Yukarınarlı Mahallesi’nde yaşayan Ölgün’den dün akşam saatlerinden itibaren haber alamayan yakınları, durumu jandarma ekiplerine bildirdi. İhbarın ardından bölgede geniş çaplı arama çalışması başlatıldı.

Ekiplerin yürüttüğü çalışmalar sırasında Ölgün’ün cansız bedeni, Vezirsuyu Mesire Alanı sınırları içerisinde bulunan baraj gölünün Ova Burnu mevkisinde tespit edildi.

Çevredeki vatandaşların da desteğiyle sudan çıkarılan Ölgün için olay yerine 112 Acil Sağlık ekipleri sevk edildi. Sağlık görevlilerinin yaptığı kontrolde 32 yaşındaki gencin yaşamını yitirdiği belirlendi.

Savcılık incelemesinin tamamlanmasının ardından Bayram Ölgün’ün cenazesi Vezirköprü Devlet Hastanesi morguna kaldırıldı. Ölgün’ün kesin ölüm nedeninin yapılacak otopsiyle netlik kazanacağı bildirildi.

Olayın nasıl meydana geldiğinin belirlenmesi amacıyla başlatılan inceleme sürüyor.

Der aus Malatya stammende und in Deutschland lebende Arzt Hüseyin Yıldırım ist verstorben. Die Nachricht von seinem frühen Tod hat seine Familie, seine Angehörigen, Freunde und Landsleute tief erschüttert.

Yıldırım stammte aus dem Dorf Kepez bei Kürecik im Landkreis Akçadağ der Provinz Malatya und lebte in Hannover.

Todesnachricht löste große Trauer aus

Die Nachricht über den Tod von Hüseyin Yıldırım verbreitete sich innerhalb kurzer Zeit unter seinen Angehörigen und in der Gemeinschaft der aus Kürecik stammenden Menschen. Zahlreiche Bekannte und Landsleute bekundeten ihr Beileid.

Auch über einen lokalen Social-Media-Account aus Kürecik wurde eine Trauerbotschaft veröffentlicht. Darin wurde bestätigt, dass Yıldırım aus dem Dorf Kepez stammte und in Hannover lebte. Seiner Familie, seinen Angehörigen und allen Menschen, die ihm nahestanden, wurde Beileid ausgesprochen.

Wer war Hüseyin Yıldırım?

Hüseyin Yıldırım stammte aus Kepez, einem Dorf bei Kürecik im Landkreis Akçadağ. Er hatte seinen Lebensmittelpunkt in der niedersächsischen Landeshauptstadt Hannover und war als Arzt tätig.

Zu seinem Alter, seinem medizinischen Fachgebiet, seiner Ausbildung und der Gesundheitseinrichtung, in der er arbeitete, liegen bislang keine bestätigten Angaben vor.

Angaben zur Beisetzung stehen noch aus

Einzelheiten zur Trauerfeier und Beisetzung wurden bislang nicht öffentlich bekannt gegeben. Weitere Informationen werden voraussichtlich zu einem späteren Zeitpunkt von seiner Familie oder seinen Angehörigen mitgeteilt.

Wir sprechen der Familie, den Angehörigen, Kolleginnen und Kollegen sowie allen Menschen, die Hüseyin Yıldırım kannten und schätzten, unser tief empfundenes Beileid aus.

Malatya’nın Akçadağ ilçesine bağlı Kürecik Kepez köyü nüfusuna kayıtlı Doktor Hüseyin Yıldırım’dan acı haber geldi. Almanya’nın Hannover kentinde yaşayan Yıldırım’ın genç yaşta hayatını kaybettiği bildirildi.

Vefat haberi büyük üzüntü yarattı

Doktor Hüseyin Yıldırım’ın vefatı başta ailesi ve yakınları olmak üzere Almanya’daki dostları, meslek çevresi ve Malatya’daki hemşehrileri arasında derin üzüntüye neden oldu.

Kürecik’e ait yerel sosyal medya hesabından yayımlanan taziye mesajında da Yıldırım’ın Kürecik Kepez köyünden olduğu ve Hannover’de yaşadığı belirtildi. Mesajda ailesine, yakınlarına ve sevenlerine başsağlığı dilekleri iletildi.

Doktor Hüseyin Yıldırım kimdi?

Hüseyin Yıldırım’ın Malatya’nın Akçadağ ilçesine bağlı Kürecik Kepez köyünden olduğu ve Almanya’nın Hannover kentinde yaşadığı biliniyor.

Hekimlik mesleğini sürdüren Yıldırım’ın uzmanlık alanı, görev yaptığı sağlık kuruluşu ve eğitim hayatına ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapılmadı. Aynı şekilde yaşı ve vefat nedenine ilişkin de doğrulanmış bir bilgi paylaşılmadı.

Cenaze programı henüz açıklanmadı

Doktor Hüseyin Yıldırım’ın cenaze töreninin nerede ve ne zaman düzenleneceğine ilişkin henüz kamuoyuna yansıyan doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Cenaze programının ailesi ve yakınları tarafından daha sonra paylaşılması bekleniyor.

Genç yaşta hayata veda eden Doktor Hüseyin Yıldırım’a Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, meslektaşlarına ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyoruz.

Müşterilerin şikâyeti üzerine soruşturma başlatıldı

İstanbul’un Bakırköy ilçesinde faaliyet gösteren bir güzellik ve epilasyon merkezine yönelik mahremiyet soruşturmasında dikkat çeken bulgulara ulaşıldı.

Edinilen bilgilere göre dört müşteri, merkezde işlem yaptırdıkları sırada görüntülerinin bilgileri ve rızaları dışında kaydedildiğini, daha sonra sosyal medya platformlarında ücret karşılığında yayımlandığını belirterek şikâyetçi oldu.

Şikâyetler üzerine Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatıldı. Başsavcılığın talimatıyla Bakırköy İlçe Emniyet Müdürlüğü ekipleri iş yerinde arama yaptı.

Cihazlara gizli kamera yerleştirildiği belirlendi

Aramada, içerisinde aktif gizli kamera düzeneği bulunduğu bildirilen bir cihaz ile sökülmüş durumdaki altı cihaz ele geçirildi. Çok sayıda dijital materyal ve kayıt ekipmanı da incelemeye alınmak üzere muhafaza altına alındı.

İlk incelemelerde söz konusu düzeneklerin, müşterilerin işlem gördüğü alanları kaydetmek amacıyla kullanıldığı değerlendirildi. Dijital materyallerin ayrıntılı incelemesi için bilirkişi ve kriminal çalışmaların sürdüğü bildirildi.

Yaklaşık 14 bin video tespit edildi

Ele geçirilen dijital veriler üzerinde yapılan ilk incelemede yaklaşık 14 bin video kaydının bir çevrim içi platform üzerinden yayımlandığı belirlendi.

Kayıtların Telegram ve X üzerindeki hesaplar aracılığıyla ücret karşılığında izletildiği iddiası da soruşturma dosyasına girdi. Görüntülerin kimlere ulaştırıldığı, kaç kişinin kaydedildiği ve paylaşımlardan ne kadar gelir elde edildiği teknik incelemeyle araştırılıyor.

Yetkililer, görüntülerin daha fazla yayılmasını engellemek ve kayıtların bulunduğu hesapları belirlemek amacıyla dijital izleri incelemeye aldı.

İki şüpheli tutuklandı

Soruşturma kapsamında iş yeri sahibi ile kamera ve kayıt sistemini kurduğu öne sürülen şüpheli gözaltına alındı.

Emniyetteki işlemlerinin ardından Bakırköy Adalet Sarayı’na sevk edilen iki şüpheli; “özel hayatın gizliliğini ihlal”, “kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme” ve “müstehcenlik” suçlamaları kapsamında çıkarıldıkları hâkimlikçe tutuklandı.

Soruşturmanın, görüntülerin yayımlanmasına veya satışına aracılık ettiği değerlendirilen diğer kişilerin belirlenmesi yönünde sürdüğü öğrenildi.

Görüntülerin yeniden paylaşılması da hak ihlali oluşturabilir

Soruşturmaya konu görüntülerin sosyal medyada yeniden yayımlanması veya üçüncü kişilere gönderilmesi, mağdurların özel hayatını yeniden ihlal edebileceği gibi ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.

Bu nedenle görüntülere ulaştığını belirten kişilerin kayıtları indirmemesi, çoğaltmaması ve paylaşmaması; bağlantı ve hesap bilgilerini doğrudan emniyet ya da savcılık makamlarına bildirmesi önem taşıyor.

Mağdur olduğunu düşünen kişilerin de kanıtları kamuya açık biçimde paylaşmadan savcılığa veya kolluk birimlerine başvurabileceği belirtiliyor.

Edinilen bilgilere göre, inşaatta çalıştığı sırada yaklaşık 12 metre yükseklikten düşen Enes Tunç ağır yaralandı. Olayın ardından hastaneye kaldırılarak tedavi altına alınan Tunç, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı.

Salyazı köyünde son yolculuğuna uğurlandı

Enes Tunç için memleketi Gümüşhane’nin Köse ilçesine bağlı Salyazı köyünde cenaze töreni düzenlendi. Cuma namazının ardından köy camisinde kılınan cenaze namazı sonrası Tunç’un naaşı, dualar eşliğinde Salyazı Köyü Mezarlığı’nda defnedildi.

Cenaze törenine Gümüşhane Valisi Cevdet Atay, milletvekilleri Celalettin Köse ve Musa Küçük, Gümüşhane Belediye Başkanı Vedat Soner Başer, Köse Belediye Başkanı Turgay Kesler, Köse Kaymakamı İbrahim Pelit, siyasi parti temsilcileri, Tunç’un yakınları ve çok sayıda vatandaş katıldı.

Henüz 23 yaşındayken yaşamını yitiren Enes Tunç’un ölümü, ailesi ve yakınlarının yanı sıra Salyazı köyünde büyük üzüntüye neden oldu.

İş kazasına ilişkin incelemenin sürdüğü öğrenildi.

Olympiakos Başkanı Evangelos Marinakis, Racing Santander forması giyen Kolombiyalı orta saha için kulübünün ciddi bir girişimde bulunduğunu ancak oyuncunun tercihinin Benfica’dan yana olduğunu söyledi.

Marinakis’in açıklaması, Puerta transferinde Fenerbahçe açısından da önemli bir sinyal olarak değerlendiriliyor.

Marinakis: Bedeli ödedik ama Benfica’yı istiyor

Yunanistan’da SPORT24 tarafından aktarılan açıklamaya göre Olympiakos, Gustavo Puerta için yaklaşık 16 milyon euroluk serbest kalma bedelini karşılamaya hazır hale geldi.

Ancak Marinakis, oyuncunun buna rağmen Benfica’ya gitmek istediğini belirtti.

Bu açıklama, Puerta’nın transfer sürecinde yalnızca kulüpler arasındaki mali pazarlığın değil, oyuncunun tercihinin de belirleyici olduğunu ortaya koydu.

Fenerbahçe de oyuncuyu takip ediyor

Fenerbahçe’nin de son günlerde Puerta’nın şartlarını araştırdığı ve orta saha transferinde Kolombiyalı futbolcuyu alternatiflerden biri olarak değerlendirdiği belirtiliyordu.

Türkiye’de çıkan bazı haberlerde sarı-lacivertlilerin oyuncu için yüksek bir bonservis rakamına çıkabileceği ileri sürülmüştü.

Ancak Olympiakos cephesinden gelen son açıklama, transfer yarışında Benfica’nın oyuncu tercihinde öne çıktığını gösteriyor.

Benfica avantajlı konumda

Puerta’nın Benfica’ya gitmek istemesi, Portekiz ekibini transfer yarışında önemli ölçüde avantajlı hale getiriyor.

Bununla birlikte transfer henüz resmiyet kazanmış değil. Benfica’nın Racing Santander ile anlaşma sağlayıp sağlamadığı ve oyuncunun sözleşme şartlarının netleşip netleşmediği konusunda resmi bir açıklama bulunmuyor.

Bu nedenle Fenerbahçe açısından dosyanın tamamen kapandığını söylemek için erken.

Fenerbahçe’nin kararı belirleyici olacak

Sarı-lacivertlilerin Puerta için resmi teklif aşamasına geçip geçmeyeceği önümüzdeki günlerde netleşebilir.

Oyuncunun Benfica tercihi değişmezse Fenerbahçe’nin orta saha transferinde listedeki diğer adaylara yönelmesi beklenebilir.

Transfer döneminin son bölümünde kulüplerin kadro planlamalarında hızlı değişiklikler yaşanabilmesi nedeniyle Puerta dosyası da yakından takip edilmeye devam ediyor.

Kaynaklar

1. SPORT24
2. Evangelos Marinakis
3. A Bola
4. Renascença
5. Portekiz spor basını

Sağlık görevlilerinin yaptığı kontrolde Yazıcı’nın olay yerinde hayatını kaybettiği belirlendi. Köprübaşı ilçesine bağlı Beşköy Küçükdoğanlı Mahallesi’nden olduğu öğrenilen Fatma Yazıcı’nın cenazesi, gerekli incelemelerin ardından Sürmene Devlet Hastanesi morguna kaldırıldı.

Güvenlik ekipleri kazanın meydana geliş nedeninin belirlenmesi amacıyla inceleme başlattı.

Modern anestezinin tarihi anlatılırken dönüm noktası olarak çoğunlukla 16 Ekim 1846’da Boston’da gerçekleştirilen ünlü eter gösterisi hatırlanıyor.
Ancak bu olaydan 42 yıl önce, Japonya’da bir cerrah hastasını ilaçla bilinçsiz hale getirerek büyük bir ameliyat gerçekleştirmişti.
Cerrahın adı Hanaoka Seishū idi.
13 Ekim 1804’te gerçekleştirilen ameliyatta 60 yaşındaki Kan Aiya’nın meme tümörü, Hanaoka’nın yıllar boyunca geliştirdiği bitkisel bir anestezik kullanılarak çıkarıldı.
Bu girişim bugün genel anestezi altında gerçekleştirildiği güvenilir biçimde belgelenmiş en erken başarılı büyük cerrahi işlemlerden biri kabul ediliyor.
Hasta 60 Yaşındaki Kan Aiya’ydı
Hanaoka’nın hastası Kan Aiya adlı 60 yaşındaki bir kadındı.
Tarihsel tıp çalışmalarında Aiya’nın meme kanseri nedeniyle cerrahi tedaviye alındığı ve ameliyatın 13 Ekim 1804’te gerçekleştirildiği belirtiliyor.
Dönemin şartları düşünüldüğünde böyle bir ameliyat son derece güçtü.
Henüz modern anestezi cihazları, antibiyotikler, güvenli kan transfüzyonu, yoğun bakım üniteleri veya günümüzde kullanılan hasta izleme sistemleri bulunmuyordu.
Cerrahinin en büyük engellerinden biri hastanın yaşayacağı şiddetli ağrıydı.
Hanaoka yıllarını bu soruna çözüm aramaya ayırdı.
Yaklaşık 20 Yıl Anestezik Karışım Üzerinde Çalıştı
Tarihsel araştırmalar, Hanaoka’nın uygun bir anestezik karışım geliştirebilmek için yaklaşık 20 yıl boyunca çalıştığını gösteriyor.
Geliştirdiği karışım günümüzde sıklıkla Tsūsensan adıyla anılsa da Hanaoka’nın kendi vaka kayıtlarında kullanılan adın Mafutsusan olduğu belirlendi.
Daha sonraki tarih çalışmalarında “Tsūsensan” adının zamanla yaygınlaştığı gösterildi.
Bu nedenle tarihsel açıdan en güvenli kullanım:
Mafutsusan, daha sonraki kaynaklarda kullanılan adıyla Tsūsensan.
Karışım Güçlü ve Toksik Bitkiler İçeriyordu
Hanaoka’nın kullandığı ilaç modern anlamda standartlaştırılmış ve güvenliği ayrıntılı biçimde belirlenmiş bir anestezik değildi.
Mafutsusan’ın altı tıbbi bitkiden oluştuğu, temel bileşenleri arasında Datura ve Aconitum türlerinin bulunduğu bildiriliyor.
Bu bitkiler, tropan alkaloidleri ve akonitin gibi güçlü farmakolojik etkileri bulunan maddeler içeriyor.
Yanlış dozlarda ciddi zehirlenme, bilinç bozukluğu, kalp ritim sorunları ve başka toksik etkiler ortaya çıkabiliyor.
Dolayısıyla Hanaoka’nın formülünü bugün:
“Doğal ve güvenli bir bitkisel anestezi”
olarak tanımlamak doğru değil.
Doz standardizasyonunun, hasta izleminin ve toksisite yönetiminin günümüz anestezisiyle karşılaştırılamayacak ölçüde sınırlı olduğu bir yöntemdi.
Anestezik Ağızdan Veriliyordu
Hanaoka’nın yöntemi daha sonra Batı’da yaygınlaşacak eter ve kloroform gibi solunum yoluyla verilen anesteziklerden farklıydı.
Mafutsusan ağızdan veriliyordu.
İlaç hastada cerrahi girişime izin verecek kadar derin bilinç kaybı oluşturuyordu.
Etkinin başlaması günümüzde kullanılan intravenöz anesteziklere kıyasla yavaştı ve etkisi uzun sürebiliyordu.
Bu özellikler yöntemin kontrolünü zorlaştırıyor ve güvenlik risklerini artırıyordu.
Tarihi Ameliyat 13 Ekim 1804’te Yapıldı
Yaklaşık 20 yıllık çalışmaların ardından Hanaoka, 13 Ekim 1804’te Kan Aiya üzerinde geliştirdiği yöntemi kullandı.
Mafutsusan verildikten sonra hasta genel anestezi durumuna getirildi ve meme tümörü cerrahi olarak çıkarıldı.
Hanaoka üzerine yayımlanan tarihsel araştırmalar bu girişimi genel anestezi altında gerçekleştirilmiş ilk başarılı meme kanseri ameliyatı olarak tanımlıyor.
Hanaoka’nın başarısının önemi yalnızca ameliyatın yapılmasında değildi.
Hasta, büyük bir cerrahi girişim sırasında farmakolojik yöntemle bilinçsiz hale getirilmişti.
“Dünyanın İlk Genel Anestezisi” Demek Neden Tartışmalı?
Hanaoka’dan çok daha önce anestezi benzeri uygulamalara ilişkin tarihsel anlatılar bulunuyor.
Çinli hekim Hua Tuo’nun, MS 2. veya 3. yüzyılda “Mafeisan” adı verilen bir karışım kullanarak cerrahi girişimler gerçekleştirdiği aktarılıyor.
Ancak bu yöntemin formülü günümüze ulaşmadı.
Orijinal klinik kayıtların bulunmaması ve anlatıların daha sonraki metinlere dayanması nedeniyle Hua Tuo’nun uygulamalarını modern tarihçilik ölçütleriyle doğrulamak zor.
Hanaoka’nın 1804 ameliyatı ise vaka kayıtları ve tarihsel belgeler sayesinde çok daha açık biçimde izlenebiliyor.
Bu nedenle en güvenli tanımlama:
Genel anestezi altında gerçekleştirildiği güvenilir biçimde belgelenmiş en erken başarılı büyük cerrahi girişimlerden biri.
Boston’daki Eter Gösterisinden 42 Yıl Önceydi
Tarihleri yan yana koymak Hanaoka’nın başarısının zamanını daha iyi gösteriyor.
Hanaoka Seishū’nun ameliyatı 1804’te gerçekleştirildi.
Amerikalı hekim Crawford Williamson Long, eteri cerrahi anestezide 1842’de kullandı.
William T. G. Morton ise Boston’daki ünlü halka açık eter gösterisini 1846’da yaptı.
Buna göre Hanaoka’nın ameliyatı:
Long’un eter kullanımından 38 yıl, Morton’un Boston’daki gösterisinden 42 yıl önceydi.
Bu nedenle “eterden 42 yıl önce” ifadesi teknik olarak doğru değil.
Daha doğru tanım:
“Boston’daki ünlü eter gösterisinden 42 yıl önce.”
Hanaoka’nın Yöntemi Japonya İçinde Yayıldı
Hanaoka’nın çalışmasının tamamen gizli kaldığını düşünmek de doğru değil.
Cerrah, Japonya’nın farklı bölgelerinden gelen çok sayıda öğrenci yetiştirdi.
Öğrencileri aracılığıyla anestezi ve cerrahi teknikleri Japonya içinde yayıldı.
Hanaoka’nın yönteminin uluslararası tıp tarihindeki görünürlüğünün daha sınırlı kalmasında ise dönemin koşulları etkiliydi.
Edo dönemi Japonya’sında dış dünya ile bilimsel iletişim oldukça sınırlıydı. Hanaoka’nın çalışmaları Avrupa ve Amerika’daki büyük tıp yayınlarında yer almadı.
Bu nedenle 1804’teki başarısı Batı’daki hekimlere Morton’un 1846 gösterisi kadar hızlı ulaşmadı.
Eter anestezisinin Batı’da kısa sürede yaygınlaşması, modern anestezi tarihinin anlatısında Boston’daki gösterinin çok daha görünür hale gelmesini sağladı.
Anesteziyi Geliştirirken Ailesi de Deneylere Katıldı
Hanaoka’nın yaşamının en sıra dışı bölümlerinden biri, anestezik formülü geliştirirken insan üzerinde deneyler yapması.
Japon anestezi tarihine ilişkin kaynaklarda annesi ve eşinin de bu deneylere katıldığı aktarılıyor.
Daha sonraki tarihsel anlatılarda eşi Kae’nin, deneylerin ardından görme kaybı yaşadığı belirtiliyor.
Ancak Hanaoka’nın yaşam öyküsüne ilişkin bazı ayrıntıların sonraki biyografiler ve edebî eserlerle iç içe geçtiği biliniyor.
Bu nedenle:
“Hanaoka’nın eşi anestezi deneyi nedeniyle kesin olarak kör oldu.”
demek tarihsel açıdan gereğinden fazla kesin.
Daha güvenli ifade, Kae’nin görme kaybının sonraki tarihsel anlatılarda deneylerle ilişkilendirildiğini belirtmek.
Bu dramatik hikâye daha sonra Japon yazar Sawako Ariyoshi’nin eserine ve sinema uyarlamasına da konu oldu.
Hanaoka Tek Bir Ameliyatla Kalmadı
1804’teki girişim Hanaoka’nın son büyük cerrahi uygulaması değildi.
2004 yılında yayımlanan tarihsel incelemeye göre Hanaoka yaşamı boyunca 156 meme kanseri vakasını ameliyat etti.
Anesteziyi başka cerrahi girişimlerde de kullandı.
Cerrahi araçlar geliştirdi, mevcut aletleri değiştirdi ve öğrenciler yetiştirdi.
Böylece Hanaoka’nın etkisi tek bir tarihî ameliyatın çok ötesine geçti.
Modern Genel Anesteziyle Aynı Değildi
Hanaoka’nın yöntemi tarihsel açıdan genel anestezi niteliği taşısa da günümüzdeki genel anestezi uygulamalarıyla birebir aynı değildi.
Bugün ameliyat sırasında hastanın:
oksijen düzeyi,
kalp ritmi,
kan basıncı,
solunumu,
karbondioksit düzeyi
sürekli takip ediliyor.
Gerekirse solunum cihazlarla destekleniyor ve anestezik ilaçların dozları hassas biçimde ayarlanabiliyor.
Hanaoka’nın döneminde bunların hiçbiri bulunmuyordu.
Bu nedenle Mafutsusan ile oluşturulan anesteziyi modern anestezinin birebir karşılığı değil, tarihsel öncüllerinden biri olarak değerlendirmek daha doğru.
Anestezi Cerrahiyi Nasıl Değiştirdi?
Anesteziden önce cerrahi müdahalelerde hız önemliydi.
Hasta bilinçli olabiliyor ve çok şiddetli ağrı yaşayabiliyordu.
Bu durum uzun ve karmaşık ameliyatların yapılmasını büyük ölçüde sınırlandırıyordu.
Anestezi yalnızca ağrının kontrol edilmesini sağlamadı.
Cerraha daha fazla zaman kazandırdı ve daha karmaşık işlemlerin kontrollü biçimde yapılabilmesinin önünü açtı.
Hanaoka’nın 1804’te gerçekleştirdiği ameliyatın tarihsel değeri de burada ortaya çıkıyor.
Cerrahi ağrının farmakolojik olarak ortadan kaldırılabileceğini gösteren erken ve güçlü örneklerden birini oluşturdu.
Anestezinin Tarihi Tek Bir Ülkeyle Başlamadı
Cerrahi ağrıyı ortadan kaldırma arayışı farklı kültürlerde ve farklı dönemlerde görüldü.
Antik Çin’deki anlatılardan Japonya’daki Hanaoka’ya, 19. yüzyıl Amerika’sındaki eter deneylerinden Avrupa’da anestezinin hızla yaygınlaşmasına kadar süreç birçok farklı katkıyla şekillendi.
Hanaoka Seishū ise bu tarihin en dikkat çekici isimlerinden biri olarak kaldı.
Modern monitörlerin, solunum cihazlarının ve güvenliği standardize edilmiş anesteziklerin bulunmadığı 1804 yılında, yıllarca geliştirdiği farmakolojik yöntemle büyük bir cerrahi girişim gerçekleştirdi.
Bunu da Boston’daki modern anestezi tarihinin simgesi haline gelen eter gösterisinden 42 yıl önce yaptı.
KAYNAKLAR
Japanese Society of Anesthesiologists — Hanaoka Seishū ve Japonya’da anestezi tarihi
Breast Cancer — Seishu Hanaoka and his success in breast cancer surgery under general anesthesia two hundred years ago. 2004. DOI: 10.1007/BF02968037
Journal of Japan Society for Clinical Anesthesia — The Mysterious Life of Seishu Hanaoka: In Commemoration of the 200th Anniversary of the First General Anesthesia by Mafutsu-san. 2005. DOI: 10.2199/jjsca.25.427
Masui — Seishu Hanaoka Did Not Describe His Anesthetic as Tsusensan: A Misunderstanding of the Terms Mafutsusan and Tsusensan. 2015
Massachusetts General Hospital — Ether Day tarihsel kayıtları
Crawford W. Long Museum — Crawford Williamson Long ve 1842 eter anestezisi tarihsel kayıtları

İlaçta Yeni Dönem: SGK 3 İlacı Geri Ödeme Kapsamına Aldı, Fiyatlandırma Sistemi Değişti

Türkiye’de ilaç kullanan hastaları, eczaneleri ve sağlık hizmeti sunucularını ilgilendiren bir dizi yeni düzenleme 29 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandı.

Düzenlemeler; Sosyal Güvenlik Kurumunun Sağlık Uygulama Tebliği değişikliklerini, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu kararlarını ve Sağlık Bakanlığının beşeri tıbbi ürünlerin fiyatlandırılmasına ilişkin yeni tebliğini kapsıyor.

Aynı gün yayımlanan bu düzenlemeler birbirinden farklı hukuki metinlere dayanıyor. Bu nedenle geri ödeme, reçeteleme, sağlık hizmeti ödemesi ve ilaç fiyatlandırması başlıklarının birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

SGK 3 İlacı Daha Geri Ödeme Kapsamına Aldı

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın açıkladığı düzenlemeye göre, 2 Hemofili B ilacı ile 1 kanser ilacı SGK’nın geri ödeme kapsamına alındı.

Bakan Işıkhan, söz konusu üç ilaçtan birinin yerli üretim olduğunu da bildirdi.

Böylece belirlenen geri ödeme koşullarını karşılayan hastaların bu tedavilere SGK kapsamında erişebilmesinin önü açıldı.

Ancak bir ilacın geri ödeme listesine alınması, bütün hastaların ilaca otomatik ve koşulsuz biçimde erişebileceği anlamına gelmiyor.

Geri ödeme; ilacın hangi hastalıkta kullanılacağı, hangi uzman tarafından reçete edileceği, sağlık kurulu raporu gerekip gerekmediği ve tedavinin hangi basamağında kullanılabileceği gibi SUT’ta belirlenen şartlara bağlı olabiliyor.

Majistral İlaçlarda SGK Ödemesi Yüzde 40 Artırıldı

29 Ağustos’ta ayrıca yayımlanan Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu Kararıyla eczanelerde hazırlanan majistral ilaçlar için SGK tarafından ödenen tutarlarda yüzde 40 artış yapıldı.

Majistral ilaçlar, hastanın özel gereksinimine göre hekim reçetesi doğrultusunda eczanede hazırlanan ilaçları ifade ediyor.

Bu değişiklik özellikle standart hazır ilaçların her hastanın ihtiyacını karşılamadığı bazı tedaviler açısından önem taşıyor.

Majistral ilaçlara ilişkin ödeme artışı, SGK Sağlık Uygulama Tebliği değişikliğinden ayrı bir düzenlemeyle gerçekleştirildi.

Kararda yer alan yüzde 40’lık artışın, düzenlemenin yayımlanmasından 5 iş günü sonra yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Kemik İliği Naklinde Verici Arama Süreci Yeniden Düzenlendi

Yeni SUT değişiklikleri hematopoetik kök hücre nakli için uygun verici arama sürecine ilişkin hükümleri de kapsıyor.

Anne, baba, kardeş ve çocuklardan yapılacak HLA doku uyumluluk testlerinde gönüllü onama ilişkin kurallar yeniden düzenlenirken, bu grupta uygun verici bulunamaması halinde diğer akrabaların taranmasına ilişkin koşullar da ayrıntılandırıldı.

Erişkin ve çocuk hastalar için taranabilecek adaylara ilişkin sınırlar farklı biçimde düzenlendi.

Yurt içindeki taramalarda uygun verici bulunamaması veya uygun adayın bağış için gerekli gönüllü onamı vermemesi halinde yurt dışındaki verici kaynaklarının taranmasına başlanmasına ilişkin hükümler de güncellendi.

Bu düzenlemeler, özellikle kök hücre nakli bekleyen hastaların verici arama ve ödeme süreçlerini ilgilendiriyor.

Lösemi Tedavilerinde Geri Ödeme Koşulları Değişti

Düzenleme yalnızca yeni ilaçların geri ödeme listesine alınmasıyla sınırlı kalmadı.

Kronik lenfositik lösemi tedavisinde kullanılan bazı ilaçların geri ödeme şartları yeniden düzenlendi.

Özellikle daha önce tedavi almış, hastalığı nükseden veya tedaviye dirençli hale gelen hastalarda bazı ilaçların hangi basamakta kullanılabileceğine ilişkin koşullar güncellendi.

Philadelphia kromozomu pozitif kronik miyeloid lösemili pediatrik hastalara ilişkin bazı geri ödeme hükümlerinde de değişiklik yapıldı.

Bu nedenle SUT değişiklikleri hematoloji ve onkoloji hastalarının tedavi süreçlerini ilgilendiren daha geniş kapsamlı hükümler içeriyor.

Tiyotepa İçin Geri Ödeme Kuralları Yeniden Düzenlendi

SUT’ta tiyotepa etkin maddesine ilişkin geri ödeme koşulları da yeniden düzenlendi.

Tiyotepa, belirlenen şartlarda erişkin ve çocuk hematoloji hastalarında allojenik veya otolog hematopoetik progenitör hücre nakli öncesindeki hazırlama rejimlerinde kullanılabilecek.

Bazı solid tümörlerde yüksek doz kemoterapi uygulamalarında da ilgili koşulların karşılanması halinde geri ödeme kapsamına girebilecek.

Tedavinin geri ödenebilmesi için ilgili uzmanlık alanlarından hekimlerin bulunduğu sağlık kurulu raporu ve SUT’ta belirtilen reçeteleme koşullarının yerine getirilmesi gerekiyor.

Aile Hekimlerinin Reçeteleme Yetkisinde Değişiklik

Yeni düzenlemeler aile hekimlerinin bazı ilaçları reçeteleme yetkisini de etkiledi.

Romatolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan leflunomid, belirlenen uzman hekim raporuna dayanmak koşuluyla aile hekimleri tarafından da reçete edilebilecek.

Bazı romatolojik tedavilerde daha önce kullanılan ilaçlara ilişkin ön koşullarda da değişiklikler yapıldı.

Bu düzenleme, kronik romatolojik hastalıkların uzun dönemli tedavisinde reçeteye erişim sürecini kolaylaştırabilecek.

Akne İlacında Reçete Kuralı Değişti

Akne tedavisinde kullanılan izotretinoin için reçeteleme koşullarında da değişikliğe gidildi.

Yeni düzenlemeyle izotretinoinin reçetelenmesi dermatoloji uzman hekimleriyle sınırlandırıldı.

İzotretinoin, özellikle gebelikte ciddi riskler taşıyabilen ve yakın tıbbi takip gerektiren bir ilaç olduğundan tedavinin uzman hekim kontrolünde yürütülmesi büyük önem taşıyor.

Hastaların bu ilacı hekim önerisi dışında kullanmaması ve tedavi sürecindeki kontrol planına uyması gerekiyor.

Nörolojik Hastalarda Enteral Beslenme Rapor Süresi Uzatıldı

Düzenlemeler kapsamında bazı nörolojik hastalarda kullanılan enteral beslenme ürünlerine ilişkin sağlık kurulu raporlarının geçerlilik süresinde de değişikliğe gidildi.

Söz konusu raporların geçerlilik süresi 6 aydan 1 yıla çıkarıldı.

Böylece uzun süreli beslenme desteğine ihtiyaç duyan hastaların daha sık rapor yenileme zorunluluğunun azaltılması hedefleniyor.

Çocuk Cerrahisinde Bazı İleri İşlemler İçin Yeni Ödeme Düzenlemesi

Yeni kararlarla birlikte çocuk cerrahisinde özellikle laparoskopik ve torakoskopik bazı yüksek zorluk dereceli cerrahi işlemler için yeni işlem ve ödeme düzenlemeleri yapıldı.

Bu değişiklik, ilaç geri ödeme sisteminden farklı olarak sağlık hizmetlerinin SGK tarafından finansmanına ilişkin hükümleri ilgilendiriyor.

Böylece bazı ileri çocuk cerrahisi uygulamalarının SUT kapsamındaki işlem ve ödeme yapısı yeniden düzenlenmiş oldu.

İlaç Fiyatlandırma Sisteminde Ayrı Bir Değişiklik Yapıldı

29 Ağustos’ta yayımlanan bir diğer önemli düzenleme ise Sağlık Bakanlığının “Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılması Hakkında Tebliği” oldu.

Bu tebliğ SGK’nın geri ödeme kararından ayrı bir düzenleme niteliği taşıyor.

Yeni tebliğ, Türkiye’de beşeri tıbbi ürünlerin satış fiyatlarının nasıl belirleneceğine, referans fiyat sistemine ve fiyat listelerinin hangi takvimle uygulanacağına ilişkin kuralları düzenliyor.

Fiyatlandırmada Fransa, İspanya, İtalya, Portekiz ve Yunanistan referans ülkeler arasında yer alıyor.

Avro Değişiklikleri Fiyatlara Nasıl Yansıyacak?

Yeni sistemde dönemsel Avro değerindeki değişikliklerin ürün fiyatlarına ve belirlenen maliyet unsurlarına nasıl yansıtılacağı da düzenlendi.

Dönemsel Avro değerinde değişiklik yapılması halinde, tebliğ kapsamındaki bazı fiyatların firmaların ayrıca yeni fiyat başvurusu yapmasına gerek kalmadan güncellenebilmesine imkân tanınıyor.

Bu düzenleme fiyatlandırma mekanizmasını daha otomatik hale getiriyor.

Ancak bunun bütün ilaçların fiyatının aynı anda veya aynı oranda değişeceği anlamına gelmediği özellikle vurgulanmalı.

Her ürünün fiyatı, tebliğde belirtilen referans fiyat ve hesaplama kurallarına göre belirleniyor.

İlaç Fiyat Listeleri Her Cuma Açıklanacak

Yeni sistemin en dikkat çeken uygulamalarından biri fiyat listelerinin ilan takvimi oldu.

İlaç fiyat listelerinin her hafta cuma günü ilan edilmesi ve takip eden ilk salı günü geçerli olması öngörülüyor.

Ancak bu düzenleme, bütün ilaçların fiyatının her hafta değişeceği anlamına gelmiyor.

Haftalık olan unsur fiyat listelerinin açıklanması ve yürürlüğe giriş takvimi.

Bir ilacın fiyatının değişip değişmeyeceği ise fiyatlandırma mevzuatında belirlenen koşullara bağlı olacak.

Eşdeğer İlaçlarda Kademeli Geçiş Sistemi

Yeni tebliğ eşdeğer ilaçların fiyatlandırılmasında uygulanacak oranlara ilişkin geçiş sistemi de getiriyor.

İlk eşdeğer ürünlerde uygulanacak yüzde 60’lık fiyatlama oranına geçişin kademeli biçimde yapılması öngörülüyor.

Tebliğe göre ilk yıl yüzde 80, ikinci yıl yüzde 75 ve üçüncü yıl yüzde 70 oranı uygulanacak.

Sonraki süreçte ise düzenlemede belirlenen standart oran ve diğer fiyatlandırma esasları geçerli olacak.

Bu nedenle yüzde 80, yüzde 75 ve yüzde 70 oranlarının bütün eşdeğer ilaçların nihai fiyat oranları olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Uzun Süredir Piyasada Olmayan İlaçlar İçin Yeni Kural

Tebliğin dikkat çeken maddelerinden biri de uzun süredir Türkiye piyasasında bulunmayan ilaçlarla ilgili.

Üç yıl boyunca Türkiye piyasasında yer almayan ürünlerin her yıl ocak ayında ilan edilmesi öngörülüyor.

Belirlenen süre içerisinde ilgili firmalardan itiraz veya açıklama gelmemesi halinde bu ürünlerin sonraki aşamada fiyat listesinden çıkarılabilmesine yönelik süreç işletilecek.

Bu sistemle, fiyat listelerinde bulunduğu halde uzun süredir piyasaya sunulmayan ürünlerin daha düzenli biçimde takip edilmesi amaçlanıyor.

Hastalar İçin Ne Değişiyor?

29 Ağustos düzenlemeleri hastalar açısından birkaç farklı alanı etkiliyor.

Bir tarafta SGK’nın geri ödeme kapsamı genişletiliyor ve bazı ilaçların kullanım koşulları yeniden belirleniyor.

Diğer tarafta kemik iliği nakli, hematoloji ve romatoloji tedavileri ile bazı reçeteleme kuralları değişiyor.

Majistral ilaçlara ilişkin SGK ödemelerinde artış yapılırken bazı sağlık hizmetlerinin ödeme koşulları da güncelleniyor.

İzotretinoin gibi bazı ilaçlarda reçeteleme yetkisi yeniden düzenlenirken, nörolojik hastalarda enteral beslenme ürünlerine ilişkin rapor süresi uzatılıyor.

Bunlardan ayrı olarak Sağlık Bakanlığı, ilaçların satış fiyatlarının belirlenmesine ilişkin sistemi yeniden düzenliyor.

Bu nedenle geri ödeme ile fiyatlandırma kavramlarının birbirinden ayrılması önem taşıyor.

Bir ilacın satış fiyatındaki değişiklik otomatik olarak SGK’nın o ilacı geri ödeme kapsamına aldığı veya geri ödeme şartlarını değiştirdiği anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde bir ilacın SGK geri ödeme listesine alınması da ilacın herkese koşulsuz biçimde reçete edilebileceği anlamına gelmiyor.

Düzenlemeler Ne Zaman Yürürlüğe Giriyor?

29 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan düzenlemelerde yürürlük tarihleri düzenlemenin türüne ve maddelerine göre farklılık gösterebiliyor.

Majistral ilaçlara ilişkin yüzde 40’lık ödeme artışının yayımdan 5 iş günü sonra yürürlüğe girmesi öngörülürken, diğer hükümlerde ilgili düzenlemede belirtilen yürürlük tarihleri esas alınıyor.

Bu nedenle hastaların kendi tedavilerini ilgilendiren geri ödeme, reçete veya rapor koşullarını değerlendirirken güncel SUT hükümlerini ve ilgili düzenlemenin yürürlük tarihini dikkate almaları gerekiyor.

Hastaların yalnızca haber metinlerine dayanarak ilaçlarını bırakması, değiştirmesi veya yeni bir tedaviye başlaması uygun değil.

Tedavi ve reçete koşulları hastalığa, endikasyona, tedavi basamağına ve hasta özelindeki sağlık raporlarına göre değişebiliyor.

KAYNAKLAR

• T.C. Resmî Gazete — 29 Ağustos 2026

• Sosyal Güvenlik Kurumu — Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ

• Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu — 29 Ağustos 2026 tarihli karar

• T.C. Sağlık Bakanlığı — Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılması Hakkında Tebliğ

• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 29 Ağustos 2026 tarihli açıklama

• Türk Eczacıları Birliği — 29 Ağustos 2026 tarihli mevzuat duyuruları

Vakfıkebir Ekmeğinin Hikâyesi Bir İhtiyaçla Başladı
Bugün Trabzon denildiğinde akla gelen simgesel yiyeceklerden biri olan Vakfıkebir Ekmeğinin geçmişinde yalnızca lezzet değil, coğrafya ve yaşam biçimi de bulunuyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret sicil belgesinde Vakfıkebir Ekmeğinin kökeni, ilkbaharda yaylaya çıkan ailelerin 2–3 gün süren yolculuklarda uzun süre dayanabilecek ekmeğe duydukları ihtiyaçla ilişkilendiriliyor.
Ulaşımın bugünkü kadar kolay olmadığı dönemlerde yol boyunca yeni ekmek yapmak güçtü. Bu nedenle büyük, kalın kabuklu ve geç bayatlayan ekmekler günlük yaşamın pratik ihtiyaçlarından biri haline geldi.
Vakfıkebir Ekmeğinin bugün bilinen üretim kimliği de bu kültürel geçmişin izlerini taşıyor.
Ekmeği Özel Kılan Nedir?
Vakfıkebir Ekmeğinin temel özelliklerinden biri ekşi hamur yöntemiyle hazırlanması.
Resmî tescil belgesinde ürün;
ekşi maya kullanımı,
yüksek gramaj,
kalın ve sert kabuk,
iri gözenekli iç yapı,
uzun işlem süresi,
taş fırın ve odun ateşi,
geç bayatlama
özellikleriyle tanımlanıyor.
Geleneksel yöntemde önceki hamurdan ayrılan bir bölüm, sonraki hamurun mayalanmasında kullanılıyor.
Bu yöntem yalnızca hamurun kabarmasını değil, ekmeğin aromasını, dokusunu ve fermantasyon sürecini de etkiliyor.
Taş Fırında Bir Ekmek 1,5 Saate Kadar Pişebiliyor
Geleneksel üretimin dikkat çekici özelliklerinden biri uzun pişirme süresi.
Tescil tarifine göre fırın başlangıçta yaklaşık 220–250 dereceye hazırlanıyor. Hamurlar fırına yerleştirilirken sıcaklığın yaklaşık 180 dereceye kadar düşebildiği belirtiliyor.
Ekmekler büyüklüklerine göre yaklaşık 1–1,5 saat pişiriliyor.
Bu süre küçük gramajlı birçok ekmeğin pişirme süresinden daha uzun.
Ekmeklerin üzerine geleneksel olarak hamur şeritleri de yerleştiriliyor. Bu uygulamanın büyük hamurun kontrollü biçimde kabarmasına ve daha dengeli pişmesine yardımcı olduğu belirtiliyor.
Vakfıkebir Ekmeği Ne Zaman Coğrafi İşaret Aldı?
Vakfıkebir Ekmeği, Vakfıkebir Belediyesinin başvurusuyla Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 3 Ağustos 2018’de tescil edildi.
Tescil numarası 372.
Ürün mahreç işareti olarak kayıtlı.
Koruma tarihi ise başvuru tarihi olan 30 Kasım 2017’ye uzanıyor.
Bu tescil, Vakfıkebir Ekmeğinin üretim özelliklerinin ve coğrafi kimliğinin resmî olarak korunmasını amaçlıyor.
Neden Geç Bayatlıyor?
Vakfıkebir Ekmeğinin en bilinen özelliklerinden biri uzun süre taze kalabilmesi.
Türk Patent tescil belgesinde, uygun saklama koşullarında ekmeğin 5–15 gün arasında saklanabileceği belirtiliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var:
Geç bayatlamak ile mikrobiyolojik olarak her koşulda güvenli kalmak aynı şey değil.
Saklama sıcaklığı, nem, ambalaj ve hijyen koşulları yine önem taşıyor.
Ekşi maya bu özelliğe katkı sağlayabilir; fakat Vakfıkebir Ekmeğini doğrudan inceleyen araştırmalar geç bayatlamayı yalnızca ekşi mayaya bağlamıyor.
Vakfıkebir Ekmeğini Doğrudan İnceleyen Araştırma Ne Gösterdi?
2008 yılında yayımlanan bir çalışmada geleneksel Vakfıkebir Ekmeği ile standart beyaz ekmek karşılaştırıldı.
Araştırmacılar, Vakfıkebir Ekmeğinin uzun süre taze kalmasında özellikle:
ekmek içinin yüksek nem düzeyinin,
nişastanın daha yavaş retrogradasyonunun,
ekmek büyüklüğünün
rol oynayabileceğini bildirdi.
Nişasta retrogradasyonu, ekmek bayatlarken nişasta moleküllerinin yeniden düzenlenmesiyle ilişkili temel süreçlerden biri.
2009 yılında yayımlanan devam çalışmasında da Vakfıkebir Ekmeğinin iç yapı ve bayatlama özelliklerinin standart beyaz ekmekten farklı olduğu gösterildi.
Bu nedenle:
“Vakfıkebir Ekmeği yalnızca ekşi maya sayesinde geç bayatlar.”
demek fazla basit olur.
Büyük ekmek formu, nem düzeyi, fermantasyon ve pişirme tekniği birlikte etkili olabilir.
Peki Vakfıkebir Ekmeği Daha Sağlıklı mı?
Bu soruya tek kelimelik “evet” yanıtı vermek bilimsel olarak doğru değil.
Vakfıkebir Ekmeğinin ekşi mayalı olması bazı besinsel avantajlar sağlayabilir.
Ancak bir ekmeğin sağlık üzerindeki etkisini yalnızca:
“Ekşi mayalı mı?”
sorusu belirlemiyor.
Aynı derecede önemli olanlar:
kullanılan unun türü,
tam tahıl oranı,
lif içeriği,
tuz miktarı,
porsiyon büyüklüğü,
yanında tüketilen besinler,
kişinin sağlık durumu.
Bu nedenle:
“Vakfıkebir Ekmeği diğer bütün ekmeklerden daha sağlıklıdır.”
şeklinde genelleme yapmak için yeterli klinik kanıt bulunmuyor.
Ekşi Maya Kan Şekerini Daha Az mı Yükseltiyor?
Ekşi mayalı ekmeklerin yemek sonrası kan şekeri yanıtı uzun süredir araştırılıyor.
18 klinik çalışmayı değerlendiren bir sistematik derleme ve meta-analizde, ekşi mayalı ekmek tüketiminden sonraki 60 ve 120 dakikalarda kan şekeri artışının bazı karşılaştırma ekmeklerine göre daha düşük olduğu görüldü.
Ancak araştırmacılar kanıtların kesinliğini düşük ile çok düşük arasında değerlendirdi.
Avantajın özellikle tam buğday unu kullanılan ekşi mayalı ekmeklerde daha belirgin olabileceği bildirildi.
Bu nedenle:
“Ekşi maya kan şekerini yükseltmez.”
demek yanlış.
Daha doğru ifade:
Ekşi maya bazı üretim koşullarında yemek sonrası kan şekeri yanıtını azaltabilir; ancak bu etki unun türüne, fermantasyona ve ürünün yapısına göre değişir.
2026’da Vakfıkebir Tarzı Ekmek Üzerinde Yeni Çalışma
2026 yılında yayımlanan bir laboratuvar araştırmasında Vakfıkebir tarzı ekmek örnekleri standart ekmeklerle karşılaştırıldı.
Çalışmada Vakfıkebir tarzı ekmek örneklerinin bazı karşılaştırmalara göre daha düşük tahmini glisemik indeks değerleri verdiği bildirildi.
Ancak burada önemli bir sınırlılık var.
Bu çalışma:
insanlarda yapılmadı,
gerçek yaşamda kan şekeri ölçmedi,
laboratuvarda hazırlanmış “Vakfıkebir tarzı” ekmek örnekleri kullandı,
glisemik indeks değerleri doğrudan klinik ölçüm değil, tahmini eGI değerleriydi.
Dolayısıyla bu sonuç:
“Vakfıkebir Ekmeği diyabet için düşük glisemik ekmektir.”
anlamına gelmiyor.
Gerçek coğrafi işaretli ürünlerde sonuçlar kullanılan un ve üretim özelliklerine göre değişebilir.
Vakfıkebir Ekmeği Tam Tahıllı Ekmek mi?
Hayır, bu isim tek başına ürünün tam tahıllı olduğunu göstermiyor.
Coğrafi işaretin güncel üretim tarifinde 50 kilogram elenmiş un kullanılması belirtiliyor.
Tarifte tam tahıllı un kullanma zorunluluğu bulunmuyor.
Dolayısıyla:
“Vakfıkebir Ekmeği” etiketi tek başına ürünün tam tahıllı veya yüksek lifli olduğu anlamına gelmez.
Sağlık açısından daha yüksek lif ve tam tahıl avantajı aranıyorsa kullanılan unun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu önemli çünkü tam tahıl tüketiminin kardiyometabolik sağlık açısından yararlarına ilişkin kanıtlar, yalnızca ekşi maya kullanımına ilişkin kanıtlardan daha güçlü.
Ekşi Maya Minerallerin Emilimini Artırıyor mu?
Tahıllarda doğal olarak bulunan fitik asit, demir ve bazı minerallerin bağırsaktan emilimini azaltabiliyor.
Ekşi maya fermantasyonu hamurun asitliğini değiştirerek fitatın parçalanmasını artırabiliyor.
Bu mekanizma laboratuvar ve gıda kimyası çalışmalarında iyi gösterilmiş durumda.
Ancak insanlarda uzun dönem sonuçlar daha karmaşık.
2026’da yayımlanan bir sistematik derlemede sekiz insan müdahale çalışması değerlendirildi.
Bazı kısa süreli deneylerde fitat azaltımının demirin kullanılabilirliğini artırabildiği görülürken, uzun dönem demir depolarındaki sonuçların tutarlı olmadığı belirtildi.
Dolayısıyla:
“Ekşi maya sayesinde ekmekteki bütün mineraller daha iyi emilir.”
gibi kesin bir ifade bilimsel olarak desteklenmiyor.
“Midede Şişkinlik Yapmaz” Demek Doğru mu?
Vakfıkebir Ekmeği hakkında geleneksel anlatılarda uzun fermantasyon nedeniyle daha kolay sindirildiği sıkça söyleniyor.
Bilimsel açıdan ise bunu herkes için geçerli kesin bir özellik olarak sunmak mümkün değil.
Ekşi maya fermantasyonu bazı:
fermente olabilen karbonhidratları,
protein bileşenlerini,
FODMAP düzeylerini
değiştirebilir.
Bu durum bazı kişilerde sindirim toleransını etkileyebilir.
Ancak sonuç kullanılan mikroorganizmaya, fermantasyon süresine, un çeşidine ve kişinin bağırsak özelliklerine göre değişiyor.
Dolayısıyla:
“Ekşi mayalı Vakfıkebir Ekmeği şişkinlik yapmaz.”
şeklindeki genelleme doğru değil.
Ekşi Maya Gluteni Ortadan Kaldırır mı?
Hayır.
Bu özellikle çölyak hastaları açısından önemli.
Geleneksel Vakfıkebir Ekmeği gluten içeren tahıl unlarından üretilen bir ekmek ve standart üretim yöntemi onu glutensiz hale getirmiyor.
Ekşi maya fermantasyonu gluten proteinlerinin bir bölümünü değiştirebilir veya parçalayabilir.
Ancak normal fermantasyon:
gluteni çölyak hastaları için güvenli düzeye otomatik olarak indirmez.
Bu nedenle çölyak hastalarının:
“Ekşi mayalıysa yiyebilirim.”
şeklinde düşünmesi doğru değil.
Taş Fırında Pişmesi Daha Sağlıklı Olduğu Anlamına Gelir mi?
Taş fırın, Vakfıkebir Ekmeğinin kültürel kimliğinin ve geleneksel üretim yönteminin önemli bir parçası.
Ekmeğin:
aromasını,
kabuk yapısını,
pişme biçimini
etkiliyor.
Ancak:
“Taş fırında pişen ekmek otomatik olarak daha sağlıklıdır.”
sonucunu destekleyen güçlü klinik kanıt bulunmuyor.
Sağlık açısından un türü, lif, tuz miktarı, fermantasyon ve porsiyon büyüklüğü çok daha doğrudan değerlendirilecek faktörler.
Porsiyon Neden Önemli?
Vakfıkebir Ekmeği geleneksel olarak büyük gramajda hazırlanıyor ve çoğunlukla dilimlenerek tüketiliyor.
Bu nedenle:
“Bir dilim”
standart paketli ekmekteki bir dilimle aynı miktarda karbonhidrat içermeyebilir.
Özellikle:
diyabeti olanların,
kilo kontrolü yapanların,
karbonhidrat miktarını takip edenlerin
dilimin gerçek büyüklüğüne dikkat etmesi önemli.
Bir ekmeğin adı kadar ne kadar tüketildiği de sağlık açısından belirleyici.
Tuz İçeriği de Unutulmamalı
Coğrafi işaret tarifinde 50 kilogram un için 800 gram tuz kullanılması belirtiliyor.
Ancak bu rakamı doğrudan:
“Bir dilimde şu kadar tuz vardır.”
şeklinde çevirmek mümkün değil.
Nihai sodyum miktarı ekmeğin son ağırlığına ve dilimin büyüklüğüne göre değişir.
Yine de hipertansiyonu bulunan veya hekim tarafından sodyum kısıtlaması önerilen kişilerin toplam günlük tuz tüketimini dikkate alması gerekiyor.
En Sağlıklı Vakfıkebir Ekmeği Hangisi?
Bilimsel açıdan tek bir “en sağlıklı Vakfıkebir Ekmeği” tanımı yapmak mümkün değil.
Ancak günlük beslenmede ekmek seçerken:
tam tahıl oranının yüksek olması,
daha fazla lif sağlaması,
aşırı tuz içermemesi,
uygun porsiyonda tüketilmesi
avantaj sağlayabilir.
Ekşi maya ise bu temel özelliklere fermantasyon kaynaklı bazı ek etkiler ekleyebilir.
Başka bir ifadeyle:
Tam tahıllı olması ile ekşi mayalı olması aynı şey değil.
Bir ekmek ekşi mayalı ancak rafine undan yapılmış olabilir.
Bir başka ekmek tam tahıllı olabilir.
Sağlık değerlendirmesinde bu özelliklere birlikte bakmak gerekiyor.
Vakfıkebir Ekmeğinin Asıl Gücü Nerede?
Vakfıkebir Ekmeğinin değerini yalnızca:
“Diğer ekmeklerden daha sağlıklı mı?”
sorusuna indirgemek bu kültürel mirasın önemli bir bölümünü gözden kaçırabilir.
Onu özel yapan;
yaylacılık kültüründen gelen dayanıklılık ihtiyacı, ekşi hamur geleneği, büyük ekmek formu, taş fırın ustalığı ve kuşaktan kuşağa aktarılan üretim bilgisinin aynı üründe buluşması.
Bir zamanlar birkaç günlük yayla yolculuğunda dayanması istenen ekmek, bugün coğrafi işaretle korunan önemli bir bölgesel gastronomi değerine dönüşmüş durumda.
Sonuç: Geleneksel Olması Değerli, Ama “Sınırsız Sağlıklı” Değil
Vakfıkebir Ekmeğinin tarihindeki temel ihtiyaç, resmî köken anlatısına göre oldukça basitti:
Yayla yolculuğu boyunca dayanabilecek ekmek yapmak.
Ekşi maya, büyük gramaj, kalın kabuk ve taş fırında uzun pişirme bu geleneğin karakteristik özelliklerini oluşturdu.
Vakfıkebir Ekmeğini doğrudan inceleyen araştırmalar, uzun süre taze kalmasında yüksek iç nem ve daha yavaş nişasta retrogradasyonunun rol oynayabileceğini gösteriyor.
Ekşi maya üzerine yapılan klinik araştırmalar ise bazı koşullarda yemek sonrası kan şekeri yanıtında avantaj olabileceğine işaret ediyor; ancak kanıtların kesinliği düşük ve sonuçlar kullanılan una göre değişebiliyor.
Bu nedenle mevcut bilimsel veriler:
“Vakfıkebir Ekmeği ekşi mayalı olduğu için herkes için diğer bütün ekmeklerden daha sağlıklıdır.”
sonucunu desteklemiyor.
Sağlık açısından en önemli belirleyiciler hâlâ:
unun niteliği, tam tahıl ve lif içeriği, tuz miktarı, porsiyon büyüklüğü ve kişinin genel beslenme düzeni.
Vakfıkebir Ekmeğinin tartışmasız tarafı ise başka:
Karadeniz’in yayla kültüründen doğan bir ihtiyacı, ustalığı ve geleneksel üretim bilgisini bugünün sofrasına taşıması.
KAYNAKLAR
Türk Patent ve Marka Kurumu — Vakfıkebir Ekmeği Coğrafi İşaret Sicil Belgesi, Tescil No: 372.
Vakfıkebir Belediyesi — Vakfıkebir Ekmeği tarihçesi ve geleneksel üretim bilgileri.
Turkish Journal of Agriculture and Forestry — Geleneksel Vakfıkebir Ekmeğinin kalite ve bayatlama özellikleri üzerine çalışmalar, 2008 ve 2009.
Rolim ME ve arkadaşları — Ekşi mayalı ekmek, glisemik kontrol ve tokluk üzerine sistematik derleme ve meta-analiz. DOI: 10.1080/10408398.2022.2108756
Foods — Vakfıkebir tarzı ekmek dahil geleneksel ekmeklerde in vitro sindirim ve tahmini glisemik indeks çalışması, 2026.
Nikolaou A ve arkadaşları — Ekşi maya fermantasyonu, fitat azaltımı ve demir biyoyararlanımı üzerine sistematik derleme. DOI: 10.3389/fnut.2026.1778997

Bir hekim ailesinin doğumları değiştirebilecek yeni bir tıbbi araç geliştirdiğini düşünün.

Ancak aile bu buluşu yayımlamıyor.

Meslektaşlarına nasıl çalıştığını anlatmıyor.

Aleti büyük bir gizlilikle taşıyor ve yöntemini yalnızca aile içinde aktarıyor.

Bugün iki eğimli metal parçadan oluşan oldukça tanıdık bir obstetrik araç olan doğum forsepsi, 17. yüzyılda Avrupa tıbbının en dikkat çekici sırlarından birine dönüştü.

Bu sırrın merkezinde ise Chamberlen ailesi vardı.

Hikâye Fransa’dan İngiltere’ye Göç Eden Bir Aileyle Başladı

Chamberlen ailesi Fransız Huguenot kökenliydi.

Aile dini baskılar nedeniyle Fransa’dan ayrılarak 1569 yılında İngiltere’ye yerleşti.

Ailenin sonraki kuşaklarından Peter Chamberlen the Elder ve Peter Chamberlen the Younger, cerrahi ve doğum alanında tanındı.

Doğum forsepsinin Chamberlen ailesi tarafından 17. yüzyılın başlarında geliştirildiği genel olarak kabul ediliyor.

Ancak önemli bir tarihsel belirsizlik bulunuyor:

Forsepsi aile üyelerinden tam olarak kimin geliştirdiği kesin olarak bilinmiyor.

Bazı tarihçiler Peter Chamberlen the Elder’ı en güçlü adaylardan biri olarak gösterse de buluşu tek bir kişiye kesin biçimde atfetmek mümkün değil.

Forseps Ne İşe Yarıyordu?

Temel fikir basitti ama dönemi için son derece yenilikçiydi.

Birbirinden ayrı iki eğimli metal parça, bebeğin başının çevresine dikkatlice yerleştiriliyor ve daha sonra bir araya getirilerek doğuma kontrollü biçimde yardımcı olunuyordu.

Bu yöntem özellikle doğumun ilerlemediği bazı güç vakalarda önemli olabiliyordu.

17. yüzyılda bugün kullanılan güvenli sezaryen cerrahisi, modern anestezi, antibiyotikler ve kan transfüzyonu gibi imkânlar bulunmuyordu.

Bu nedenle uzamış veya tıkanmış doğumlar hem anne hem de bebek açısından ciddi risk taşıyabiliyordu.

Forseps zamanla obstetri tarihinin en önemli mekanik yeniliklerinden biri hâline geldi.

Peki Böyle Bir Buluş Neden Gizlendi?

Chamberlen ailesi forsepsi sıkı biçimde korunan bir aile ve meslek sırrı olarak tuttu.

Bu sır, ailenin güç doğumlarda diğer hekim ve ebelerden farklı bir yöntem kullanabilmesini sağlıyordu.

Ancak ailenin ilk kuşaklarının temel motivasyonunun yalnızca para kazanmak olduğunu söylemek tarihsel olarak fazla kesin olur.

Daha sonraki kuşaklardan Hugh Chamberlen, ailesinin güç doğumlarda kullandığı özel bir yönteme sahip olduğunu açıkça ima etmiş ancak yöntemin ayrıntılarını açıklamamıştı.

Bunu yapmamasının gerekçelerinden biri olarak da sırrın yalnız kendisine değil, babasına ve kardeşlerine de ait olduğunu savundu.

Buna karşılık Hugh Chamberlen’in daha sonraki dönemde bu sırrı satmaya çalıştığı da tarihsel kayıtlara geçti.

Kadının Gözleri Gerçekten Bağlanıyor muydu?

Hikâyenin en dikkat çekici ayrıntılarından biri bu.

Daha sonraki tarihsel anlatılara göre Chamberlen ailesi doğumlara giderken forsepsi kapalı ve dikkat çekici bir sandık içinde taşıyordu.

Aletin görülmesini engellemek için doğum yapan kadının gözlerinin bağlandığı, işlemin örtüler altında gerçekleştirildiği ve odada yalnızca aile üyelerinin bulunduğu da anlatılıyor.

Ancak burada önemli bir tarihçilik uyarısı gerekiyor.

Bu dramatik ayrıntıların bir bölümü olayların yaşandığı dönemden çok daha sonra kaleme alınmış kaynaklardan geliyor.

Bu nedenle:

“Chamberlenler her doğumda mutlaka kadının gözlerini bağlıyordu”

şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru olmaz.

Daha güvenli tarihsel sonuç şu:

Forsepsin yapısı ve kullanım biçimi aile tarafından olağanüstü bir gizlilikle korunuyordu.

Sır Bir Kuşakta Kalmadı

Chamberlen ailesinin sırrı yalnızca ilk kuşağa ait değildi.

Bilgi aile içinde nesilden nesile aktarıldı.

Ailenin farklı üyeleri doğum alanında çalışmaya devam etti ve forsepsi 100 yılı aşkın süre gizli biçimde kullandı.

Bu durum modern tıp anlayışı açısından sıra dışı görünüyor.

Bugün yeni bir tıbbi yöntemin bilimsel değer kazanabilmesi için:

• açıklanması,

• bağımsız araştırmacılar tarafından sınanması,

• yarar ve zararlarının değerlendirilmesi,

• sonuçlarının paylaşılması

bekleniyor.

17. yüzyılda ise tıbbi bilgi paylaşımı bugünkü bilimsel sistemden oldukça farklıydı.

Bir yöntem kişisel, ailevi veya mesleki sır olarak saklanabiliyordu.

Hugh Chamberlen Sırrı Fransa’ya Satmaya Çalıştı

1670 yılında Hugh Chamberlen Paris’e gitti.

Tarihsel kaynaklara göre amaçlarından biri aile sırrını Fransızlara satmaktı.

Tarihsel anlatılara göre ünlü Fransız doğum hekimi François Mauriceau, Chamberlen’e son derece güç bir doğum vakasında yöntemini göstermesi için fırsat verdi.

Kadında ciddi pelvis deformitesi bulunduğu ve doğumun uzun süredir ilerlemediği aktarılıyor.

Chamberlen girişiminde başarılı olamadı.

Fransa’daki satış girişimi de sonuçsuz kaldı.

Bu olay, forsepsin her doğumda işe yarayan mucizevi bir araç olmadığını da gösteriyor.

Sonuç;

• annenin anatomisine,

• bebeğin pozisyonuna,

• doğumun evresine,

• yöntemi uygulayan kişinin deneyimine

bağlıydı.

Forseps Sırrı Sonsuza Kadar Sürmedi

18. yüzyıla gelindiğinde başka hekimler de forseps benzeri doğum araçları geliştirmeye başladı.

Fransız obstetrisyen André Levret ve İskoç obstetrisyen William Smellie, forseps tasarımının sonraki gelişiminde önemli rol oynadı.

Aletin bebeğin başına ve annenin pelvisine daha iyi uyum sağlaması için yeni eğimler geliştirildi.

Smellie ayrıca forsepsin hangi durumlarda ve nasıl kullanılabileceğini daha sistematik biçimde tanımlayan isimlerden biri oldu.

Böylece forseps bir aile sırrı olmaktan çıkarak giderek obstetrik uygulamanın tartışılan ve öğretilen araçlarından biri hâline geldi.

Orijinal Forsepsler 1813’te Gizli Bir Bölümde Bulundu

Hikâyenin en çarpıcı bölümlerinden biri 1813 yılında ortaya çıktı.

Chamberlen ailesinin İngiltere’nin Essex bölgesindeki eski evi Woodham Mortimer Hall’da yapılan çalışmalar sırasında tavan arasında gizli bir bölüm keşfedildi.

Bu bölümde eski kutular, belgeler ve doğum aletleri bulundu.

Bunların arasında Chamberlen ailesine ait forseps örnekleri de vardı.

Ancak aletlerin tam olarak ne zaman bu bölüme yerleştirildiği bilinmediği için:

“Yüzyıllar boyunca aynı yerde saklandılar”

şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru olmaz.

Daha güvenli olan:

Aletlerin, ailenin eski evindeki gizli bir bölümde saklı halde bulunduğunu söylemek.

Chamberlen forsepsleri daha sonra tarihî tıp koleksiyonlarının önemli parçalarından biri hâline geldi.

Orijinal örnekler 1957 yılında Royal Society of Medicine tarafından Royal College of Obstetricians and Gynaecologists’e bağışlandı.

Bu Hikâye Neden Bugün Hâlâ Tartışılıyor?

Chamberlen ailesinin öyküsü yalnızca eski bir tıbbi aletin tarihi değil.

Aynı zamanda bilim etiği açısından güçlü bir soruyu gündeme getiriyor:

Hayat kurtarma potansiyeli taşıyan bir tıbbi bilgi kime aittir?

Onu geliştiren kişiye mi?

Ailesine mi?

Mesleğe mi?

Yoksa toplumun tamamına mı?

Chamberlen ailesinin forsepsi gizli tutması, onlara mesleki avantaj sağlamış olabilir.

Ancak sırrın daha önce açıklanması durumunda kaç anne veya bebeğin farklı bir sonuç yaşayabileceğini bugün hesaplamak mümkün değil.

Bu nedenle:

“Chamberlen ailesi forsepsi sakladığı için şu kadar kişi hayatını kaybetti”

gibi ifadelerin bilimsel veya tarihsel dayanağı bulunmuyor.

Bununla birlikte olay, modern tıpta bilimsel bilginin paylaşılmasının neden temel ilkelerden biri hâline geldiğini gösteren güçlü örneklerden biri.

Forseps Günümüzde Hâlâ Kullanılıyor mu?

Evet.

Ancak 17. yüzyıldaki Chamberlen forsepsi ile günümüzde kullanılan obstetrik forsepsler aynı araç değil.

Tasarım, kullanım kriterleri ve güvenlik standartları yüzyıllar boyunca önemli ölçüde değişti.

Bugün forseps, yardımlı vajinal doğum yöntemlerinden biri.

Bebeğin sağlık durumuyla ilgili endişe olması, doğumun ilerlememesi veya annenin ıkınmasının uygun olmadığı bazı durumlarda değerlendirilebiliyor.

Bir diğer seçenek ise vakumla doğum olarak bilinen ventuz uygulaması.

Hangi yöntemin seçileceği;

• bebeğin pozisyonuna,

• gebelik haftasına,

• doğumun evresine,

• annenin ve bebeğin klinik durumuna,

• uygulayıcının deneyimine

göre değişebiliyor.

Forseps Risksiz Bir Araç Değil

Modern obstetride forseps kullanımı belirli klinik koşullar ve deneyim gerektiriyor.

Yardımlı vajinal doğumlarda annede vajinal veya perineal yırtık riski artabiliyor.

Forseps kullanılan doğumlarda üçüncü veya dördüncü derece perine yırtığı riskinin yaklaşık yüzde 8–12 düzeyinde bildirildiği kaynaklar bulunuyor.

Bebekte ise forsepsin temas ettiği bölgelerde geçici yüz izleri görülebiliyor.

Bu izler çoğu durumda kısa süre içinde kayboluyor.

Özellikle bebeğin başının çevrilmesini gerektiren rotasyonel forseps uygulamalarının deneyimli hekimler tarafından veya doğrudan deneyimli hekim gözetiminde yapılması öneriliyor.

Bu nedenle Chamberlenlerin buluşunun tarihsel önemi:

“Forseps her doğumda kullanılmalıdır”

değil;

güç doğumlarda cerrahi dışı bir yardım seçeneğinin gelişmesine öncülük etmesidir.

Tıbbın Sırdan Bilime Dönüşmesinin Hikâyesi

Chamberlen ailesinin öyküsü dört yüzyıllık tıp tarihindeki büyük değişimi tek bir araç üzerinden anlatıyor.

Bir tarafta:

• gizli sandıklar,

• kapalı kapılar,

• aile içinde saklanan yöntemler.

Diğer tarafta günümüz tıbbının:

• bilimsel yayınları,

• klinik araştırmaları,

• tedavi standartları,

• hasta onamı,

• güvenlik izlemi

bulunuyor.

Belki de Chamberlen forsepsinin en önemli mirası yalnızca doğum yöntemlerini değiştirmesi değil.

Bu hikâye aynı zamanda tıbbın en temel ilkelerinden birini hatırlatıyor:

Bir tıbbi buluşun yapılması kadar, güvenli biçimde sınanması ve bilgisinin paylaşılması da önemlidir.

KAYNAKLAR

• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — Chamberlen Forceps, Heritage Collections.

• Dunn PM. The Chamberlen family (1560–1728) and obstetric forceps. Archives of Disease in Childhood: Fetal and Neonatal Edition. 1999. DOI: 10.1136/fn.81.3.f232

• The Birth of Forceps. Journal of the Royal Society of Medicine Short Reports. 2013.

• Royal College of Physicians — Hugh Chamberlen tarihsel kaydı.

• Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — Assisted Vaginal Birth: Ventouse or Forceps.

Nijer’in başkenti Niamey, 29 Ağustos 2026 Cumartesi gününün ilk saatlerinde silah sesleri ve patlamalarla sarsıldı. Çatışmaların ülkenin ana havalimanı, askerî hava üssü ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı çevresinde yoğunlaştığı bildirildi.

Güvenlik kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre isyancı askerlerden oluşan gruplar, Niamey’deki birden fazla stratejik noktaya eş zamanlı saldırılar düzenledi. Gelişme, uluslararası kamuoyunda yeni bir darbe girişimi ihtimalini gündeme getirdi.

Havalimanı ve 101’inci Hava Üssü hedef alındı

Çatışmaların merkezlerinden biri, Diori Hamani Uluslararası Havalimanı ile aynı bölgede bulunan 101’inci Hava Üssü oldu. Görgü tanıkları, gece boyunca bölgede ağır silah sesleri ve patlamalar duyulduğunu aktardı.

Bazı güvenlik kaynakları, farklı bölgelerde görev yapan askerlerin saldırılara katıldığını ileri sürdü. Güvenlik güçlerinin karşılık vermesi üzerine havalimanı ve askerî üs çevresinde uzun süre çatışma yaşandı.

İlk bilgilere göre hükümete bağlı birlikler 101’inci Hava Üssü’nün kontrolünü yeniden sağladı. Ancak havalimanındaki durumun bir süre belirsizliğini koruduğu bildirildi.

Cumhurbaşkanlığı bölgesine girmeye çalıştılar

Silahlı grupların, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın bulunduğu Plateau bölgesindeki güvenlik çemberini aşmaya çalıştığı da öne sürüldü. Başkentte saraya çıkan bazı yollar güvenlik güçleri tarafından kapatılırken bölgeye ilave asker sevk edildi.

Cumhurbaşkanlığı yerleşkesinin hükümete bağlı güçlerin kontrolünde kaldığı belirtildi. Nijer Devlet Başkanı General Abdourahamane Tiani’nin durumuna ilişkin olumsuz bir bilgi paylaşılmadı.

Devlet yayınında kesinti yaşandı

Olaylar sırasında Nijer devlet televizyonu ve radyosunun yayınında kesintiler meydana geldi. Bazı kaynaklar yayın merkezine isyancı askerlerin girdiğini ileri sürerken bu bilgi resmî makamlarca ayrıntılı biçimde doğrulanmadı.

Ülkeyi yöneten Anavatanı Koruma Ulusal Konseyi, halka birlik ve dikkat çağrısında bulundu. Yönetim, güvenlik güçlerinin harekete geçirildiğini ve durumun kontrol altına alındığını duyurdu.

Darbe girişimi resmen ilan edilmedi

Uluslararası haber kuruluşları olayları, “isyancı askerlerin koordineli saldırısı” şeklinde aktardı. Bununla birlikte Nijer makamları, gelişmeyi şu ana kadar resmen bir darbe girişimi olarak tanımlamadı.

Saldırıların arkasındaki grubun kimliği, amaçları, komuta yapısı ve yönetime karşı resmî bir bildiri yayımlayıp yayımlamadığı henüz kesinlik kazanmadı. Can kaybı, yaralı ve gözaltı sayısına ilişkin de doğrulanmış kapsamlı bir bilanço açıklanmadı.

Bu nedenle sosyal medyada dolaşıma giren “yönetim devrildi” ve “darbe başarıya ulaştı” şeklindeki paylaşımlar teyit edilmiş bilgi olarak kabul edilmiyor.

Nijer 2023’ten beri askerî yönetim altında

Nijer’de Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum, Temmuz 2023’te gerçekleştirilen askerî darbeyle görevden uzaklaştırılmıştı. Darbenin ardından General Abdourahamane Tiani yönetimin başına geçmişti.

Yeni yönetim, Batılı ülkelerle askerî iş birliğini önemli ölçüde azaltırken Mali ve Burkina Faso ile ilişkilerini güçlendirdi. Rusya ile askerî yakınlaşma da bu süreçte belirginleşti.

Diori Hamani Uluslararası Havalimanı ve 101’inci Hava Üssü, ülkenin askerî güvenliği açısından stratejik önem taşıyor. Aynı bölge 2026 yılı içinde daha önce de silahlı saldırılara sahne olmuştu.

Başkentte arama operasyonları sürüyor

Güvenlik güçlerinin Niamey genelinde kontrol noktaları oluşturduğu ve saldırılara katıldığı değerlendirilen kişileri yakalamak amacıyla operasyonlar yürüttüğü bildirildi.

Havalimanındaki uçuşların durumu ile başkentteki ulaşım kısıtlamalarına ilişkin yeni açıklamalar bekleniyor. Nijer yönetiminin olayların niteliği ve sorumluları hakkında ayrıntılı bir bilgilendirme yapması öngörülüyor.

Son günlerde farklı isimler gündeme gelse de eldeki bilgiler, Mohamed Touré dosyasının diğer adaylardan daha ileri aşamada bulunduğuna işaret ediyor. Fabio Silva ise yüksek maliyetine rağmen tamamen rafa kaldırılmış değil. Richarlison cephesindeki gelişme şimdilik menajer önerisi seviyesinde bulunuyor.

Mohamed Touré için pazarlık sürüyor

Trabzonspor’un santrfor listesindeki en sıcak isim Norwich City forması giyen Mohamed Touré.

22 yaşındaki Avustralyalı golcü için Norwich ile temasların devam ettiği, bordo-mavililerin transferi kiralama formülü üzerinden sonuçlandırmak istediği belirtiliyor.

Pazarlığın kritik bölümünü satın alma maddesi oluşturuyor. Trabzonspor’un yüksek ve doğrudan zorunlu bir bonservis yükümlülüğü yerine performansa bağlı veya daha esnek şartlara sahip bir yapı istediği aktarılıyor.

Norwich tarafının toplam beklentisinin ise yaklaşık 15-20 milyon euro bandına ulaşabileceği öne sürülüyor.

Teknik Direktör Fatih Tekke’nin Touré’yi takip ettiği ve oyuncunun transferine olumlu yaklaştığı bilgisi de Trabzon yerel kaynaklarında yer alıyor.

Bu tablo Touré’yi şu anda listenin en ciddi adaylarından biri haline getiriyor.

Fabio Silva dosyası kapanmadı

Listenin önemli isimlerinden Fabio Silva için de kapılar tamamen kapanmış değil.

Trabzonspor’un Borussia Dortmund forması giyen Portekizli oyuncuyu kiralama ve satın alma maddesi içeren bir formülle kadrosuna katmak istediği, ancak Alman kulübünün taleplerinin operasyonu zorlaştırdığı belirtiliyor.

Oyuncu için yaklaşık 22 milyon euro seviyesinde bir bonservis beklentisinden söz edilirken, Silva’nın Trabzonspor seçeneğine yaklaşımındaki belirsizlik de süreci yavaşlatan faktörlerden biri olarak gösteriliyor.

Bu nedenle Touré dosyası son günlerde Fabio Silva’nın önüne geçmiş durumda.

Sürpriz öneri: Richarlison

Trabzonspor kulislerindeki en çarpıcı isim ise Richarlison.

Tottenham forması giyen Brezilyalı santrforun menajerler aracılığıyla Trabzonspor’a önerildiği belirtiliyor. Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor.

Mevcut bilgiler, Trabzonspor’un Tottenham ile Richarlison için ileri seviyede transfer görüşmesi yaptığı anlamına gelmiyor. Şimdilik gündemdeki gelişme oyuncunun bordo-mavili kulübe önerilmiş olması seviyesinde.

Trabzonspor yönetiminin mali şartları uygun bulması halinde dosyanın ilerleyip ilerlemeyeceği transfer döneminin son günlerinde belli olabilir.

Dolayısıyla Richarlison ismi kulis listesinin en sansasyonel başlığı olsa da şu aşamada Touré kadar sıcak bir transfer dosyası değil.

Steve Ngoura da listede

Trabzonspor’un genç ve gelişime açık santrfor arayışında değerlendirilen oyunculardan biri de Steve Ngoura.

Cercle Brugge forması giyen Fransız golcünün bordo-mavililerin alternatif listesinde bulunduğu belirtiliyor.

Ngoura’nın yaşı ve gelişim potansiyeli, Trabzonspor’un yalnızca kısa vadeli katkı sağlayacak değil, ilerleyen yıllarda ekonomik değer oluşturabilecek bir forvet arayışıyla da örtüşüyor.

Ancak Touré’de olduğu gibi kulüpler arasında ileri aşamada pazarlık yürütüldüğünü gösteren güçlü güncel bilgi henüz bulunmuyor.

Zian Flemming menajer önerileri arasında

Burnley forması giyen Zian Flemming de Trabzonspor’a önerildiği belirtilen santrforlardan.

Hollandalı oyuncunun adı alternatifler arasında geçerken, mevcut bilgiler transfer görüşmelerinin ileri aşamaya geçtiğini göstermiyor.

Bu nedenle Flemming dosyasını şu aşamada doğrudan transfer hedefinden çok değerlendirilen alternatiflerden biri olarak görmek daha doğru.

Ayase Ueda sürprizi

Forvet listesindeki dikkat çekici başka bir oyuncu ise Feyenoord’un Japon santrforu Ayase Ueda.

Ueda’nın da menajerler aracılığıyla Trabzonspor’un değerlendirmesine sunulan isimlerden biri olduğu ileri sürülüyor.

Teknik heyetin aradığı hareketli santrfor profiline uyan Japon futbolcunun durumu takip edilirken şu ana kadar Feyenoord ile resmi pazarlığın ileri aşamaya taşındığını gösteren güçlü bir bilgi bulunmuyor.

Shomurodov ismi de kulislerde

Trabzonspor çevresinde gündeme getirilen diğer isimlerden biri Eldor Shomurodov.

Gazeteci Haluk Ayyıldız, Fabio Silva transferinin zorluğuna dikkat çekerken Shomurodov’un ihtimaller arasında bulunduğunu aktardı.

Ancak bu dosyada da şu anda Touré transferindeki seviyede somut kulüpler arası pazarlık bilgisi bulunmuyor.

Trabzonspor nasıl bir golcü arıyor?

İsimlerin profilleri incelendiğinde bordo-mavililerin yalnızca klasik bir ceza sahası santrforu aramadığı görülüyor.

Paul Onuachu’nun kadroda bulunması nedeniyle yeni transferde daha hareketli, savunma arkasına koşu yapabilen, ön alan baskısına katılabilen ve bağlantı oyununda kullanılabilecek farklı bir hücum karakterinin tercih edildiği belirtiliyor.

Touré ve Fabio Silva’nın listenin üst sıralarında bulunması da bu stratejiyle örtüşüyor.

Kritik tarih 2 Eylül

Trabzonspor yönetiminin önündeki önemli eşiklerden biri UEFA oyuncu listesi.

Yerel kaynaklara göre bordo-mavililer, 2 Eylül’deki UEFA liste süresinden önce yeni santrfor transferini sonuçlandırmak istiyor.

Bu nedenle önümüzdeki birkaç gün transfer operasyonunun en hareketli bölümü olabilir.

Şu anki kulislerin ağırlığına göre tablo şöyle şekilleniyor:

Mohamed Touré: Görüşme ve pazarlık aşaması, en sıcak dosya
Fabio Silva: Ciddi aday ancak mali şartlar zor
Richarlison: Menajer önerisi, henüz somut pazarlık teyidi yok
Steve Ngoura: Alternatif/genç yatırım profili
Zian Flemming: Menajer önerisi/alternatif
Ayase Ueda: Menajer önerisi/alternatif
Eldor Shomurodov: Kulislerde değerlendirilen seçenek

Bordo-mavililerin Touré pazarlığında istediği şartları elde edememesi halinde listenin diğer isimlerine hızla dönmesi beklenebilir. Transfer döneminin son günleri ayrıca Avrupa’da kadro dışında kalabilecek yeni santrforların Trabzonspor’un önüne gelmesine de kapı açabilir.

Avrupa Diyabet Araştırmaları Derneğinin 2026 yıllık toplantısında sunulmak üzere hazırlanan yeni modelleme çalışmasına göre tip 1 diyabetle yaşayan kişi sayısının 2025’te tahmini 9,4 milyondan 2049’da 12,1 milyona yükselmesi bekleniyor.

Bu yaklaşık 2,7 milyon kişilik veya yüzde 29’luk artış anlamına geliyor.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor:

Bu rakamlar gelecekte kesin olarak gerçekleşecek vaka sayıları değil, epidemiyolojik bir modelin ürettiği projeksiyonlar.

Araştırmanın sonuçları 28 Ağustos 2026’da erken kongre duyurusu olarak paylaşıldı. Çalışmanın 28 Eylül–2 Ekim 2026 tarihlerinde Milano’da düzenlenecek Avrupa Diyabet Araştırmaları Derneği yıllık toplantısında sunulması planlanıyor.

Sonuçlara ilişkin hakemli tam makale henüz yayımlanmış değil.

Yıllık Yeni Vakalardaki Artış Yüzde 29 Değil

Toplam tip 1 diyabetli kişi sayısındaki yüzde 29’luk artış kolayca yanlış anlaşılabilir.

Araştırmacıların kullandığı DIAMOND-T1D modeline göre dünyada bir yılda ortaya çıkan yeni tip 1 diyabet vakalarının:

2025’te 530 bin 24’ten

2049’da 605 bin 58’e

çıkması öngörülüyor.

Bu yaklaşık yüzde 14’lük artışa karşılık geliyor.

Dolayısıyla:

“Tip 1 diyabet vakaları yüzde 29 artacak”

şeklindeki genel ifade bilimsel olarak doğru değil.

Yüzde 29’luk tahmin, tip 1 diyabetle yaşayan toplam kişi sayısına; yüzde 14’lük tahmin ise yıllık yeni vaka sayısına ilişkin.

Bu ayrım çalışmanın doğru yorumlanması açısından kritik önem taşıyor.

Peki Toplam Sayı Neden Daha Hızlı Artabilir?

Tip 1 diyabetle yaşayanların toplam sayısındaki artışın yalnızca hastalığın daha sık ortaya çıkmasıyla açıklanması beklenmiyor.

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten beta hücrelerine zarar verdiği kronik otoimmün bir hastalık.

İnsüline erişim, glukoz takibi ve diyabet bakımındaki gelişmeler, tip 1 diyabetli bireylerin daha uzun süre yaşayabilmesine katkıda bulunuyor.

Bu nedenle bir toplumda tip 1 diyabetle yaşayan insanların sayısının artması her zaman yalnızca:

“Daha fazla insan hastalanıyor.”

anlamına gelmiyor.

Daha fazla kişinin tanı alması ve hastalıkla daha uzun süre yaşayabilmesi de prevalansı, yani belirli bir zamanda tip 1 diyabetle yaşayan toplam kişi sayısını artırabiliyor.

En Büyük Göreli Artış Düşük Gelirli Ülkelerde Bekleniyor

Modelin dikkat çekici sonuçlarından biri ülkeler arasındaki farklılıklar.

Tip 1 diyabetle yaşayan insanların büyük bölümünün yüksek ve orta gelirli ülkelerde bulunmaya devam etmesi bekleniyor.

Buna karşılık en büyük göreli prevalans artışının düşük gelirli ülkelerde görülebileceği tahmin ediliyor.

Araştırmacılar, bu değişimde özellikle:

• insüline erişimin iyileşmesinin,

• glukoz takibinin yaygınlaşmasının,

• daha fazla hastanın tanı almasının,

• tip 1 diyabetli kişilerin daha uzun yaşamasının

rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Dolayısıyla düşük gelirli ülkelerde tip 1 diyabetle yaşayanların sayısının artması yalnızca hastalığın yükündeki artışı değil, bazı bölgelerde sağlık hizmetlerine erişimin iyileşmesini de yansıtabilir.

Tanzanya’da Sayı Yaklaşık İkiye Katlanabilir

Araştırmada verilen örneklerden biri Tanzanya.

Model, ülkede yıllık yeni tip 1 diyabet vakalarının:

2025’te 3 bin 275’ten

2049’da 6 bin 177’ye

çıkabileceğini öngörüyor.

Tip 1 diyabetle yaşayan toplam kişi sayısının ise yaklaşık:

19 bin 101’den 39 bin 673’e

yükselmesi bekleniyor.

Mutlak rakamlar bazı yüksek gelirli ülkelerden daha düşük olsa da göreli artış oldukça yüksek.

ABD’de Yarım Milyondan Fazla Ek Kişi Tip 1 Diyabetle Yaşayabilir

Model yüksek gelirli ülkelerde de önemli artışlar öngörüyor.

ABD’de tip 1 diyabetle yaşayan kişi sayısının:

2025’te 1 milyon 492 bin 825’ten

2049’da 2 milyon 55 bin 235’e

çıkabileceği tahmin ediliyor.

Bu, yarım milyondan fazla ek kişiye karşılık geliyor.

Birleşik Krallık için tahmin:

313 bin 725’ten 420 bin 551’e

yükseliş yönünde.

İtalya’da ise tip 1 diyabetle yaşayanların sayısının:

205 bin 499’dan 239 bin 145’e

çıkabileceği hesaplanıyor.

Bu yaklaşık yüzde 16’lık artış anlamına geliyor.

Buna karşılık birçok yüksek gelirli ülkede yıllık yeni vaka sayısının 2025 ile 2049 arasında görece daha sınırlı değişmesi bekleniyor.

Bu durum da toplam hasta sayısındaki artışın yalnızca yeni tanılarla açıklanamayacağını gösteriyor.

Çocuklar ve Gençler Önemli Bir Pay Taşıyor

Tip 1 diyabet sıklıkla çocukluk ve gençlik dönemiyle ilişkilendirilse de hastalık her yaşta ortaya çıkabiliyor.

Modelin 2025 tahminlerine göre 0–19 yaş grubu küresel yıllık yeni tip 1 diyabet vakalarının yaklaşık yüzde 42’sini oluşturuyor.

Bu oran:

• yüksek gelirli ülkelerde yaklaşık yüzde 37,

• düşük gelirli ülkelerde yaklaşık yüzde 49

olarak tahmin edildi.

Dolayısıyla yeni vakaların önemli bir bölümü çocuk ve ergenlerde görülse de tip 1 diyabeti yalnızca “çocukluk çağı diyabeti” olarak tanımlamak doğru değil.

Araştırmacılar Tahmini Nasıl Yaptı?

Projeksiyonlarda DIAMOND-T1D adı verilen epidemiyolojik model kullanıldı.

Modelin geliştirilmesine Danimarka’daki Steno Diabetes Center Odense’den Prof. Anders Green liderlik etti.

DIAMOND-T1D modeli;

• mevcut tip 1 diyabet insidans verilerini,

• nüfusun yaş dağılımını,

• hastaların sağkalımını,

• yaşa özgü yeni vaka oranlarını,

• tip 1 diyabete bağlı mortalite varsayımlarını,

• insülinin ülkelerde hangi tarihlerde kullanıma girdiğini

birlikte değerlendiriyor.

Modelin dikkat çekici özelliklerinden biri ülkeler arasındaki tarihsel insülin erişimi farklılıklarını da hesaba katmaya çalışması.

Model, Danimarka ve İskoçya’daki nüfus temelli kayıtlarla karşılaştırılarak doğrulandı.

Neden Bazı Önceki Tahminlerden Daha Düşük?

Araştırmacılar kendi tahminlerinin T1D Index ve Global Burden of Disease gibi bazı diğer küresel tahminlerden daha düşük olduğunu da belirtiyor.

Bunun temel nedenlerinden biri DIAMOND-T1D modelinin özellikle:

ileri yaşlarda ve düşük-orta gelirli ülkelerde tip 1 diyabetli bireylerin sağkalımı konusunda daha ihtiyatlı varsayımlar kullanması.

Bu farklılık önemli.

Çünkü dünya genelinde tip 1 diyabetle yaşayan insanların gerçek sayısını tahmin etmek sanıldığından daha zor.

Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde uzun dönemli kayıt sistemleri, yeni vaka verileri ve ölüm oranlarına ilişkin bilgiler sınırlı olabiliyor.

“Tip 1 Diyabet Yüzde 29 Artacak” Demek Neden Eksik?

Araştırmanın en önemli ayrımlarından biri burada ortaya çıkıyor.

Yüzde 29 artacağı öngörülen:

tip 1 diyabetle yaşayan toplam kişi sayısı.

Yıllık yeni vaka sayısındaki beklenen artış ise:

yaklaşık yüzde 14.

Üstelik toplam hasta sayısındaki büyümenin bir bölümünün daha uzun yaşam süresi ve tedaviye erişimdeki gelişmelerle ilişkili olabileceği düşünülüyor.

Bu nedenle araştırma:

“Bir kişinin tip 1 diyabete yakalanma riski dünya genelinde yüzde 29 artacak.”

sonucunu vermiyor.

Aynı şekilde 2049 için açıklanan rakamların kesin olarak gerçekleşeceği de söylenemez.

Modelin En Büyük Sınırlılığı Ne?

Çalışmanın temel sınırlılıklarından biri, dünya genelindeki tip 1 diyabet verilerinin aynı kalitede olmaması.

Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde:

• ulusal kayıt sistemleri sınırlı olabiliyor,

• yeni vaka verileri eksik kalabiliyor,

• ölüm oranları kesin olarak bilinmeyebiliyor,

• insüline erişim bölgeler arasında ciddi farklılık gösterebiliyor.

Bu nedenle model bazı ülkelerde doğrudan gözlemsel veriler yerine varsayımlara daha fazla dayanmak zorunda kalıyor.

Sonuçların ayrıca henüz hakemli tam makale olarak yayımlanmadığı ve kongrede sunulacak erken araştırma verilerine dayandığı da göz önünde bulundurulmalı.

Bu nedenle projeksiyonlar kesin gelecek rakamları olarak değil, sağlık politikası ve kaynak planlaması için kullanılabilecek epidemiyolojik senaryolar olarak değerlendirilmelidir.

Türkiye İçin Ne Söylenebilir?

Araştırmanın erken açıklamasında çeşitli ülkeler için örnek tahminler veriliyor.

Ancak açıklanan veriler arasında Türkiye’ye özgü doğrulanabilir 2049 projeksiyonu bulunmuyor.

Bu nedenle küresel yüzde 29’luk artışı doğrudan Türkiye’ye uygulayarak Türkiye için tahmini hasta sayısı üretmek bilimsel olarak doğru olmaz.

Araştırmacılar DIAMOND-T1D modelinin ilerleyen dönemde kullanıcıların temel değişkenleri değiştirerek ülke bazlı senaryolar oluşturabileceği açık erişimli bir sisteme dönüştürülmesini planlıyor.

Tip 1 Diyabet ile Tip 2 Diyabet Aynı Değil

Diyabet haberlerinde en sık yapılan hatalardan biri tip 1 ve tip 2 diyabetin birbirine karıştırılması.

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin insülin üreten pankreas beta hücrelerine saldırdığı otoimmün bir hastalık.

Tip 2 diyabette ise insülin direnci ve zaman içinde gelişebilen insülin üretim yetersizliği ön planda.

Bu nedenle obezite, sağlıksız beslenme veya fiziksel hareketsizlik gibi tip 2 diyabetle güçlü biçimde ilişkili faktörler üzerinden tip 1 diyabetteki küresel değişimi açıklamak doğru değil.

Tip 1 diyabetin ortaya çıkmasında genetik yatkınlığın yanı sıra çeşitli çevresel faktörlerin rol oynayabileceği düşünülüyor. Ancak hastalığın neden bazı kişilerde geliştiğine ilişkin mekanizmalar tamamen açıklanmış değil.

Asıl Sorun Daha Fazla İnsana Yaşam Boyu Bakım Gerekecek Olması

2049 tahmininin sağlık sistemleri açısından önemli tarafı yalnızca 12,1 milyon rakamı değil.

Tip 1 diyabet yaşam boyu:

• insülin,

• düzenli glukoz takibi,

• diyabet eğitimi,

• tıbbi izlem,

• akut ve kronik komplikasyonların önlenmesi

gerektiren bir hastalık.

Model doğru çıkarsa, dünya sağlık sistemlerinin 2049’da bugüne kıyasla yaklaşık 2,7 milyon daha fazla tip 1 diyabetli kişinin yaşam boyu bakım ihtiyacını karşılaması gerekecek.

Özellikle düşük gelirli ülkelerde temel sorun yalnızca hastalığın görülmesi değil, tanı sonrasında gerekli tedavi ve takibe kesintisiz erişimin sağlanması.

Sonuç

DIAMOND-T1D modeli, dünya genelinde tip 1 diyabetle yaşayan kişi sayısının 2025’te tahmini 9,4 milyondan 2049’da 12,1 milyona çıkabileceğini öngörüyor.

Bu yaklaşık yüzde 29’luk artış anlamına geliyor.

Ancak aynı dönemde yıllık yeni vaka sayısındaki artışın yaklaşık yüzde 14 olması bekleniyor.

Aradaki fark önemli.

Gelecekte daha fazla insanın tip 1 diyabetle yaşıyor olması yalnızca daha fazla yeni vaka ortaya çıkmasından değil, hastaların daha uzun yaşamasından ve tedaviye erişimdeki gelişmelerden de kaynaklanabilir.

Bu nedenle araştırmanın temel mesajı:

“Tip 1 diyabet yüzde 29 daha sık görülecek”

değil;

“Tip 1 diyabetle yaşayan toplam insan sayısı 2049’a kadar yaklaşık yüzde 29 artabilir.”

Kaynaklar

• European Association for the Study of Diabetes — DIAMOND-T1D araştırması, EASD Annual Meeting 2026 erken araştırma duyurusu, 28 Ağustos 2026.

• World Health Organization — Global Diabetes Compact.

Her İtiraz Saygısızlık mı?

Hayır.

Bir ergenin:

“Bu kural bana mantıklı gelmiyor.”

demesi ile ebeveynine hakaret etmesi aynı davranış değildir.

Ergenlik döneminde görüş ayrılıklarının ortaya çıkması olağandışı değildir.

Önemli olan çatışmanın yalnızca varlığı değil;

• ne kadar sık yaşandığı,

• ne kadar yoğun olduğu,

• tarafların birbirine nasıl davrandığı,

• anlaşmazlığın nasıl çözüldüğü

gibi özelliklerdir.

Bu nedenle ergenin her itirazını otomatik olarak “otoriteye başkaldırı” veya “saygısızlık” şeklinde değerlendirmek iletişimi daha da zorlaştırabilir.

Ergenlik Boyunca Tartışmalar Sürekli Artıyor mu?

Yaygın inanışlardan biri, çocuk büyüdükçe anne-babayla tartışmaların sürekli arttığı yönünde.

Ancak bilimsel literatür daha karmaşık bir tablo gösteriyor.

Ebeveyn–çocuk çatışmalarını inceleyen klasik bir meta-analizde, çatışmaların sıklığının ergenlik boyunca genel olarak azaldığı, buna karşılık özellikle erken ergenlikten orta ergenliğe geçişte tartışmaların duygusal yoğunluğunun artabildiği bulundu.

Yani aileler her zaman daha sık tartışmıyor olabilir.

Bazen aynı sayıdaki anlaşmazlık:

daha yoğun, daha duygusal ve daha sert

yaşanıyor olabilir.

Her Tartışma Kötüye İşaret mi?

Her fikir ayrılığını problem olarak görmek doğru değil.

Ergenlik döneminde anne-baba ile görüş ayrılıklarının ortaya çıkması gelişimsel açıdan olağandışı değildir.

Ancak bu durum:

“Ne kadar çok tartışılırsa o kadar iyidir”

anlamına da gelmez.

Özellikle sürekli, yoğun ve düşmanca çatışmaların gençlerin psikolojik uyumuyla ilişkili olabileceğini gösteren önemli araştırmalar bulunuyor.

2016 yılında yayımlanan bir meta-analizde 52 araştırmadan elde edilen 401 etki değerlendirildi ve ebeveyn–ergen çatışması ile gençlerde çeşitli uyum sorunları arasında ilişki bulundu.

Daha yakın tarihli bir değerlendirme de bu konuda dikkat çekici sonuç verdi.

31 Binden Fazla Ergeni Kapsayan Yeni Meta-Analiz

2025 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde:

• 46 çalışma

• 31.147 ergen

• 157 bağımsız etki büyüklüğü

değerlendirildi.

Sonuçlarda ebeveyn–ergen çatışmasının depresif belirtilerle pozitif ilişkili olduğu görüldü.

Genel ilişki katsayısı yaklaşık:

r = 0,267

olarak hesaplandı.

Bu sonuç, çatışmanın depresyona kesin olarak neden olduğunu göstermiyor.

Ancak sürekli ve yoğun ebeveyn–ergen çatışmasının ruh sağlığı açısından tamamen önemsiz görülemeyeceğini destekliyor.

Araştırmacılar ayrıca ilişkinin çalışmanın tasarımına ve çatışmanın nasıl ölçüldüğüne göre değişebildiğini belirtti.

Bu nedenle gündelik fikir ayrılıklarıyla sürekli ve yüksek yoğunluklu aile çatışmalarını aynı kategoride değerlendirmemek gerekiyor.

Asıl Önemli Olan Nasıl Tartıştığınız Olabilir

Bir aile içinde görüş ayrılığının hiç olmaması gerçekçi bir hedef olmayabilir.

Ergen:

“Bu kural bana mantıklı gelmiyor.”

diyebilir.

Ebeveyn de:

“Neden böyle düşündüğünü anlat.”

diyebilir.

Tarafların sonuçta aynı fikirde olmaması ilişkinin sağlıksız olduğu anlamına gelmez.

Ancak tartışmalar sürekli:

• aşağılamaya,

• hakarete,

• tehdide,

• korkutmaya,

• fiziksel şiddete,

• ağır düşmanlığa

dönüşüyorsa bu durum sıradan ergenlik anlaşmazlıklarıyla aynı şekilde değerlendirilmemeli.

Bu nedenle ailelerin yalnızca:

“Ne kadar sık tartışıyoruz?”

sorusuna değil,

“Tartışırken birbirimize nasıl davranıyoruz?”

sorusuna da bakması gerekiyor.

Ebeveyn Ne Yapabilir?

Yeni çalışmanın önemli mesajlarından biri, ebeveyn desteğinin ergenin özerklik deneyimiyle olumlu ilişkili olması.

Bu durum bütün kuralların kaldırılması gerektiği anlamına gelmiyor.

Özerkliği desteklemek:

“İstediğini yapabilirsin.”

demek değildir.

Daha işlevsel yaklaşım, güvenlik ve gelişim açısından gerekli sınırları korurken ergenin görüşünü de karar sürecine dahil etmek olabilir.

Örneğin:

“Saat 22.00’de evde olacaksın çünkü ben öyle söylüyorum.”

yerine,

neden bu sınırın konulduğunu açıklamak ve ergenin görüşünü dinlemek tartışmayı yalnızca güç mücadelesi olmaktan çıkarabilir.

Amaç ebeveynin sorumluluğunu bırakması değil; büyüyen gencin karar verme kapasitesine giderek daha fazla alan açmak.

Bazen “Hayır” Demek de Ebeveynliğin Bir Parçası

Bir ergenin özerkliğini desteklemek, istediği her şeye izin vermek anlamına gelmez.

Sağlık, güvenlik, okul yaşamı ve gelişim açısından gerekli sınırlar devam eder.

Önemli olan bu sınırların mümkün olduğunca:

• anlaşılır,

• tutarlı,

• gerekçesi açıklanabilir,

• yaşa uygun

olmasıdır.

Yaş ilerledikçe ergenin kendi hayatıyla ilgili kararlara katılımının artması da gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır.

Dolayısıyla sağlıklı ebeveyn–ergen ilişkisinin hedefi:

“Hiç tartışmamak”

olmayabilir.

Daha gerçekçi hedef:

Tartışabilmek ama ilişkiyi kaybetmemek.

Ne Zaman Profesyonel Destek Düşünülmeli?

Her tartışma veya fikir ayrılığı profesyonel değerlendirme gerektirmez.

Ancak çatışmalar giderek şiddetleniyorsa veya günlük yaşam belirgin şekilde etkilenmeye başladıysa durum yalnızca “ergenlik inadı” olarak görülmemeli.

Özellikle:

• fiziksel şiddet,

• ciddi tehditler,

• kendine zarar verme davranışı veya tehdidi,

• belirgin içe kapanma,

• ciddi okul sorunları,

• madde kullanımı,

• evden kaçma davranışı,

• günlük işlevsellikte belirgin bozulma

gibi durumlarda çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında çalışan bir sağlık profesyonelinden değerlendirme alınması uygun olabilir.

Araştırmanın Sınırlılıkları Neler?

2026 tarihli günlük izlem çalışması, ebeveyn–ergen ilişkisini günlük yaşam içinde değerlendirmesi açısından önemli.

Ancak sonuçları genellerken dikkatli olmak gerekiyor.

Araştırmaya 286 Hollandalı ergen katıldı ve katılımcıların ilk ölçümdeki ortalama yaşı 11,6 idi.

Dolayısıyla örneklem özellikle erken ergenlik dönemini temsil ediyor.

Sonuçların farklı yaş gruplarına, kültürlere ve aile yapılarına doğrudan genellenmesi doğru olmaz.

Ayrıca çalışma bir klinik deney değil.

Bu nedenle ebeveyn desteğinin veya çatışmanın belirli psikolojik sonuçlara doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor.

Araştırma bu faktörlerin günlük yaşamda nasıl birlikte değiştiğine dair önemli ipuçları sunuyor.

Sonuç: Sorulması Gereken Soru Belki de Değişmeli

Ergenin anne-babasına itiraz etmeye başlaması her zaman saygısızlık, ilişkinin bozulması veya ebeveynin otoritesini kaybetmesi anlamına gelmiyor.

Bağımsız karar verme, kendini tanıma ve kendi sınırlarını oluşturma ergenlik döneminin temel gelişim süreçleri arasında yer alıyor.

Yeni günlük izlem araştırması, ebeveyn desteğinin ergenlerin özerklik deneyimleriyle olumlu ilişkili olduğunu; ebeveynle çatışmanın daha fazla olduğu günlerde ise özerklik deneyiminin daha düşük olma eğiliminde olduğunu gösteriyor.

Ancak uzun süreli, yoğun ve düşmanca çatışmaların ruh sağlığı açısından tamamen önemsiz görülmemesi gerekiyor.

Bu nedenle ebeveynlerin sorması gereken soru yalnızca:

“Çocuğum neden benimle tartışıyor?”

olmayabilir.

Belki daha önemli soru:

“Biz nasıl tartışıyoruz ve sonrasında birbirimize yeniden ulaşabiliyor muyuz?”

KAYNAKLAR

• Wang J, Kaufman T, Mastrotheodoros S, Branje S. Bidirectional associations between parental need support, conflict with parents, and adolescents' autonomy: A daily diary study. Child Development. 2026. DOI: 10.1093/chidev/aacag142.

• Weymouth BB, Buehler C, Zhou N, Henson RA. A Meta-Analysis of Parent–Adolescent Conflict: Disagreement, Hostility, and Youth Maladjustment. Journal of Family Theory & Review. 2016. DOI: 10.1111/jftr.12126.

• Laursen B, Coy KC, Collins WA. Reconsidering Changes in Parent-Child Conflict Across Adolescence: A Meta-Analysis. Child Development. 1998.

• 2025 sistematik derleme ve meta-analizi — Ebeveyn–ergen çatışması ile depresif belirtiler arasındaki ilişki; 46 çalışma, 31.147 ergen.

Belediyelerin Teknik Yükünü Taşıyorlar, Kadro Bekliyorlar

Belediyelerde imardan altyapıya, su ve kanalizasyon hizmetlerinden çevre korumaya kadar birçok hayati alanda görev yapan mühendis, mimar ve şehir plancıları, yıllardır çözülemeyen statü sorunlarının giderilmesini bekliyor.

Belediye Mimarları ve Mühendisleri Derneği tarafından hazırlanan brifing dosyasında, belediye ve il özel idaresi şirketlerinde çalışan teknik personelin önemli bölümünün 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi şirket işçisi statüsünde bulunduğu belirtildi.

Dernek, bu çalışanların uygulamada kadrolu mühendis ve mimarlarla aynı projelerde görev aldığını, teknik inceleme ve denetim yaptığını, bazı kurumlarda ise icracı ve imzacı sorumluluklar üstlendiğini ifade etti. Buna karşılık ücret, iş güvencesi, görevde yükselme, tayin, izin ve diğer özlük hakları bakımından farklı koşullara tabi oldukları kaydedildi.

696 Sayılı KHK Statü Sorununu Tam Olarak Çözemedi

Kamudaki taşeron istihdamına ilişkin önemli bir adım olan 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında, daha önce taşeron firmalarda çalışan birçok personel belediye şirketlerine geçirildi.

Ancak bu geçiş, belediye şirketlerinde görev yapan teknik personel bakımından doğrudan devlet memurluğu kadrosu anlamına gelmedi. Mühendisler, mimarlar ve şehir plancıları, sermayesi kamuya ait şirketlerde çalışmayı sürdürürken özel hukuk hükümlerine bağlı işçi statüsünde kaldı.

BELMİMDER’e göre sorun tam da bu noktada ortaya çıkıyor: Kamu adına asli ve sürekli nitelikte hizmet yürüttüğünü belirten teknik personel, görev ve sorumluluk bakımından memur meslektaşlarıyla yan yana çalışırken sosyal ve mali haklar bakımından farklı bir statüye tabi tutuluyor.

Aynı Oda, Aynı Proje, Farklı Ücret ve Haklar

Brifing dosyasında, aynı belediyenin aynı biriminde çalışan iki mühendisin benzer görev ve sorumluluklar üstlenmesine karşın statülerinden kaynaklanan ciddi gelir ve özlük hakkı farklılıkları yaşayabildiği anlatılıyor.

Dernek, bu tablonun yalnızca ücret eşitsizliği oluşturmadığını; kurum içindeki aidiyet duygusunu, mesleki motivasyonu ve çalışma barışını da olumsuz etkilediğini savunuyor.

Dosyada yer alan maaş örnekleri belirli bir dönemin ücretlerini yansıttığından güncel maaş karşılaştırması olarak değerlendirilmemeli. Bununla birlikte işçi ve memur statüsündeki teknik personel arasındaki ücret, sosyal yardım ve iş güvencesi farklarının devam ettiği yönündeki temel itiraz güncelliğini koruyor.

İmza Yetkisi ve Hukuki Sorumluluk Tartışması

Teknik personelin en önemli itirazlarından biri de yetki, statü ve sorumluluk arasındaki uyumsuzluk.

Mühendis ve mimarlar; projelerin hazırlanması, saha kontrollerinin yapılması, teknik raporların düzenlenmesi ve kamu kaynaklarının kullanılmasını etkileyen işlemlerde sorumluluk üstlenebiliyor. Buna karşın şirket işçisi statüsündeki personelin hangi idari işlemlerde imza ve paraf yetkisi kullanabileceği, hukuki sorumluluğunun sınırları ve kamu görevlisi güvencelerinden yararlanıp yararlanamayacağı tartışma konusu olabiliyor.

Bu belirsizlik yalnız çalışanları değil, belediyeleri ve hizmet alan vatandaşları da ilgilendiriyor. Yetkiyle sorumluluğun açık biçimde tanımlanmaması, idari işlemlerin hukuki güvenliği açısından risk oluşturabiliyor.

BELMİMDER: Yaklaşık 9 Bin Teknik Personel Çözüm Bekliyor

BELMİMDER’in brifing dosyasındaki tahminine göre belediye ve il özel idaresi şirketlerinde bu statüde çalışan mühendis ve mimarların sayısı yaklaşık 9 bin düzeyinde bulunuyor. Bu sayı resmî ve güncel bir personel envanteriyle ayrıca doğrulanmaya ihtiyaç duyuyor.

Dernek, söz konusu çalışanların belediyelerin asli hizmetlerinde aktif görev aldığını belirterek şu temel talebi dile getiriyor:

Belediye ve il özel idaresi şirketlerinde asli ve sürekli kamu hizmetlerinde görev yapan mühendis, mimar ve şehir plancıları, objektif kriterlerle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/A kapsamındaki uygun teknik kadrolara geçirilmelidir.

Anayasal İlkeler Hatırlatıldı

Brifing dosyasında Anayasa’nın çalışma hakkını düzenleyen 49’uncu, ücrette adaleti ele alan 55’inci ve asli ve sürekli kamu hizmetlerinin kimler eliyle yürütüleceğine ilişkin 128’inci maddelerine dikkat çekildi.

Dernek, talebini “eşit işe eşit ücret ve eşit statü” ile “yetki ve sorumlulukta paralellik” ilkelerine dayandırıyor. Ancak her çalışanın görevi, yetkisi ve hukuki durumu aynı olmadığından yapılacak düzenlemenin kapsamının ayrıntılı bir görev analiziyle belirlenmesi gerekiyor.

Benzer Statü Geçişleri Emsal Gösterildi

BELMİMDER, geçmiş yıllarda çıkarılan düzenlemelerle bazı kamu çalışanlarının sözleşmeli personel veya memur statüsüne geçirildiğini hatırlatıyor.

2007 yılında yürürlüğe giren 5620 sayılı Kanun, belirli şartları taşıyan bazı belediye çalışanları için sözleşmeli statüye geçiş imkânı getirmişti. 2023 yılında kabul edilen 7433 sayılı Kanun ile de belirli sözleşmeli personelin memur kadrolarına geçişinin önü açılmıştı.

Dernek, bu örneklerin belediye şirketlerindeki teknik personel için de objektif şartlara dayanan özel bir geçiş düzenlemesinin hukuken ve idari olarak değerlendirilebileceğini gösterdiğini savunuyor.

Çözüm İçin Beş Somut Adım

Sorunun yalnızca toplu bir kadro tartışmasına indirgenmeden, kamu hizmetinin niteliğini ve çalışanların kazanılmış haklarını koruyan kapsamlı bir düzenlemeyle ele alınması gerekiyor:

1. Güncel personel envanteri çıkarılmalı: Belediye şirketlerinde çalışan mühendis, mimar ve şehir plancılarının sayıları, görevleri, kıdemleri ve fiilen yürüttükleri işler belirlenmeli.
2. Asli görev analizi yapılmalı: Memur eliyle yürütülmesi gereken görevler ile işçi statüsünde yürütülebilecek hizmetler açık biçimde ayrılmalı.
3. Objektif geçiş modeli hazırlanmalı: Eğitim, mesleki yeterlilik, kıdem, fiilî görev ve güvenlik şartlarını karşılayan personele uygun teknik kadrolara geçiş hakkı tanınmalı.
4. Geçiş sürecinde ücret adaleti sağlanmalı: Kadro düzenlemesi tamamlanıncaya kadar aynı veya eşdeğer işi yapan çalışanlar arasındaki ölçüsüz ücret ve sosyal hak farklılıkları azaltılmalı.
5. İmza ve sorumluluk sınırları netleştirilmeli: Teknik personelin hangi işlemlerde yetkili olduğu ve hukuki sorumluluğunun kapsamı mevzuatta açıkça düzenlenmeli.

Mesele Yalnız Maaş Değil, Kamu Hizmetinin Güvenliği

Belediye şirketlerinde çalışan teknik personelin talebi yalnız daha yüksek ücret olarak görülmemeli. Mühendislik, mimarlık ve şehir planlama hizmetleri; yapı güvenliğinden afetlere hazırlığa, altyapı yatırımlarından çevre sağlığına kadar doğrudan toplumun yaşamını etkiliyor.

Bu nedenle teknik sorumluluk üstlenen personelin yetkisinin, statüsünün, ücretinin ve hukuki güvencesinin açık olması kamu yönetiminin de yararına.

Yaklaşık sekiz yıldır devam eden statü tartışmasının merkezi yönetim, yerel yönetimler, çalışan temsilcileri ve meslek kuruluşlarının katılımıyla ele alınması; hem çalışma barışını güçlendirebilir hem de kamu hizmetlerinde hukuki güvenliği artırabilir.

Belediyelerin projelerine imza atan, sahada sorumluluk alan ve şehirlerin geleceğini şekillendiren mühendis, mimar ve şehir plancıları, yaptıkları işle uyumlu bir statü ve adil özlük hakları bekliyor.

Türkiye’de binlerce genç diş hekimi kamuda görev alabilmek için atama beklerken, ağız ve diş sağlığı merkezlerinde yaşanan randevu yoğunluğu dikkat çekici bir çelişkiyi ortaya çıkardı. Bir tarafta mesleğini yapmak isteyen yetişmiş insan gücü, diğer tarafta hizmete ulaşmak için bekleyen vatandaşlar bulunuyor.

Sağlık Bakanlığının 2026 yılı İlk Defa ve Yeniden Atama Kurası kapsamında diş hekimleri için açtığı 521 kadroya 17 bin 6 başvuru yapıldı. Başka bir ifadeyle her kadro için yaklaşık 33 diş hekimi başvuruda bulundu.

2025 yılındaki ilk atama kurasında ise 11 bin 658 başvuruya karşılık genel ve uzman diş hekimleri için toplam 465 kadro açılmıştı. Birbirini izleyen iki dönemde ortaya çıkan rakamlar, kamuya geçmek isteyen diş hekimi sayısı ile açılan kadrolar arasındaki farkın geçici olmadığını gösteriyor.

Sorun yalnızca atama bekleyenlerden ibaret değil

Türkiye’de sağlık kuruluşlarına yapılan başvurular artmasına rağmen ağız ve diş sağlığı hizmetlerinden yararlanma sıklığı genel sağlık hizmetlerinin gerisinde kalıyor.

Sağlık istatistiklerine göre kişi başına hekime müracaat sayısı 12,2 düzeyine ulaşırken, diş hekimine başvuru sayısı yaklaşık 0,7 seviyesinde kaldı. Bu fark, vatandaşların ağız ve diş sağlığı hizmetine daha az ihtiyaç duyduğu anlamına gelmiyor.

Maliyet, randevuya erişim, coğrafi dağılım, ağız sağlığı farkındalığının yetersizliği ve tedavinin ertelenmesi gibi birçok etken hizmet kullanımını sınırlandırabiliyor. Tedavinin gecikmesi ise başlangıçta dolgu veya koruyucu uygulamalarla yönetilebilecek problemlerin kanal tedavisi, diş çekimi ya da protez gerektiren daha ağır tablolara dönüşmesine yol açabiliyor.

Bu nedenle genç diş hekimlerinin istihdamı yalnızca bir meslek grubunun atama talebi olarak görülmemeli. Konu aynı zamanda koruyucu sağlık hizmeti, erken teşhis ve gelecekte oluşabilecek tedavi maliyetlerinin azaltılması açısından ele alınmalı.

22 milyonu aşan randevu talebi

Diş Hekimleri Dayanışma Platformu tarafından derlenen verilere göre 2024 yılının ilk 11 ayında diş hekimliği alanındaki randevu talebi 22 milyonu aştı.

Türkiye’deki yaklaşık 43 bin diş ünitesinin 11 bin kadarının Sağlık Bakanlığına, 8 bin 700’ünün üniversitelere, 23 binden fazlasının ise özel sektöre ait olduğu belirtiliyor. Bu dağılım, mevcut teknik kapasitenin önemli bölümünün kamu dışında bulunduğunu gösteriyor.

Özel sağlık hizmetlerinin maliyetini karşılamakta zorlanan vatandaşların kamu kurumlarına yönelmesi, ağız ve diş sağlığı merkezleri üzerindeki randevu baskısını artırıyor. Kamuda yeni diş hekimi istihdam edilmesi için ise yalnızca kadro değil; uygun klinik alan, diş üniti, yardımcı sağlık personeli, sterilizasyon kapasitesi ve düzenli malzeme bütçesi de gerekiyor.

Dolayısıyla tek başına atama sayısını yükseltmek yeterli değil. Yeni istihdamın altyapı yatırımıyla birlikte planlanması gerekiyor.

Fakülte sayısı artarken istihdam aynı hızda büyümedi

Türkiye’de diş hekimliği eğitiminin son yıllardaki hızlı büyümesi de tartışmanın temel başlıkları arasında yer alıyor. Türk Dişhekimleri Birliği verilerine göre 2026 yılında eğitim veren 107 fakülte için 6 bin 762 kişilik kontenjan ilan edildi.

Son iki yılda toplam kontenjanın 3 bin 39 kişi azaltılması, yükseköğretimde daha kontrollü planlamaya yönelindiğini gösteren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak geçmiş yıllarda yüksek kontenjanlarla sisteme giren öğrencilerin mezun olmaya devam etmesi nedeniyle istihdam üzerindeki baskının kısa sürede ortadan kalkması beklenmiyor.

Diş hekimliği eğitimi yalnızca sınıf ve teorik derslerden oluşmuyor. Öğrencinin yeterli sayıda hasta görmesi, klinik uygulama yapması, uygun laboratuvarlarda çalışması ve yeterli öğretim üyesinden eğitim alması gerekiyor. Bu nedenle fakülte ve kontenjan planlamasının yalnızca öğrenci talebine göre değil, eğitim altyapısı ve ülkenin uzun vadeli sağlık insan gücü ihtiyacına göre yapılması önem taşıyor.

Türkiye’de diş hekimi sayısı artıyor ancak dağılım eşit değil

Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında Türkiye’de 100 bin kişiye düşen diş hekimi sayısı 59’a ulaştı. Ancak ülke ortalaması, iller ve ilçeler arasındaki dağılım farklarını tek başına göstermiyor.

Diş hekimlerinin büyükşehirlerde ve ekonomik hareketliliğin daha yüksek olduğu bölgelerde yoğunlaşması; küçük şehirlerde, kırsal ilçelerde ve dezavantajlı bölgelerde hizmete erişimin sınırlı kalmasına yol açabiliyor.

Bu nedenle yalnızca toplam diş hekimi sayısına bakılarak “ihtiyaç kalmadığı” sonucuna varılması yanıltıcı olabilir. Planlamanın il, ilçe, yaş grubu, hastalık yükü, mevcut ünit sayısı ve randevu bekleme süresi temelinde yapılması gerekiyor.

Özel sektörde de koşullar zorlaşıyor

Kamuda yeterli kadro bulamayan yeni mezunların önemli bölümü özel kliniklere ve ağız-diş sağlığı kuruluşlarına yöneliyor. Ancak artan mezun sayısı, yüksek klinik açma maliyetleri ve hizmet piyasasındaki yoğun rekabet özel sektörde de çalışma koşullarını ağırlaştırabiliyor.

Yeni bir muayenehane açmak isteyen diş hekiminin cihaz, sarf malzemesi, kira, ruhsatlandırma, personel ve sterilizasyon giderlerini karşılaması gerekiyor. Bu maliyetler, mesleğe yeni başlayan gençler açısından ciddi bir finansman engeli oluşturuyor.

Yoğun rekabetin ücretleri ve çalışma güvencesini baskılaması, bazı genç hekimleri meslek dışı alanlara veya yurt dışına yöneltebiliyor. Bu tablo, yüksek maliyetli beş yıllık eğitimin ardından yetişen insan gücünün etkin kullanılmasını da güçleştiriyor.

Çözüm yalnızca bir defalık toplu atama değil

Diş hekimlerinin istihdam sorununu kalıcı biçimde çözmek için tek seferlik yüksek sayıda atama yapmak yeterli olmayabilir. Mezun sayısı, emeklilik, kamu-özel dağılımı ve toplumun ağız sağlığı ihtiyacı birlikte değerlendirilmeli.

1. İllere göre ihtiyaç haritası hazırlanmalı

Her ilin ve ilçenin nüfusu, çocuk ve yaşlı oranı, diş çürüğü yükü, mevcut hekim ve ünit sayısı, MHRS talebi ile randevu bekleme süresi düzenli olarak açıklanmalı. Kadrolar bu ölçütlere göre dağıtılmalı.

2. Çok yıllı atama takvimi ilan edilmeli

Genç diş hekimlerinin önlerini görebilmesi için yalnızca dönemsel kura duyuruları yapılmamalı. Sağlık Bakanlığı, en az üç yıllık tahmini kadro ve yatırım takvimini kamuoyuyla paylaşmalı.

3. Aile diş hekimliği kademeli olarak yaygınlaştırılmalı

Aile diş hekimliği modeli öncelikle çocuklar, gebeler, engelliler ve yaşlılar için güçlendirilmeli. Model, yalnızca tedavi yapan değil; düzenli tarama, koruyucu flor uygulaması, ağız sağlığı eğitimi ve erken yönlendirme sağlayan bir yapıda kurulmalı.

4. Okul ağız sağlığı programları genişletilmeli

Diş hekimleri okul sağlığı ekiplerinde istihdam edilerek çocuklara düzenli tarama ve koruyucu hizmet sunabilir. Böyle bir model hem genç hekimler için yeni çalışma alanı oluşturabilir hem de ileri yaşlarda ortaya çıkacak tedavi maliyetlerini azaltabilir.

5. Kamu altyapısı kadroyla birlikte büyütülmeli

Yeni diş hekimi istihdam edilecek merkezlere yeterli diş üniti, teknisyen, ağız ve diş sağlığı teknikeri, hemşire, sterilizasyon personeli ve sarf malzemesi sağlanmalı. Kullanılmayan veya personel eksikliği nedeniyle düşük kapasiteyle çalışan ünitler yeniden sisteme kazandırılmalı.

6. Kontenjanlar bilimsel projeksiyonla belirlenmeli

YÖK, Sağlık Bakanlığı, Türk Dişhekimleri Birliği ve üniversiteler ortak bir insan gücü kurulu oluşturmalı. Fakülte kontenjanları; nüfus projeksiyonu, emeklilik, bölgesel ihtiyaç, kamu kapasitesi ve özel sektörün sürdürülebilir istihdam gücü esas alınarak her yıl güncellenmeli.

7. Eğitim kalitesi bağımsız biçimde denetlenmeli

Yeterli öğretim üyesi, klinik hasta çeşitliliği, laboratuvar ve uygulama altyapısı bulunmayan programlara öğrenci kontenjanı verilmemeli. Asgari standartları karşılayamayan fakülteler için kontenjan azaltma, iyileştirme veya program birleştirme seçenekleri değerlendirilmeli.

8. SGK destekli kontrollü hizmet alımı incelenmeli

Kamunun yetersiz kaldığı bölgelerde, belirli gelir ve hasta grupları için özel diş hekimlerinden kontrollü hizmet alınması değerlendirilebilir. Uygulama; sabit fiyat, kalite denetimi, klinik gereklilik ve suistimali önleyen güçlü bir kayıt sistemiyle yürütülmeli.

9. Dezavantajlı bölgelere güçlü teşvik sağlanmalı

Kırsal ve hizmete erişimin düşük olduğu ilçelerde görev yapacak diş hekimlerine yalnızca zorunlu yönlendirme değil; lojman, ek ödeme, mesleki eğitim, uygun çalışma ortamı ve belirli süre sonunda yer değişikliği güvencesi sunulmalı.

Sağlık insan gücünde ortak planlama gerekiyor

Ortaya çıkan tablo, Türkiye’de diş hekimi bulunmadığını değil, yetişmiş insan gücü ile hizmet kapasitesinin aynı plan içinde buluşturulamadığını gösteriyor.

Bir tarafta binlerce genç diş hekimi kamuda görev beklerken diğer tarafta vatandaşların randevu ve tedaviye erişimde güçlük yaşaması, çözümün yalnızca arzı veya yalnızca talebi yönetmekten geçmediğini ortaya koyuyor.

Sağlık Bakanlığı, YÖK, üniversiteler, meslek örgütleri ve ilgili kamu kurumlarının ortak bir planlama mekanizması kurması; atama, eğitim ve altyapı kararlarının aynı veri seti üzerinden alınması gerekiyor.

Diş hekimliği alanındaki istihdam sorunu doğru yönetilirse yalnızca genç meslek mensuplarına çalışma alanı açılmayacak; çocuklardan yaşlılara kadar toplumun koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerine erişimi de güçlenecek.

Safra kesesi alınan kişilerin büyük bölümü özel bir diyete ihtiyaç duymadan yaşamını sürdürebilir. Karaciğer safra üretmeye devam eder; değişen nokta, safranın kesede depolanıp yoğunlaştırılarak öğün sırasında topluca bağırsağa verilmemesidir.

Ameliyatın ardından safra, karaciğerden ince bağırsağa daha sürekli ve düşük miktarlarda akar. Bu nedenle özellikle tek seferde çok yağ içeren öğünler bazı kişilerde şişkinlik, karın krampları, gaz veya ishal oluşturabilir.

Safra üretimi durmaz

Safra, yağların küçük damlacıklara ayrılmasına yardım eden bir sindirim sıvısıdır. Safra kesesi bu sıvıyı üretmez; karaciğerin ürettiği safrayı depolar ve yoğunlaştırır.

Safra kesesinin alınması yağların artık hiç sindirilemeyeceği anlamına gelmez. Çoğu insanın sindirim sistemi yeni safra akışına zamanla uyum sağlar ve dengeli beslenmeye devam edilebilir.

A, D, E ve K vitaminleri mutlaka azalır mı?

A, D, E ve K yağda çözünen vitaminlerdir ve emilimlerinde safra görev alır. Ancak yalnızca safra kesesinin alınmış olması, bu vitaminlerin herkeste yetersiz kalacağı veya emilemeyeceği anlamına gelmez.

Uzun süren yağlı dışkılama, kronik ishal, belirgin kilo kaybı, yetersiz beslenme ya da eşlik eden karaciğer, pankreas ve bağırsak hastalığı varsa eksiklik ihtimali değerlendirilmelidir. Kan tetkiki yapılmadan gelişigüzel vitamin kullanmak doğru değildir; özellikle A, D, E ve K vitaminlerinin yüksek dozları vücutta birikerek zarar verebilir.

Yağları tamamen kesmek gerekmiyor

Ameliyattan sonra bütün yağların beslenmeden çıkarılması genellikle gerekli değildir. Yağlar enerji sağlar, hücre yapısına katılır ve yağda çözünen vitaminlerin alınmasına yardımcı olur.

İlk dönemde yağ miktarını azaltmak ve gün içine yaymak sindirim yakınmalarını hafifletebilir. Kızartma, ağır sos, işlenmiş et, krema ve çok yağlı hamur işleri yerine zeytinyağı, balık, yoğurt ve ölçülü miktarda kuruyemiş tercih edilebilir.

Küçük ve dengeli öğünler deneyin

Bir öğünde fazla miktarda yağ tüketmek yerine daha küçük ve düzenli öğünler yemek daha kolay tolere edilebilir. Yağ miktarı, kişisel belirtiler izlenerek aşamalı biçimde artırılabilir.

Sebze, meyve, yulaf ve diğer lif kaynakları bağırsak düzenini destekler. Ancak ameliyattan hemen sonra lif miktarını hızla artırmak gaz ve krampları çoğaltabileceğinden geçişin yavaş yapılması daha uygundur.

İshal gelişirse ne yapılmalı?

Safranın kalın bağırsağa daha fazla ulaşması bazı kişilerde sulu dışkılama ve ani tuvalet ihtiyacına neden olabilir. Buna safra asidi ishali adı verilir ve tedavi edilebilir bir durumdur.

İshal birkaç haftadan uzun sürüyorsa, gece uykudan uyandırıyorsa, kilo kaybı yapıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa hekime başvurulmalıdır. Gerekli görülürse safra asitlerini bağlayan ilaçlar reçete edilebilir; bu ilaçlar doktor değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

Hangi belirtilerde gecikmemeli?

Şiddetlenen karın ağrısı, ateş, sarılık, sürekli kusma, koyu idrar veya açık renkli dışkı gelişmesi olağan bir uyum belirtisi sayılmaz. Bu bulgular safra yolları ya da ameliyatla ilişkili başka bir sorunu düşündürebileceğinden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Kalıcı ishal, yağlı ve kötü kokulu dışkı, istemsiz kilo kaybı veya besin eksikliği belirtileri de değerlendirme gerektirir. Beslenme planı, kişinin şikâyetleri ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınarak hekim veya diyetisyenle oluşturulmalıdır.

KAYNAKLAR

1. Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü, Safra Taşları ve Safra Yolları Bilgilendirmesi
2. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Sistemi, Safra Kesesi Ameliyatı ve İyileşme Bilgileri
3. Cambridge Üniversite Hastaneleri, Safra Kesesi Hastalıklarında Beslenme Önerileri
4. Mayo Clinic, Safra Kesesi Ameliyatı Sonrası Kronik İshal Değerlendirmesi
5. Canadian Association of Gastroenterology, Safra Asidi İshali Klinik Uygulama Kılavuzu

Statinlerin kalp krizi ve inme geçirmiş kişilerde yararı uzun süredir biliniyor. Ancak bilinen kalp-damar hastalığı bulunmayan ileri yaştaki kişilerde bu ilaçların koruyucu amaçla kullanılıp kullanılmaması daha tartışmalı bir alan olarak kalmıştı.
Avustralya’da yürütülen STAREE çalışması, bu soruya bugüne kadarki en güçlü randomize kontrollü yanıtlardan birini verdi.
Araştırmaya bilinen kardiyovasküler hastalığı, diyabeti veya demansı bulunmayan 70 yaş ve üzerindeki 9.971 yetişkin katıldı.
Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı. Bir gruba günlük 40 mg atorvastatin, diğer gruba plasebo verildi.
Ortanca takip süresi 5,9 yıl oldu.
Büyük Kalp-Damar Olaylarında Yüzde 30 Göreli Azalma
Çalışmanın en dikkat çekici sonucu kardiyovasküler olaylarda görüldü.
Majör kardiyovasküler olaylar:
atorvastatin grubunda yüzde 6,0
plasebo grubunda yüzde 8,3
oranında görüldü.
Bu sonuç atorvastatin grubunda yaklaşık yüzde 30 göreli risk azalmasına karşılık geldi.
Çalışmada majör kardiyovasküler olay; kardiyovasküler ölüm, ölümcül olmayan kalp krizi, inme veya koroner revaskülarizasyon bileşik sonlanımı olarak değerlendirildi.
Bu nedenle sonuç, yalnızca “kalp krizi yüzde 30 azaldı” ya da “inme yüzde 30 azaldı” şeklinde yorumlanmamalı. Yüzde 30’luk azalma bu olayların oluşturduğu toplam kardiyovasküler sonlanım için bildirildi.
Mutlak Fark Ne Kadardı?
Göreli risk azalması dikkat çekici olmakla birlikte mutlak rakamlar da önem taşıyor.
Yaklaşık altı yıllık izlemde majör kardiyovasküler olay oranı:
yüzde 8,3’ten yüzde 6,0’a düştü.
Başka bir ifadeyle iki grup arasındaki ham mutlak fark yaklaşık 2,3 yüzde puanı oldu.
Bu ayrım, araştırmanın sonuçlarını günlük klinik uygulamada değerlendirirken önemli.
Engelliliksiz Yaşam Süresi Uzamadı
STAREE yalnızca kalp-damar olaylarına bakmadı.
Araştırmanın önemli hedeflerinden biri de statinlerin ileri yaşta kişinin engelliliksiz yaşam süresini artırıp artırmadığını görmekti.
Ölüm, demans veya kalıcı fiziksel engellilikten oluşan bileşik sonuç:
atorvastatin grubunda yüzde 12,8
plasebo grubunda yüzde 13,6
olarak gerçekleşti.
Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Dolayısıyla çalışma, atorvastatinin bu yaş grubunda engelliliksiz sağkalımı anlamlı biçimde uzattığını göstermedi.
Yan Etkilerde Ne Görüldü?
Araştırmanın güvenlik sonuçları da dikkat çekti.
Kas, karaciğer ve diyabetle ilişkili advers olaylar atorvastatin kullananlarda daha sık bildirildi.
Buna karşılık ciddi advers olayların oranı her iki grupta da yüzde 2,7 olarak bulundu.
Bu bulgular, statin başlanırken yalnızca potansiyel kardiyovasküler yararın değil, kişinin diğer hastalıklarının, kullandığı ilaçların ve yan etki riskinin de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Her 70 Yaş Üstü Kişi Statin Kullanmalı mı?
Çalışmadan çıkarılmaması gereken en önemli sonuçlardan biri bu.
STAREE:
“70 yaşını geçen herkes statin kullanmalıdır”
demiyor.
Araştırmaya bilinen kardiyovasküler hastalığı, diyabeti veya demansı bulunmayan kişiler dahil edildi. Dolayısıyla sonuçlar belirli bir yaş grubunda birincil korunma açısından değerlendirilmeli.
Bir kişide statin başlanıp başlanmayacağına karar verilirken yalnızca yaş değil;
LDL kolesterol düzeyi,
tansiyon,
sigara kullanımı,
böbrek fonksiyonları,
eşlik eden hastalıklar,
diğer ilaçlar,
genel kardiyovasküler risk
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle çalışma sonuçları kişisel tedavi kararının yerine geçmez.
STAREE Neden Önemli?
İleri yaştaki bireyler birçok büyük kolesterol çalışmasında ya sınırlı sayıda temsil edilmiş ya da çalışmalar daha önce kardiyovasküler hastalık geçirmiş kişilere odaklanmıştı.
STAREE ise özellikle 70 yaş ve üzerindeki kişilerde statinlerin birincil korunmadaki etkisini değerlendirmek üzere tasarlanan büyük randomize kontrollü çalışmalardan biri olması nedeniyle önem taşıyor.
Araştırma ayrıca yalnızca kalp-damar olaylarını değil, demans, fiziksel engellilik ve bağımsız yaşam gibi ileri yaş açısından kritik sonuçları da değerlendirdi.
Çalışmanın Sınırlılıkları Neler?
Sonuçların tüm yaşlı bireylere doğrudan genellenmesinde dikkatli olmak gerekiyor.
Katılımcılar büyük ölçüde Avustralya’da yaşayan kişilerden oluşuyordu. Farklı etnik ve sosyoekonomik gruplarda sonuçların aynı ölçüde geçerli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmek zorunda.
Ayrıca çalışma yaklaşık altı yıllık bir takip dönemi sundu. Statin kullanımının çok daha uzun dönemde demans, engellilik ve yaşam süresi üzerindeki etkileri için ek takip verileri önem taşıyor.
Sonuç
STAREE çalışması, bilinen kardiyovasküler hastalığı, diyabeti veya demansı bulunmayan 70 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde atorvastatinin majör kardiyovasküler olayları azaltabildiğine ilişkin güçlü randomize kanıt sağladı.
Yaklaşık altı yıllık takipte majör kardiyovasküler olay oranı yüzde 8,3’ten yüzde 6,0’a düştü ve göreli risk yaklaşık yüzde 30 azaldı.
Ancak atorvastatin engelliliksiz sağkalımı anlamlı biçimde artırmadı ve bazı advers olaylar ilaç kullanan grupta daha sık görüldü.
Dolayısıyla araştırmanın mesajı “her 70 yaş üstü statin kullanmalı” değil; ileri yaşta statin tedavisinin yarar ve risklerinin kişiye özel değerlendirilmesi gerektiği yönünde.
KAYNAKLAR
European Society of Cardiology — STAREE, ESC Congress 2026 Hot Line sonuçları
STAREE Araştırma Grubu — 2026 ana çalışma sonuçları
ClinicalTrials.gov — STAREE, NCT02099123
National Health and Medical Research Council
Heart Foundation of Australia

İstanbul’un Üsküdar ilçesinde yazar Murat Koparan, kaldığı villada başından vurulmuş halde ölü bulundu. Evde bir tabancaya rastlanırken, 37 yaşındaki Koparan’ın ölümüyle ilgili polis ekiplerince geniş çaplı inceleme başlatıldı.

Olay, 25 Ağustos Salı günü saat 16.15 sıralarında Bahçelievler Mahallesi’nde meydana geldi.

Edinilen bilgilere göre Murat Koparan, yaklaşık iki yıl önce boşandığı eski eşiyle olaydan bir süre önce telefonla görüştü. Görüşme sırasında silah sesi duyduğu öne sürülen eski eşi, durumu polis ekiplerine bildirdi.

Ekipler villaya balkondan girdi

İhbarın ardından adrese polis, sağlık ve itfaiye ekipleri sevk edildi. Villanın kapısının açılmaması üzerine itfaiye ekipleri merdiven yardımıyla balkona ulaşarak eve girdi.

Ekipler, villanın üçüncü katındaki banyoda Murat Koparan’ı başından vurulmuş halde buldu. Sağlık görevlilerinin yaptığı kontrolde Koparan’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Polis ekiplerinin olay yerinde gerçekleştirdiği incelemede, ruhsatsız olduğu değerlendirilen bir tabancaya rastlandığı bildirildi. Koparan’ın bir süredir boş durumda olduğu belirtilen villada kaldığı öğrenildi.

Murat Koparan öldürüldü mü?

Murat Koparan’ın öldürüldüğüne ilişkin kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor. Olayın cinayet, intihar veya başka bir ihtimal kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediği konusunda yetkili makamlardan henüz resmî açıklama yapılmadı.

Bu nedenle soruşturma tamamlanmadan “öldürüldü” ifadesinin kullanılması doğru değil. Tabanca üzerinde yapılacak balistik ve parmak izi incelemeleri ile olay yeri bulguları ve adli tıp raporunun ölümün nasıl meydana geldiğini aydınlatması bekleniyor.

Koparan’ın cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla Adli Tıp Kurumu morguna kaldırıldı. Soruşturmanın sürdüğü bildirildi.

Murat Koparan kimdir?

Murat Koparan, edebiyat ve yayıncılık çevrelerinde özellikle Yılkı Fanzin ile tanınıyordu. Edebiyat yayınlarına ilişkin arşiv kayıtlarında Yılkı’nın yayıncısı olarak adı geçen Koparan, çeşitli kültür ve şiir etkinliklerine de katıldı.

Koparan’ın 2016 yılında düzenlenen Üsküdar Şiir Festivali’nde şiir okuyan genç şairler arasında bulunduğu kayıtlara yansıdı. Ölümünün ardından arkadaşları ve edebiyat çevresinden isimler sosyal medya üzerinden taziye mesajları yayımladı.

Murat Koparan neden öldü?

Murat Koparan’ın kesin ölüm nedeni henüz açıklanmadı. Başından ateşli silahla yaralanmış halde bulunduğu bildirilmekle birlikte, olayın meydana geliş biçimi ancak adli tıp incelemesi ve yürütülen soruşturmanın ardından kesinlik kazanacak.

Bilgi Kartı

* Adı: Murat Koparan
* Yaşı: 37
* Mesleği: Yazar, şair ve fanzin yayıncısı
* Olay yeri: İstanbul, Üsküdar, Bahçelievler Mahallesi
* Olay tarihi: 25 Ağustos 2026
* Bulunduğu yer: Villanın üçüncü katındaki banyo
* Soruşturma durumu: Devam ediyor
* Kesin ölüm nedeni: Henüz açıklanmadı

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: