geri çekilme davranışlarının ayırt edilmesi klinik açıdan kritik bir öneme sahiptir. Rothbart’ın mizaç kuramı, davranışsal ketlenmenin biyolojik temellerine işaret ederken; bağlanma kuramı, çocuğun ilişkisel deneyimlerinin ifade biçimlerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle erken dönemde duygusal ifadenin yeterince mentalize edilmediği aile ve okul ortamlarında, çocukların içe yönelimli baş etme stratejileri geliştirdiği görülmektedir.
Sessiz çocuklarda sıklıkla içselleştirme bozuklukları spektrumuna ait belirtiler izlenir. Anksiyete, somatik yakınmalar, düşük benlik algısı ve bastırılmış öfke bu spektrum içinde değerlendirilir. Bu çocuklar, dışsallaştırıcı davranışlar sergilemedikleri için risk grubunda tanımlanmakta geç kalınabilir. Oysa davranışsal belirti yokluğu, duygusal yük yokluğu anlamına gelmez.
Akran ilişkilerinde gözlenen sosyal çekingenlik, çoğu zaman sosyal motivasyon eksikliğinden değil; reddedilme beklentisiyle ilişkili bilişsel şemalardan kaynaklanır. Klinik görüşmelerde bu çocukların içsel anlatılarında, “rahatsız etmemeliyim”, “görünmez olmak daha güvenli” gibi temel inançlara sıklıkla rastlanmaktadır. Bu inançlar, kaçınmacı ya da kaygılı bağlanma örüntüleriyle tutarlılık göstermektedir.
Okul temelli değerlendirmelerde, sessiz çocukların öğretmen gözlem formlarında “problem yok” kategorisinde yer alması yaygındır. Bu durum, tanısal gölgelenme riskini artırır. Uzmanların yalnızca davranış sıklığına değil; çocuğun duygusal regülasyon kapasitesine, stresle baş etme biçimlerine ve ilişki kurma örüntülerine odaklanması gerekmektedir.
Müdahale süreçlerinde temel hedef, çocuğun ifade davranışını zorla artırmak değil; güvenli bağlanma deneyimini yeniden yapılandırmaktır. Terapötik ilişki içinde sağlanan tutarlılık, yansıtma ve duygusal geçerlilik, çocuğun içsel dünyasını dışa açabilmesi için gerekli zemini oluşturur. Klinik deneyimler, güvenli ilişki temelli müdahalelerin, uzun vadede duygusal açılmayı ve öz düzenleme becerilerini anlamlı biçimde desteklediğini göstermektedir.
Sessiz çocuklar vardır.
Ve klinik olarak biliyoruz ki;
en çok, ses çıkarmadıklarında fark edilmeye ihtiyaç duyarlar.