Kan şekeri yükseldiğinde yalnızca pankreas ve karaciğer devreye girmiyor.

Beyin de kandaki glikoz düzeyindeki değişiklikleri algılayan ve enerji dengesiyle kan şekeri kontrolüne katkıda bulunan önemli organlardan biri.

Peki yüksek yağlı beslenmeyle gelişen metabolik değişiklikler, beynin kan şekeri yükselmesine verdiği yanıtı bozabilir mi?

31 Ağustos 2026’da Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni çalışma bu soruya dikkat çekici verilerle yaklaşıyor.

Araştırmacılar yüksek yağlı diyetle beslenen erkek farelerde, kan şekerinin yükselmesine karşı beynin bazı bölgelerinde normalde görülen hücresel ve gen aktivitesine ilişkin yanıtların önemli ölçüde değiştiğini gösterdi.

Çalışmada hipotalamus ve beyin sapındaki toplam 75 bin 787 hücre tek çekirdek düzeyinde analiz edildi.

Beyin kan şekerini gerçekten algılıyor mu?

Evet.

Beyin yalnızca düşünme, hafıza ve hareket gibi işlevleri yöneten bir organ değil.

Özellikle hipotalamus ve beyin sapının bazı bölgeleri, vücudun enerji durumuyla ilgili çok sayıda sinyali sürekli olarak değerlendiriyor.

Bu bölgeler; kan şekeri, insülin, leptin, açlık-tokluk sinyalleri ve enerji depolarının durumu gibi bilgilerin işlenmesine katkıda bulunuyor.

Bu nedenle beynin glikoz değişikliklerine verdiği yanıtların bozulması teorik olarak yalnızca iştahı değil, bütün vücudun metabolik kontrolünü de etkileyebilir.

Ancak yeni çalışma doğrudan “beynin şekeri algılamayı bıraktığını” göstermiyor.

Araştırmacıların ölçtüğü temel özellik, kan şekeri yükseldiğinde farklı beyin hücrelerinde ortaya çıkan transkripsiyonel, yani gen aktivitesine ilişkin yanıtlar oldu.

Araştırmada hangi beyin bölgeleri incelendi?

Çalışmada metabolik kontrol açısından önemli üç bölge değerlendirildi:

Arkuat çekirdek, ventromedial hipotalamus ve dorsal vagal kompleks.

Bu bölgelerin tümü besin alımı, enerji dengesi ve glikoz metabolizmasının sinirsel kontrolünde rol oynuyor.

Araştırmacılar kontrol diyetiyle ve yüksek yağlı diyetle beslenen erkek farelerin beyinlerinden örnekler aldı.

Daha sonra hayvanlara damar yoluyla glikoz veya kontrol amacıyla tuzlu su verildi.

Araştırmanın amacı, kan şekeri yükseldiğinde farklı beyin hücrelerinin gen aktivitesinin nasıl değiştiğini belirlemekti.

75 bin 787 hücre tek çekirdek düzeyinde incelendi

Çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri kullanılan yöntemdi.

Araştırmacılar tek çekirdek RNA dizilemesi olarak bilinen yöntemle toplam 75 bin 787 hücreyi değerlendirdi.

Bu teknoloji, beyin dokusunu tek bir bütün olarak incelemek yerine farklı hücre türlerinin değişikliklere nasıl yanıt verdiğini ayrı ayrı değerlendirmeye olanak sağlıyor.

Böylece araştırmacılar yalnızca “beyinde bir değişiklik oldu” demek yerine hangi hücre tiplerinin hiperglisemiye yanıt verdiğini inceleyebildi.

Kontrol diyetiyle beslenen farelerde belirgin yanıt görüldü

Kontrol diyetiyle beslenen farelerde kan şekeri yükseltildiğinde bazı beyin hücrelerinde belirgin gen aktivitesi değişiklikleri ortaya çıktı.

Özellikle astrositler ve oligodendrositler olarak bilinen destek hücrelerinde farklı beyin bölgelerinde ortak transkripsiyonel yanıtlar görüldü.

Araştırmacılar ayrıca Ghrh nöronlarının da yüksek kan şekerine yanıt verdiğini tespit etti.

Bu nöronlarda görülen gen aktivitesi değişikliklerinin, nöronal aktivitenin azalmasıyla uyumlu olduğu değerlendirildi.

Ancak bu bulgu, nöronal aktivitenin doğrudan ve kesin biçimde azaldığının gösterildiği anlamına gelmiyor.

Yüksek yağlı diyetle beslenen farelerde yanıt değişti

Araştırmanın en dikkat çekici sonucu yüksek yağlı diyet grubunda ortaya çıktı.

Yüksek yağlı diyet, beyin hücrelerinin gen aktivitesinde geniş çaplı değişikliklerle ilişkiliydi.

Daha önemlisi, kontrol diyetiyle beslenen farelerde hiperglisemi sonrasında görülen bazı hücresel ve transkripsiyonel yanıtların yüksek yağlı diyetle beslenen farelerde büyük ölçüde kaybolduğu veya tersine döndüğü bildirildi.

Bu nedenle araştırmacılar, yüksek yağlı diyet koşullarında beynin kan şekeri yükselmesine verdiği normal hücresel yanıtların bozulabileceğini düşünüyor.

Burada önemli bir ayrım bulunuyor.

Çalışma:

“Beyin artık kan şekerini algılayamıyor”

sonucunu göstermiyor.

Daha doğru bilimsel ifade:

Beynin hiperglisemiye verdiği normal hücresel ve transkripsiyonel yanıtların yüksek yağlı diyet koşullarında önemli ölçüde değiştiği.

Hangi nöronlarda değişiklik görüldü?

Yüksek yağlı diyetin etkileri tek bir hücre grubuyla sınırlı kalmadı.

Araştırmada özellikle bazı:

Agrp, Ghrh, Trh/Cxcl12 ve Th/Slc6a3 nöronlarında

gen aktivitesi farklılıkları bildirildi.

Bu hücre gruplarının bir bölümü iştah, enerji dengesi, hormonal düzenleme ve metabolik kontrolle bağlantılı.

Bu bulgular, yüksek yağlı diyetin beyin metabolizmasını tek bir yol üzerinden değil, birden fazla hücresel sistem üzerinden etkileyebileceğini düşündürüyor.

Ancak bu mekanizmaların insanlarda aynı biçimde çalışıp çalışmadığı henüz bilinmiyor.

Bulgular tip 2 diyabeti açıklıyor mu?

Henüz hayır.

Obezite ile tip 2 diyabet arasında güçlü bir ilişki bulunuyor.

Beynin glikoz değişikliklerine verdiği yanıtların bozulması bu ilişkinin olası mekanizmalarından biri olabilir.

Ancak yeni çalışma:

“Beyindeki glikoz algısının bozulması tip 2 diyabete neden olur”

sonucunu kanıtlamıyor.

Tip 2 diyabetin gelişiminde insülin direnci, pankreas beta hücrelerinin işlevi, karaciğer, kas dokusu, yağ dokusu, genetik yatkınlık, beslenme ve fiziksel aktivite dahil çok sayıda faktör rol oynuyor.

Yeni araştırma bu karmaşık sistemin yalnızca beyinle ilgili bir bölümüne ışık tutuyor.

Daha önce de benzer bulgular elde edilmişti

Beyindeki glikoz algısının obezite koşullarında değişebileceği düşüncesi tamamen yeni değil.

Daha önce yapılan hayvan çalışmalarında hipotalamustaki POMC nöronlarının glikoza verdiği yanıtın obezite koşullarında bozulabildiğine ilişkin bulgular elde edilmişti.

Yeni araştırmanın önemli farklarından biri yalnızca tek bir nöron grubuna odaklanmaması.

Araştırmacılar on binlerce hücreyi aynı anda inceleyerek glikoz yanıtının farklı hücre tipleri ve farklı beyin bölgelerinde nasıl değiştiğini değerlendirdi.

Bu nedenle çalışma, beynin metabolik yanıt sistemine ilişkin daha geniş bir hücresel harita sunuyor.

İnsan genetiğiyle de bağlantı araştırıldı

Araştırmacılar farelerden elde ettikleri sonuçları insanlarla ilgili genetik verilerle de karşılaştırdı.

Çalışmada, fare ve insan GHRH nöronlarında zenginleşen bazı genlerin insanlardaki glisemik özelliklerle ilişkilendirilmiş genetik bölgelerde bulunduğu gösterildi.

Bu bağlantı, araştırılan mekanizmanın insan metabolizması açısından da önemli olabileceğine yönelik bir ipucu sunuyor.

Ancak bu sonuç:

“İnsanlarda da aynı mekanizma kanıtlandı”

anlamına gelmiyor.

Genetik bağlantılar, mekanizmanın insanlarda daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini gösteriyor.

Çalışma insanlarda mı yapıldı?

Hayır.

Araştırmanın en önemli sınırlamalarından biri bu.

Deneyler erkek farelerde gerçekleştirildi.

Bu nedenle sonuçların kadın farelere veya insanlara doğrudan genellenmesi mümkün değil.

Ayrıca araştırmada kullanılan yüksek yağlı diyet modeli, insanlarda görülen obezitenin bütün nedenlerini temsil etmiyor.

İnsanlarda obezite; genetik, çevresel, hormonal, davranışsal ve sosyal çok sayıda faktörün etkileşimi sonucunda gelişebiliyor.

Bu nedenle sonuçlar, insanlarda beslenmeyle ilişkili veya diğer nedenlerle gelişen obezite biçimlerinin tamamına doğrudan genellenemez.

İnsan beynindeki glikoz yanıtlarının benzer şekilde etkilenip etkilenmediğini gösterecek ek araştırmalara ihtiyaç var.

“Yağlı yemek beynin şeker sensörünü kapatıyor” demek doğru mu?

Hayır.

Bu çalışma tek bir yağlı öğünün veya belirli bir yiyeceğin beynin kan şekeri yanıtını bozduğunu göstermedi.

Araştırma, belirli süre boyunca yüksek yağlı diyetle beslenen deney hayvanlarını değerlendirdi.

Bu nedenle bulgular:

“Yağlı yemek beynin şeker algısını bozar”

şeklinde yorumlanmamalı.

Daha doğru ifade:

Yüksek yağlı diyet koşullarında beynin kan şekeri yükselmesine verdiği bazı hücresel ve transkripsiyonel yanıtların önemli ölçüde değiştiği görüldü.

Kilo verilirse bu sistem düzelir mi?

Bu araştırma bu soruya yanıt vermiyor.

Çalışmada kilo kaybının, egzersizin, beslenme değişikliğinin veya obezite tedavilerinin beyindeki değişen glikoz yanıtlarını eski haline getirip getirmediği test edilmedi.

Dolayısıyla:

“Kilo verildiğinde beynin şeker algısı düzelir”

şeklinde bir sonuç çıkarmak için yeterli kanıt bulunmuyor.

Bu soru gelecekte yapılacak araştırmalar açısından önemli başlıklardan biri.

Obezite yalnızca fazla kilo değil

Yeni çalışma, obezite araştırmalarında giderek önem kazanan daha geniş bir bakış açısını da destekliyor.

Vücudun metabolik kontrolünde yağ dokusu, karaciğer, kas, pankreas, bağırsak ve beyin arasında sürekli bir iletişim bulunuyor.

Hormonlar, besin sinyalleri ve sinir sistemi üzerinden yürüyen bu iletişim enerji dengesinin ve kan şekeri kontrolünün sürdürülmesine katkıda bulunuyor.

Bu ağdaki bozulmalar insülin direnci ve diğer metabolik değişikliklerle ilişkili olabilir.

Yeni araştırma, beynin de bu metabolik sistemin aktif parçalarından biri olduğunu gösteren deneysel verilere yenilerini ekliyor.

Araştırmanın finansmanı ve çıkar çatışmaları açıklandı

Araştırmacılar makalede finansman kaynaklarını ve olası çıkar çatışmalarını da beyan etti.

Araştırma ekibinde Novo Nordisk ile kurumsal veya araştırma bağlantıları bulunan bazı isimlerin yer aldığı bildirildi. Çalışmanın yürütüldüğü araştırma merkezinin de Novo Nordisk Foundation tarafından sağlanan koşulsuz destekten yararlandığı belirtildi.

Bu bağlantılar çalışmanın sonuçlarını tek başına geçersiz kılmıyor.

Ayrıca araştırmada herhangi bir obezite ilacı, ticari ürün veya tedavi test edilmedi.

Bu nedenle çalışma, belirli bir ilacın etkinliğini veya güvenliğini değerlendiren bir klinik araştırma niteliği taşımıyor.

Araştırmanın en önemli mesajı ne?

Çalışma, beynin kan şekeri yükselmesine hücresel ve genetik düzeyde yanıt verdiğini ve bu yanıtların yüksek yağlı diyet koşullarında önemli ölçüde değişebildiğini gösteriyor.

Ancak araştırma:

insanlarda yapılmadı,

obezitenin tip 2 diyabete bu mekanizmayla neden olduğunu kanıtlamadı,

tek bir yağlı öğünün bu değişikliklere yol açtığını göstermedi,

kilo kaybının veya herhangi bir tedavinin sistemi düzelttiğini test etmedi.

Bu nedenle araştırmanın en güvenli bilimsel mesajı şöyle özetlenebilir:

Yüksek yağlı diyetle beslenen erkek farelerde, beynin kan şekeri yükselmesine verdiği normal hücresel ve transkripsiyonel yanıtlar önemli ölçüde değişti. Bu mekanizmanın insan metabolizmasındaki klinik önemini belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Kaynaklar

• Nature Communications — Beynin glikoz yanıtlarının yüksek yağlı diyet koşullarında değişimine ilişkin araştırma, 31 Ağustos 2026
• Nature — POMC nöronları, glikoz algısı ve obeziteye ilişkin deneysel çalışma
• University of Copenhagen — Novo Nordisk Foundation Center for Basic Metabolic Research

Kışlık domates sosu, yaz sonunda bol bulunan olgun domatesleri daha sonraki aylarda yemeklerde kullanmak için hazırlanan pratik mutfaklıklar arasında yer alıyor. Makarna sosundan menemene, çorbadan sulu yemeklere kadar farklı tariflerde kullanılabiliyor.

Sosun lezzetini ve kıvamını domatesin çeşidi, içerdiği su miktarı ve pişirme süresi belirliyor. Çok sulu domatesler yeterince çektirilmediğinde sos çözüldükten sonra ayrışabiliyor. Gereğinden uzun kaynatmak ise taze domates aromasını azaltabiliyor.

Bu tarif, oda sıcaklığında saklanan konserve yöntemi yerine dondurucuda muhafaza edilmek üzere hazırlanmıştır. Böylece ev tipi konservelerde uygulanması gereken özel asitlendirme ve basınç şartlarına ihtiyaç duyulmaz.

TARİF KARTI

Hazırlık miktarı: Yaklaşık 3,5–4 litre
Porsiyon: 10–12 saklama kabı
Hazırlık süresi: 35 dakika
Pişirme süresi: 60–75 dakika
Soğutma ve paketleme: Yaklaşık 1 saat
Toplam süre: Yaklaşık 2 saat 30 dakika
Pişirme yöntemi: Tencerede
Zorluk düzeyi: Kolay
Temel ekipman: 8–10 litrelik geniş tencere, keskin bıçak, el blenderı veya sebze değirmeni, dondurucuya uygun kaplar

KIŞLIK DOMATES SOSU İÇİN MALZEMELER

- 5 kg olgun, etli domates
- 100 ml zeytinyağı
- 20 g tuz
- 10 g toz şeker; domatesler ekşiyse isteğe bağlı
- 5 diş sarımsak (yaklaşık 20 g); isteğe bağlı
- 1 çay kaşığı karabiber; isteğe bağlı

KIŞLIK DOMATES SOSU NASIL YAPILIR?

1. Domatesleri akan su altında iyice yıkayın. Ezilmiş, küflenmiş, kötü kokan veya çürümeye başlamış domatesleri ayırın.

2. Geniş bir tencerede su kaynatın. Domateslerin altına bıçakla küçük bir çarpı atın ve domatesleri gruplar hâlinde kaynar suya bırakın.

3. Domatesleri kaynar suda 30–45 saniye bekletin. Kabukları açılmaya başlayınca delikli kepçeyle çıkarıp soğuk su dolu kaba alın.

4. Domateslerin kabuklarını soyun. Sap çevresindeki sert kısımları ve belirgin biçimde ezilmiş bölümleri temizleyin.

5. Domatesleri iri parçalar hâlinde doğrayın. Çok sulu domates kullanıyorsanız çekirdekli orta bölümdeki sıvının bir kısmını süzebilirsiniz.

6. Zeytinyağını geniş ve kalın tabanlı tencerede orta ateşte ısıtın. Sarımsak kullanıyorsanız ince doğrayarak yağa ekleyin ve renk aldırmadan yaklaşık 30 saniye çevirin.

7. Doğranmış domatesleri tencereye ekleyin. Tencereyi ağzına kadar doldurmayın; taşma ve düzensiz pişme olmaması için üstte boşluk bırakın.

8. Domatesler suyunu bırakıncaya kadar orta ateşte yaklaşık 15 dakika pişirin. Bu sırada birkaç kez karıştırın.

9. Domatesler yumuşadığında el blenderıyla istediğiniz kıvama gelinceye kadar çekin. Tamamen pürüzsüz veya küçük parçalı bırakabilirsiniz.

10. Tuzu ve kullanıyorsanız şekeri ekleyin. Sosu kapağı açık biçimde, orta-kısık ateşte 40–55 dakika daha pişirin.

11. Sos koyulaşırken dibe tutmaması için özellikle son 20 dakikada daha sık karıştırın. Kaşıkla tencerenin tabanında açılan yol birkaç saniye kapanmıyorsa sos yeterince yoğunlaşmıştır.

12. Karabiber kullanacaksanız pişmenin son birkaç dakikasında ekleyin. Sosun tadını kontrol edip ocağı kapatın.

13. Sosu hızlı soğutmak için geniş ve sığ kaplara bölün. Kapları soğuk su veya buz bulunan daha büyük bir kabın içinde, ara sıra karıştırarak soğutabilirsiniz.

14. Sosu oda sıcaklığında iki saatten uzun bekletmeyin. Ilıklığı geçince dondurucuya uygun kaplara 250–400 ml’lik porsiyonlar hâlinde paylaştırın.

15. Donma sırasında genleşme olacağı için kapların üst bölümünde yaklaşık 2–3 cm boşluk bırakın. Kapakları kapatıp üzerlerine hazırlama tarihini yazın.

16. Sosu dondurucuya yerleştirin. Daha hızlı donması için kapları ilk aşamada tek sıra hâlinde dizin; tamamen donduktan sonra üst üste koyabilirsiniz.

KIŞLIK DOMATES SOSUNUN PÜF NOKTALARI

- Etli ve az çekirdekli domatesler daha yoğun sos verir. Çok sulu sofralık domateslerde pişirme süresi uzayabilir.
- Küflenmiş domatesin yalnızca görünen bölümünü keserek kalanını kullanmayın. Domatesin tamamını atın.
- Geniş tencere kullanmak buharlaşma yüzeyini artırarak sosun daha kısa sürede koyulaşmasını sağlar.
- Tencerenin kapağını kapatmak buharı içeride tutar ve sosun suyunu çekmesini geciktirir.
- Domateslerin tamamını blenderdan geçirmek istemiyorsanız bir bölümünü küçük küpler hâlinde bırakabilirsiniz.
- Sos sıcaklığını korurken kıvamını olduğundan daha akışkan gösterebilir. Soğudukça bir miktar koyulaşacağını hesaba katın.
- Şekeri otomatik olarak eklemeyin. Önce domatesin tadını kontrol edin; yalnızca belirgin ekşilik varsa kullanın.
- Sosu çok yüksek ateşte kaynatmak tabanın tutmasına ve yanık tat oluşmasına neden olabilir.
- Sıcak sosu doğrudan dondurucuya koymayın. Bu işlem dondurucunun sıcaklığını yükseltebilir ve kaplarda aşırı buhar oluşturabilir.
- Normal cam kavanozlar donarken çatlayabilir. Yalnızca dondurucuya uygun olduğu belirtilen kap veya kavanozları kullanın.

UYGUN MALZEME İKAMELERİ

Zeytinyağı yerine aynı miktarda ayçiçek yağı kullanılabilir. Ancak sosun aroması daha nötr olur.

Taze sarımsak çıkarılabilir. Sade hazırlanan domates sosu daha sonra kullanılacağı yemeğin baharatlarına göre kolayca çeşitlendirilebilir.

Sosun bir bölümü için 300–400 g kapya biber közlenip kabukları soyularak domateslere eklenebilir. Bu değişiklik sosun rengini ve tadını belirgin biçimde etkiler.

Taze fesleğen kullanılacaksa sosun tamamına değil, kısa sürede tüketilecek küçük bir bölüme eklenmesi daha uygundur. Uzun süre dondurulan taze otların rengi ve dokusu değişebilir.

SERVİS VE KULLANIM ÖNERİLERİ

Kışlık domates sosu; makarna, menemen, pizza, domates çorbası, bulgur pilavı, kuru bakliyat ve sebze yemeklerinde kullanılabilir.

Kullanılacak yemeğin tuz oranı ayrıca kontrol edilmelidir. Sos tuz içerdiği için yemeğe başlangıçta fazla tuz eklenmemesi daha iyi sonuç verir.

Makarna sosu olarak kullanılacaksa çözülen domates sosu tavada birkaç dakika kaynatılabilir; fesleğen, kekik, sarımsak veya peynir servis aşamasında eklenebilir.

SAKLAMA VE GIDA GÜVENLİĞİ

Sos, dondurucuda hava almayan ve dondurmaya uygun kaplarda saklanmalıdır. En iyi tat ve doku için 4 ay içinde tüketilmesi önerilir.

Kullanılacak porsiyonu bir gece önceden buzdolabına aktararak çözdürün. Tezgâh üzerinde oda sıcaklığında çözdürmeyin.

Çözülen sos buzdolabında en fazla 2 gün tutulmalı ve yeniden dondurulmamalıdır. Kullanılmadan önce tencerede her tarafı iyice ısınacak şekilde kaynama noktasına getirilmelidir.

Kapta şişme, olağan dışı koku, köpürme, küflenme veya belirgin renk değişikliği fark edilirse sos tadına bakılmadan atılmalıdır.

Bu tarif, kapatılan kavanozları oda sıcaklığında kilerde saklamak için uygun değildir. Oda sıcaklığında saklanacak domates konserveleri için doğrulanmış asitlendirme ve ısıl işlem yöntemleri kullanılmalıdır.

SIK YAPILAN HATALAR

Sosun fazla sulu kalması: Çok sulu domates kullanılması, tencerenin kapağının kapatılması veya pişirme süresinin kısa tutulması kıvamı inceltebilir.

Sosun dibinin tutması: Dar tabanlı tencere, yüksek ateş ve seyrek karıştırma domatesin tabana yapışmasına neden olabilir.

Sosun acılaşması: Sarımsağın yağda yakılması veya domatesin uzun süre yüksek ateşte pişirilmesi istenmeyen tat oluşturabilir.

Kapların çatlaması: Sıcak sosu soğuk kaba doldurmak, kabı ağzına kadar doldurmak veya dondurucuya uygun olmayan cam kullanmak çatlama riski yaratabilir.

Sosun çözüldüğünde ayrışması: Domates suyunun yeterince çektirilmemesi ve sosun yavaş dondurulması sıvı ayrışmasını artırabilir. Isıtırken karıştırmak kıvamı yeniden toparlar.

GLP-1 temelli ilaçlar, iştahı azaltarak kilo kaybına yardımcı olabiliyor. Ancak uzmanlara göre asıl mesele yalnızca ilacın mide bulantısı, kabızlık veya ishal gibi yan etkileri değil; hızlı, kontrolsüz ve yetersiz beslenmeyle ilerleyen kilo kaybının vücutta oluşturabileceği riskler.

GLP-1, bağırsaklardan salgılanan ve iştah, tokluk hissi ve kan şekeri kontrolüyle ilişkili bir hormondur. Semaglutid ve tirzepatid gibi ilaçlar bu sistemi taklit ederek bazı kişilerde belirgin kilo kaybı sağlayabilir. Fakat bu ilaçların kozmetik amaçla, reçetesiz ya da yeterli tıbbi değerlendirme olmadan kullanılması ciddi sorunlara yol açabilir.

Uzmanların Uyarısı Ne?

Diabetology International dergisinde yayımlanan editoryal değerlendirmede, GLP-1 temelli obezite ilaçlarının yalnız “doğru ilaç kullanımı” açısından değil, “doğru kilo kaybı” açısından da ele alınması gerektiği vurgulandı.

Araştırmacılara göre tedavinin uygunluğu iki ayrı başlıkta değerlendirilmelidir. İlki ilacın kendi yan etkileri, ikincisi ise kilo verme sürecinin yol açabileceği metabolik ve beslenme kaynaklı risklerdir.

Bu ayrım özellikle hızlı zayıflama, karbonhidratı aşırı kısıtlama, öğün atlama ve protein alımının düşmesi gibi durumlarda daha belirgin hale gelir.

Japonya’daki Vakalar Neden Dikkat Çekti?

Japonya’da bildirilen bazı olgularda, tirzepatidin uygunsuz kullanımı sonrası genç kadınların ketozis veya ketoasidoz nedeniyle hastaneye yatırıldığı aktarıldı. Ketozis, vücudun enerji için yağları daha yoğun kullanmasıyla ortaya çıkan bir durumdur; ketoasidoz ise kanın asit dengesinin bozulduğu, acil değerlendirme gerektiren daha ağır bir tablodur.

Bu vakaların ortak noktası, kilo kaybının tıbbi ve beslenme danışmanlığı olmadan ilerlemiş olmasıydı. Bazı kişilerde obezite olmaması, bazılarında ise düşük dozda bile sorun gelişmesi uzmanların “yalnızca ilaca değil, kilo verme biçimine de bakılmalı” uyarısını güçlendirdi.

Kilo Kaybı Neden Tek Başına Başarı Sayılmamalı?

Kilo vermek, obezite ve tip 2 diyabet gibi durumlarda sağlık açısından yarar sağlayabilir. Buna rağmen her kilo kaybı sağlıklı kabul edilemez.

Yetersiz kalori, düşük protein, sıvı eksikliği ve aşırı karbonhidrat kısıtlaması kas kaybı, halsizlik, tansiyon düşüklüğü, safra kesesi sorunları ve metabolik dengesizlik riskini artırabilir. Bu nedenle tedavide hedef yalnızca tartıdaki rakamın düşmesi olmamalıdır.

Güvenli zayıflama; kişinin başlangıç kilosu, yaşı, hastalıkları, kullandığı ilaçlar, beslenme düzeni ve psikolojik durumu birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır.

Kimler Daha Dikkatli Olmalı?

Diyabeti olmayan, obezite tanısı bulunmayan, yalnızca estetik kaygıyla kilo vermek isteyen kişilerde risk değerlendirmesi daha hassas yapılmalıdır. Özellikle zayıf ya da normal kilolu kişilerde gereksiz kilo kaybı, beslenme yetersizliği ve hormonal dengesizlik gibi sorunlara zemin hazırlayabilir.

Yeme bozukluğu öyküsü olanlar, çok düşük kalorili diyet yapanlar, karbonhidratı ciddi biçimde kısıtlayanlar, gebeler, emzirenler ve çoklu ilaç kullanan kişiler de hekim değerlendirmesi olmadan bu ilaçlara yönelmemelidir.

Tedavi Sürecinde Nelere Bakılmalı?

GLP-1 tedavisi başlanacaksa yalnız reçete yazılması yeterli değildir. Kişinin beslenme planı, sıvı alımı, protein tüketimi, kas kütlesi, kan şekeri, mide-bağırsak şikâyetleri ve kilo kaybı hızı izlenmelidir.

Çok hızlı kilo kaybı her zaman daha iyi sonuç anlamına gelmez. Hedef, sürdürülebilir ve vücudu zorlamayan bir düşüş olmalıdır.

Bulantı, kusma, aşırı halsizlik, karın ağrısı, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, çarpıntı veya sıvı kaybı belirtileri gelişirse tedavi planı gecikmeden yeniden değerlendirilmelidir.

Uzmanların Mesajı: Yasak Değil, Doğru İzlem

GLP-1 temelli ilaçlar uygun hastalarda güçlü bir tedavi seçeneği olabilir. Tip 2 diyabet, obezite ve bazı kardiyometabolik risklerde yarar sağlayabildiğine dair giderek artan veri vardır.

Ancak uzmanların yeni uyarısı net: Bu ilaçlar “kolay zayıflama aracı” gibi görülmemeli, kilo kaybı tıbbi hedeflerle ve beslenme güvenliğiyle birlikte yönetilmelidir.

Başarılı tedavi, yalnız kaç kilo verildiğiyle değil; kişinin kas kaybı yaşamadan, beslenme eksikliği gelişmeden, metabolik dengesi korunarak ve hekim gözetiminde ilerlemesiyle ölçülmelidir.

KAYNAKLAR

1. News Medical sağlık haber değerlendirmesi
2. Ogawa W, Nishikage S, Nomura K, Hosooka T, Hirota Y. Inappropriate use of GLP-1-based antiobesity medications: beyond appropriate drug use toward appropriate weight reduction. Diabetology International. 2026;17:71.
3. DOI: 10.1007/s13340-026-00926-1

Edinilen bilgilere göre Karabayır, birkaç gündür evde yalnız kalıyordu. Eve dönen eşi, Karabayır’ı yerde hareketsiz halde görünce durumu 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirdi.

İhbar üzerine adrese sağlık ve polis ekipleri sevk edildi. Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Niyazi Karabayır’ın hayatını kaybettiği belirlendi.

Polis ekipleri evde inceleme yaparken, Karabayır’ın kesin ölüm nedeninin yapılacak otopsi ve soruşturma sonucunda netlik kazanacağı öğrenildi.

Olayla ilgili inceleme sürüyor.

Kulüp tarafından yapılan başsağlığı paylaşımı, spor camiasında büyük üzüntüye neden oldu. Doğan Türk Birliği Spor Kulübü mesajında, merhume Nuray Zeytun’a Allah’tan rahmet dileyerek, kaptanları Müzeyyen Dilek Özbiler’e, ailesine ve yakınlarına sabır ve başsağlığı temennisinde bulundu.

Girne açıklarında meydana gelen facia sonrası bölgede başlatılan çalışmalar sürerken, hayatını kaybeden diğer kişilere ilişkin kimlik tespit sürecinin devam ettiği öğrenildi. Acı olay, hem Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde hem de spor camiasında derin bir hüzün oluşturdu.

Nuray Zeytun’un vefatı, ailesi ve sevenlerinin yanı sıra Doğan Türk Birliği camiasını da yasa boğdu. Kulübün paylaşımı kısa sürede çok sayıda başsağlığı mesajı alırken, Müzeyyen Dilek Özbiler’e destek mesajları peş peşe geldi.

Edinilen bilgilere göre 1984 doğumlu Hasan Aşçı, Kale ilçesi sınırlarında motosikletiyle seyir halindeyken henüz belirlenemeyen bir nedenle tek taraflı trafik kazası geçirdi. Kazada ağır yaralanan Aşçı, yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

TEFENNİ ADLİYESİ’NDE GÖREV YAPIYORDU

Hasan Aşçı’nın Tefenni Adliyesi’nde katip olarak görev yaptığı öğrenildi. Aşçı’nın vefatı ailesi, yakınları, mesai arkadaşları ve sevenlerini yasa boğdu.

Kazayla ilgili inceleme başlatılırken, Hasan Aşçı’nın cenaze programına ilişkin bilgilerin daha sonra paylaşılması bekleniyor.

Kilo vermek için akşam yemeğini tamamen kesmek çoğu kişi için sürdürülebilir bir yöntem değildir. Daha gerçekçi olan seçenek; sebze, baklagil, balık, tavuk, tam tahıl ve zeytinyağıyla hazırlanan doyurucu ama ölçülü bir Akdeniz tabağı kurmaktır.

Akdeniz tipi beslenme tek başına hızlı kilo kaybı vadetmez. Ancak lif ve protein içeriği yüksek, işlenmiş gıdası düşük akşam yemekleri; tokluk süresini uzatabilir, gece atıştırmalarını azaltabilir ve toplam kalori alımını daha yönetilebilir hâle getirebilir.

Akşam Tabağında Denge Neden Önemli?

Akdeniz tipi beslenmenin temelinde sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, kuruyemiş, zeytinyağı, balık ve ölçülü süt ürünleri yer alır. Kırmızı et, kızartma, rafine karbonhidrat ve şekerli içecekler ise daha sınırlı tüketilir.

Kilo kontrolü açısından en kritik nokta porsiyon dengesidir. Zeytinyağı, avokado, kuruyemiş ve peynir sağlıklı seçenekler olsa da enerji yoğunlukları yüksektir; bu nedenle “sağlıklı” olmaları sınırsız tüketilebilecekleri anlamına gelmez.

Tokluk İçin Lif ve Protein Birlikte Olmalı

Lif, sindirimi yavaşlatan ve daha uzun süre tok hissetmeye yardımcı olan besin bileşenidir. Nohut, kuru fasulye, mercimek, brokoli, kabak, yeşillikler, tam buğday ürünleri ve bulgur bu açıdan güçlü seçeneklerdir.

Protein ise kas kütlesinin korunmasına ve öğünün daha doyurucu olmasına katkı sağlar. Akşam yemeğinde balık, tavuk, yumurta, yoğurt, baklagil veya ölçülü peynir gibi kaynaklardan biri tercih edilebilir.

30 Dakikalık Pratik Akdeniz Menüsü Nasıl Kurulur?

Yoğun günlerde ideal tabak karmaşık olmak zorunda değildir. Bir kase nohutlu salata, zeytinyağlı sebze yemeğiyle yoğurt, somon veya ton balıklı tam tahıllı kase, tavuklu yeşil dürüm ya da beyaz fasulyeli sebze tavası pratik seçenekler arasında yer alır.

Bu öğünlerde tabağın yarısını sebzeye ayırmak iyi bir başlangıçtır. Kalan bölümde protein kaynağı ve ölçülü tam tahıl bulunması, hem kan şekeri dalgalanmalarını azaltmaya hem de gece açlığını sınırlamaya yardımcı olabilir.

Kilo Vermek İçin Akşam Yemeği Atlanmalı mı?

Akşam yemeğini atlamak bazı kişilerde kısa vadede kalori açığı oluşturabilir. Fakat bu yöntem herkes için uygun değildir; gece aşırı açlık, tatlı isteği, düzensiz uyku ve ertesi gün fazla yeme davranışı görülebilir.

Daha sürdürülebilir yaklaşım, akşam yemeğini hafifletmek ve içeriğini iyileştirmektir. Kremalı soslar, kızartmalar, büyük porsiyon makarna ve ekmek yerine; sebze, baklagil, balık, tavuk ve yoğurt temelli öğünler tercih edilebilir.

Bilimsel Veriler Ne Söylüyor?

PREDIMED çalışması, Akdeniz tipi beslenmenin özellikle kalp ve damar sağlığı açısından güçlü veriler sunduğunu gösteren en bilinen araştırmalardan biridir. Bu çalışma doğrudan “hızlı zayıflama diyeti” değil, sağlıklı beslenme modelinin uzun vadeli etkilerini değerlendiren önemli bir veridir.

Kilo yönetimiyle ilgili çalışmalar ise Akdeniz tipi beslenmenin özellikle lif, sağlıklı yağ ve protein dengesi sayesinde daha sürdürülebilir bir model olabileceğini gösteriyor. Ancak kilo kaybı için toplam enerji alımı, fiziksel aktivite, uyku, ilaçlar ve kişinin sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Kimler Daha Dikkatli Olmalı?

Diyabet, böbrek hastalığı, kalp yetersizliği, gebelik, yeme bozukluğu öyküsü veya düzenli ilaç kullanımı olan kişilerin beslenme değişikliğini hekim ya da diyetisyenle planlaması gerekir. Özellikle baklagil, tuz, protein ve yağ miktarı kişiye göre değişebilir.

Akdeniz tipi beslenme genel olarak sağlıklı bir model kabul edilse de herkes için aynı porsiyon doğru değildir. En iyi sonuç, kişinin yaşam düzenine ve tıbbi durumuna uygun planla alınır.

KAYNAKLAR

1. EatingWell, 17 Easy Mediterranean Diet Dinners for Weight Loss
2. PREDIMED Araştırması, Akdeniz tipi beslenme ve kardiyovasküler korunma
3. The New England Journal of Medicine, DOI: 10.1056/NEJMoa1800389
4. Cleveland Clinic, Mediterranean Diet: Food List and Meal Plan
5. Mediterranean diet and weight management üzerine bilimsel derleme çalışmaları

“Atriyal fibrilasyonum var, spor yapmam sakıncalı mı?”
Bu, ritim bozukluğu tanısı alan birçok kişinin merak ettiği sorulardan biri.
Özellikle egzersiz sırasında nabzın hızlanması, çarpıntı hissinin artması veya nefes darlığı yaşanması bazı hastaların fiziksel aktiviteden tamamen uzaklaşmasına neden olabiliyor.
Ancak 30 Ağustos 2026’da Avrupa Kardiyoloji Derneği Kongresi’nde sunulan NEXAF randomize kontrollü çalışması, uygun hastalarda kişiye göre planlanmış egzersizin atriyal fibrilasyon yönetiminde yararlı bir tamamlayıcı yaklaşım olabileceğini gösteriyor.
Norveç’te gerçekleştirilen çalışmada bir yıl boyunca uygulanan yapılandırılmış egzersiz programı, kalıcı olmayan atriyal fibrilasyonu bulunan hastalarda ritim bozukluğunda geçirilen toplam sürenin azalmasıyla ilişkilendirildi.
Atriyal fibrilasyon nedir?
Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıkları olan atriyumlarda düzenli elektriksel aktivitenin bozulduğu ve kalp ritminin düzensizleştiği bir ritim bozukluğu.
Bazı kişilerde çarpıntı, düzensiz kalp atımı, nefes darlığı, halsizlik, baş dönmesi veya efor kapasitesinde azalma görülebilir.
Bazı hastalarda ise hiçbir belirti olmayabilir.
Atriyal fibrilasyon yalnızca çarpıntıya yol açan bir durum değildir. İnme ve kalp yetersizliği gibi komplikasyonların riskini de artırabilir.
Bu nedenle tedavi; yalnız ritmi düzenlemeye değil, inme riskini azaltmaya, belirtileri kontrol etmeye ve eşlik eden kardiyovasküler risk faktörlerini yönetmeye de odaklanır.
NEXAF çalışmasına 295 hasta katıldı
Norwegian Exercise in Atrial Fibrillation Trial olarak adlandırılan NEXAF çalışmasına Norveç’teki üç merkezden toplam 295 hasta alındı.
Katılımcıların ortalama yaşı yaklaşık 64 idi ve hastaların yaklaşık yüzde 30’unu kadınlar oluşturuyordu.
Çalışmaya kalıcı atriyal fibrilasyonu bulunmayan; ağırlıklı olarak paroksismal veya persistan atriyal fibrilasyonu olan ve başlangıçta önerilen fiziksel aktivite düzeylerinin altında kalan hastalar dahil edildi.
Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı.
Bir grup standart klinik takibini sürdürürken diğer grup bir yıl süren yapılandırılmış egzersiz programına alındı.
Kalp ritmi sürekli takip edildi
Çalışmanın önemli özelliklerinden biri, atriyal fibrilasyonun yalnızca poliklinikte çekilen elektrokardiyografilerle değerlendirilmemesiydi.
Katılımcıların kalp ritmi implante edilebilir kardiyak monitörlerle sürekli olarak takip edildi.
Bu yöntem sayesinde araştırmacılar hastaların yalnızca atriyal fibrilasyon atağı geçirip geçirmediğini değil, toplam takip süresinin ne kadarını atriyal fibrilasyonda geçirdiklerini de ölçebildi.
Bu oran “atriyal fibrilasyon yükü” olarak değerlendirildi.
Egzersiz programı nasıl uygulandı?
Egzersiz grubundaki hastalar ilk dört ila altı haftalık dönemde toplam sekiz gözetimli yüksek yoğunluklu egzersiz seansına katıldı.
Programın sonraki bölümü ise büyük ölçüde ev ortamında sürdürüldü.
Katılımcılara akıllı saat sağlandı ve egzersizleri dijital uygulamalarla takip edildi.
Çalışma protokolünde hedef, genel fiziksel aktivite önerileriyle uyumlu şekilde haftada:
150–300 dakika orta şiddette fiziksel aktivite
veya
75–150 dakika daha yüksek şiddette fiziksel aktivite
ya da bunların uygun bir kombinasyonuna ulaşmaktı.
Ancak bu rakamların çalışmaya katılan herkese aynı egzersiz reçetesinin uygulandığı anlamına gelmediği özellikle belirtilmeli.
Egzersiz programı hastaların fiziksel kapasitesi ve klinik durumuna göre yapılandırıldı.
Atriyal fibrilasyonda geçirilen süre azaldı
Bir yıllık takip sonunda egzersiz grubundaki hastalar toplam izlem süresinin ortalama yüzde 3,9’unu atriyal fibrilasyonda geçirdi.
Standart bakım grubunda ise bu oran yüzde 7,1 olarak bildirildi.
Bu sonuç, atriyal fibrilasyonda geçirilen toplam zamanın oranının egzersiz grubunda göreli olarak yaklaşık yüzde 45 daha düşük olduğunu gösteriyor.
Buradaki yüzde 45’in “hastalığın yüzde 45 iyileştiği” anlamına gelmediği önemli.
Bu değer iki grup arasındaki atriyal fibrilasyon yükünün göreli farkını ifade ediyor.
Kondisyon arttı, hastaneye yatışlar daha az görüldü
Egzersiz grubunda kardiyorespiratuvar kondisyonun arttığı da bildirildi.
Bunun yanında tüm nedenlere bağlı ve atriyal fibrilasyonla ilişkili hastaneye yatışların egzersiz grubunda daha az görüldüğü belirtildi.
Ancak bu sonuçların çalışmanın ana sonlanım noktası olmadığı ve farklı hasta gruplarında doğrulanması gerektiği unutulmamalı.
Dolayısıyla çalışmadan “egzersiz hastaneye yatışı kesin olarak önler” sonucu çıkarılamaz.
Yaşam kalitesinde anlamlı üstünlük gösterilemedi
Çalışmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de yaşam kalitesiydi.
Egzersiz programı atriyal fibrilasyon yükünü azaltmasına ve kondisyonu artırmasına rağmen, atriyal fibrilasyona özgü yaşam kalitesi açısından standart bakıma kıyasla anlamlı bir üstünlük gösterilemedi.
Bu nedenle bulgular:
“Egzersiz atriyal fibrilasyonu olan herkesin yaşam kalitesini belirgin biçimde artırır”
şeklinde yorumlanmamalı.
Atriyal fibrilasyonu olan herkes spor yapabilir mi?
Çalışmanın sonuçlarını bütün ritim bozukluklarına genellemek doğru değil.
NEXAF, özellikle kalıcı olmayan atriyal fibrilasyonu bulunan ve yeterince fiziksel olarak aktif olmayan hastaları değerlendirdi.
Ventriküler taşikardi, uzun QT sendromu, Brugada sendromu, ciddi iletim bozuklukları veya farklı kalıtsal ritim hastalıkları bu çalışmanın konusu değildi.
Dolayısıyla “ritim bozukluğu olan herkes spor yapabilir” şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz.
Atriyal fibrilasyonu olan hastalarda bile egzersiz türü ve yoğunluğu kişinin klinik durumuna göre belirlenmeli.
Kimler egzersize başlamadan önce değerlendirilmelidir?
Özellikle aşağıdaki durumlarda egzersiz programına başlamadan önce hekim değerlendirmesi önem taşıyor:
Yeni başlayan veya kontrolsüz atriyal fibrilasyon
Egzersizle ortaya çıkan göğüs ağrısı
Bayılma veya bayılacak gibi olma
Ciddi ya da yeni gelişen nefes darlığı
Kontrolsüz yüksek tansiyon
İleri kalp yetersizliği
Önemli kalp kapağı hastalığı
Yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi veya kardiyak girişim
Bazı hastalar kalp hızını azaltan ilaçlar da kullanabiliyor.
Bu nedenle yalnızca nabız değerine bakılarak egzersiz yoğunluğunun belirlenmesi bazı hastalarda yanıltıcı olabilir.
Egzersiz sırasında çarpıntı olursa ne yapılmalı?
Egzersiz sırasında kalbin hızlanması fizyolojik bir durumdur ve tek başına hastalık belirtisi değildir.
Ancak atriyal fibrilasyonu bulunan bir kişide yeni başlayan veya alışılmıştan belirgin biçimde farklı bir çarpıntıya göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, baş dönmesi, bayılma veya belirgin halsizlik eşlik ediyorsa egzersizin bırakılması ve tıbbi değerlendirme yapılması gerekir.
Özellikle ilk kez ortaya çıkan belirtilerin “zaten ritim bozukluğum var” düşüncesiyle göz ardı edilmemesi önemlidir.
Çok yoğun dayanıklılık sporu farklı bir konu
Egzersiz ile atriyal fibrilasyon arasındaki ilişki tamamen doğrusal değil.
Düzenli ve uygun dozda fiziksel aktivite genel kalp-damar sağlığı açısından yararlı kabul edilirken, uzun yıllar boyunca çok yüksek hacimli dayanıklılık sporu yapan bazı kişilerde atriyal fibrilasyon riskinin artabileceğine yönelik veriler de bulunuyor.
Bu ilişki özellikle uzun mesafe koşucuları, bisikletçiler ve yüksek hacimli dayanıklılık sporcularında araştırılıyor.
Dolayısıyla bilimsel mesaj:
“Ne kadar çok egzersiz, o kadar iyi”
değil.
Daha doğru mesaj:
“Kişiye uygun yoğunlukta ve düzenli fiziksel aktivite yararlı olabilir.”
Egzersiz ilaçların veya ablasyonun yerini alır mı?
Hayır.
NEXAF çalışması egzersizi antikoagülan tedavi, kalp hızını veya ritmini kontrol eden ilaçlar ya da kateter ablasyonuna alternatif olarak değerlendirmedi.
Egzersiz, atriyal fibrilasyon yönetiminde diğer tedavilere eklenen tamamlayıcı bir yaşam tarzı yaklaşımı olarak ele alınmalı.
Özellikle inme riskini azaltmak amacıyla kullanılan kan sulandırıcıların egzersize başlanması gerekçesiyle bırakılması veya dozunun değiştirilmesi uygun değildir.
Tedavi değişiklikleri hastayı takip eden hekim tarafından yapılmalıdır.
Kilo, tansiyon, alkol ve uyku da önemli
Atriyal fibrilasyon yönetimi yalnızca kalp ritminin düzeltilmesine dayanmıyor.
Fazla kilo, yüksek tansiyon, fiziksel hareketsizlik, aşırı alkol tüketimi ve uyku apnesi atriyal fibrilasyonun ortaya çıkması veya tekrarlamasıyla ilişkilendiriliyor.
Bu nedenle güncel yaklaşım ritim bozukluğunu besleyebilecek risk faktörlerinin de kontrol edilmesini önemsiyor.
Düzenli fiziksel aktivite bu bütüncül yaklaşımın önemli parçalarından biri olabilir.
Yeni çalışma bize ne söylüyor?
NEXAF çalışmasının temel mesajı, kalıcı olmayan atriyal fibrilasyonu bulunan hastaların otomatik olarak fiziksel aktiviteden uzaklaştırılmaması gerektiği.
Bir yıl süren kişiye uyarlanmış egzersiz programı:
atriyal fibrilasyonda geçirilen toplam zamanın oranını azalttı, kardiyorespiratuvar kondisyonu artırdı ve hastaneye yatışların daha az görülmesiyle ilişkilendirildi.
Buna karşılık atriyal fibrilasyona özgü yaşam kalitesi açısından anlamlı üstünlük gösterilemedi.
Sonuçlar bütün ritim bozukluklarına veya bütün atriyal fibrilasyon hastalarına doğrudan genellenemez.
Bu nedenle çalışmanın mesajı:
“Atriyal fibrilasyonu olan herkes yoğun spor yapmalı”
değil;
“Uygun hastalarda, kişiye özel ve kontrollü egzersiz atriyal fibrilasyon yönetiminin yararlı bir parçası olabilir”
şeklinde yorumlanmalı.
KAYNAKLAR
European Society of Cardiology — ESC Congress 2026, NEXAF Hot Line sonuçları
American College of Cardiology — NEXAF çalışma değerlendirmesi
Open Heart — NEXAF randomize kontrollü çalışma protokolü
European Heart Journal — ESC Atriyal Fibrilasyon Yönetimi Kılavuzu
European Heart Journal — ESC Kardiyak Rehabilitasyon ve Egzersiz önerileri
EP Europace — Fiziksel aktivite ve atriyal fibrilasyon ilişkisine ilişkin bilimsel değerlendirmeler

JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery’de yayımlanan 2025 tarihli bir kohort çalışmasında, 66-90 yaş aralığındaki 2.946 kişi sekiz yıla kadar izlendi. Araştırmada, demans vakalarının yüzde 32’ye kadar olan bölümünün objektif işitme testleriyle saptanan işitme kaybıyla ilişkilendirilebileceği hesaplandı.

Çalışmanın öne çıkan yanı, kişilerin “iyi duyuyorum” ya da “duymakta zorlanıyorum” şeklindeki beyanlarına değil, odyometrik ölçümlere dayanması oldu. Katılımcıların yüzde 66,1’inde testle saptanan işitme kaybı bulunurken, yalnızca yüzde 37,2’si işitme sorunu yaşadığını bildirdi. Bu fark, yaşlılarda işitme kaybının çoğu zaman fark edilmeden ilerleyebileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar, kendiliğinden bildirilen işitme kaybının demans riskiyle aynı güçte ilişki göstermediğini belirtti. Bu bulgu, özellikle 65 yaş sonrası düzenli işitme değerlendirmesinin yalnızca konfor değil, genel beyin sağlığı açısından da daha fazla gündeme alınması gerektiğini düşündürüyor.

2024 yılında aynı dergide yayımlanan Danimarka merkezli çok daha büyük bir analiz de benzer bir tablo sundu. Güney Danimarka’da 50 yaş ve üzerindeki 573.088 kişinin verileri incelendi; ortalama 8,6 yıllık takipte 23.023 demans vakası kaydedildi. İşitme kaybı olanlarda demans riski, işitme kaybı olmayanlara göre yüzde 7 daha yüksek bulundu.

Aynı analizde işitme cihazı kullanmayan işitme kayıplı bireylerde demans riski daha belirgin seyretti. İşitme cihazı kullanmayanlarda risk artışı yaklaşık yüzde 20 düzeyindeyken, işitme cihazı kullananlarda bu oran yaklaşık yüzde 6 olarak hesaplandı. Bu sonuç, cihaz kullanımının riski tamamen ortadan kaldırdığını değil, daha düşük riskle ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Bilim insanları bu ilişkiyi birkaç mekanizmayla açıklıyor. İşitme azaldığında beyin konuşmaları çözmek için daha fazla çaba harcayabiliyor; bu da zihinsel yükü artırabiliyor. Duyma güçlüğü ayrıca sosyal ortamlardan çekilmeye, yalnızlığa ve daha az zihinsel uyarana yol açabiliyor.

Bu nedenle uzmanlar, işitme cihazlarını “demansı önleyen tedavi” gibi sunmanın doğru olmadığını vurguluyor. Mevcut veriler daha çok ilişki düzeyinde; yani işitme kaybı ve demans arasında güçlü bir bağlantı var, ancak her birey için doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurulmuş değil.

Yine de tablo pozitif bir mesaj taşıyor: İşitme kaybı tedavi edilebilir bir durum. Uygun kişide işitme cihazı, iletişimi kolaylaştırabilir, sosyal katılımı artırabilir, günlük yaşam kalitesini yükseltebilir ve bazı riskli gruplarda bilişsel gerilemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilir.

Bu konuda en güçlü verilerden biri de ACHIEVE çalışmasından geldi. 70-84 yaş aralığındaki 977 yaşlı yetişkini izleyen randomize çalışmada, bilişsel gerileme riski yüksek olan grupta işitme müdahalesi üç yıl içinde düşünme ve hafıza becerilerindeki gerilemeyi yüzde 48 oranında yavaşlattı.

Araştırmaların ortak mesajı net: Yaşlı bireylerde “televizyonun sesini artırma”, “kalabalıkta konuşmaları kaçırma”, “sık sık tekrar ettirme” gibi belirtiler hafife alınmamalı. Bu şikâyetler yalnızca kulak sağlığıyla değil, sosyal yaşam ve bilişsel sağlıkla da ilişkili olabilir.

Hekim önerisiyle yapılacak işitme testi, sorunun tipini ve derecesini belirlemenin en güvenilir yoludur. Her işitme kaybı işitme cihazıyla düzelmeyebilir; özellikle beynin sesleri işleme süreçleriyle ilgili merkezi işitme sorunlarında farklı değerlendirmeler gerekebilir.

Bu nedenle en doğru yaklaşım, işitme kaybını erken fark etmek, kulak burun boğaz uzmanı veya odyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmek ve uygun görülürse cihaz ya da rehabilitasyon seçeneklerini geciktirmemektir. Demans riskini tek başına bir cihazla açıklamak doğru olmasa da, daha iyi duymak daha aktif, daha sosyal ve daha güvenli bir yaşlılık için güçlü bir adımdır.

Bu haber; Emily Ishak ve arkadaşlarının 2025 tarihli “Population Attributable Fraction of Incident Dementia Associated With Hearing Loss” çalışması, Manuella Lech Cantuaria ve arkadaşlarının 2024 tarihli “Hearing Loss, Hearing Aid Use, and Risk of Dementia in Older Adults” çalışması, ACHIEVE Collaborative Research Group verileri, JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery ve The Lancet yayınları temel alınarak hazırlanmıştır. DOI: 10.1001/jamaoto.2025.0192; DOI: 10.1001/jamaoto.2023.3509; DOI: 10.1016/S0140-6736(23)01406-X

Bakan Şimşek’in yeğeni Emine Yani hayatını kaybetti

Yangında yaşamını yitiren 42 yaşındaki Emine Yani’nin, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ağabeyi Ahmet Şimşek’in kızı olduğu öğrenildi. Evli ve beş çocuk annesi olan Yani’nin, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne bağlı Çocuk Evleri Sitesinde görev yaptığı belirtildi.

Yangının diğer kurbanı 44 yaşındaki Şaziment Sarıgül’ün de aynı kurumda görev yaptığı bildirildi.

Avukat Gülsüm Öztekin Tunç kurtarılamadı

Yangında ağır yaralanan 27 yaşındaki avukat Gülsüm Öztekin Tunç, Batman Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yoğun bakıma alındı. İki çocuk annesi Tunç, doktorların bütün müdahalelerine rağmen gece saatlerinde hayatını kaybetti.

Tunç’un ölümüyle faciadaki can kaybı üçe yükseldi. Dumandan etkilenen diğer dokuz kişinin ise tedavilerinin ardından taburcu edildiği açıklandı.

Yangın sauna bölümünde başladı

Yangın, 30 Ağustos 2026 günü saat 16.20 sıralarında özel spor merkezinin sauna bölümünde çıktı. Tesisi kısa sürede kaplayan yoğun duman nedeniyle içeride bulunan çok sayıda kişi mahsur kaldı.

İhbar üzerine bölgeye itfaiye, AFAD, UMKE, polis ve 112 Acil Sağlık ekipleri sevk edildi. Ekiplerin çalışmasıyla spor salonundaki vatandaşlar tahliye edilirken dumandan etkilenen 12 kişi hastanelere kaldırıldı.

Yangının nedeni araştırılıyor

Batman Valisi Ekrem Canalp, spor salonunun itfaiye ekipleri tarafından dört kez tarandığını ve içeride başka kimseye rastlanmadığını açıkladı.

Yangının kesin çıkış nedeni henüz belirlenemedi. Sauna ekipmanları, elektrik tesisatı, havalandırma sistemi, acil çıkışlar ve yangın güvenliği önlemleri incelemeye alındı. Olayla ilgili adli ve idari soruşturma sürüyor.

Στα πλάνα φαίνονται μοτοσικλέτες με τουρκικές σημαίες να κινούνται σε δρόμους της πόλης. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του ελληνικού Τύπου, κατά τη διάρκεια της διέλευσης ακούγονταν εμβατήρια, ενώ ένας από τους αναβάτες εμφανίζεται να σχηματίζει με το χέρι του τη γνωστή χειρονομία του λύκου.

Το βίντεο προκάλεσε αντιδράσεις σε μερίδα ελληνικών μέσων ενημέρωσης και χρηστών των κοινωνικών δικτύων, οι οποίοι χαρακτήρισαν την εικόνα «πρόκληση». Η υπόθεση απέκτησε ευρύτερη διάσταση λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής και πολιτικής ευαισθησίας που υπάρχει στη Δυτική Θράκη γύρω από την τουρκική μειονότητα, την ταυτότητα και τα σύμβολα.

Μετά τη δημοσιοποίηση των εικόνων, η ελληνική αστυνομία εντόπισε τους επτά Τούρκους μοτοσικλετιστές και τους οδήγησε για έλεγχο στοιχείων. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, έγινε έλεγχος ταξιδιωτικών εγγράφων και οχημάτων, ο οποίος διήρκεσε περίπου τρεις ώρες.

Από τον έλεγχο δεν προέκυψε κάποιο ποινικό αδίκημα ή άλλη παράβαση που να οδηγεί σε σύλληψη. Οι μοτοσικλετιστές αφέθηκαν ελεύθεροι και συνέχισαν το ταξίδι τους.

Πηγές κοντά στην τουρκική μειονότητα υποστηρίζουν ότι οι μοτοσικλετιστές ήταν ταξιδιώτες που επέστρεφαν από ευρωπαϊκή διαδρομή και ότι η μεταφορά τουρκικής σημαίας δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί παράνομη πράξη. Από την άλλη πλευρά, ελληνικά δημοσιεύματα εστίασαν στον συνδυασμό σημαίας, εμβατηρίων και χειρονομίας, παρουσιάζοντας το περιστατικό ως κίνηση με έντονο συμβολισμό.

Η υπόθεση επανέφερε στο προσκήνιο τη χρόνια αντιπαράθεση γύρω από τα τουρκικά σύμβολα στη Δυτική Θράκη. Παρά τις πολιτικές αντιδράσεις, το βασικό δεδομένο της υπόθεσης παραμένει ότι, μετά τον αστυνομικό έλεγχο, οι επτά μοτοσικλετιστές δεν συνελήφθησαν και αφέθηκαν ελεύθεροι.

Görüntülerde motosikletlilerin araçlarında Türk bayrakları taşıdığı, mehter marşı çaldığı ve bir sürücünün Bozkurt işareti yaptığı görülüyor. Bu görüntüler, özellikle Yunan milliyetçi çevrelerinde “provokasyon” ve “güç gösterisi” yorumlarıyla paylaşıldı.

Olayın ardından Yunan polisi, 7 Türk motosikletliyi durdurarak kimlik, pasaport ve araç evrakı kontrolü yaptı. Yerel kaynaklara yansıyan bilgilere göre kontrol yaklaşık 3 saat sürdü. İncelemede herhangi bir suç unsuru ya da yasal engel tespit edilmedi. Motosikletliler, işlemlerin ardından serbest bırakılarak yolculuklarına devam etti.

Türk tarafına yakın kaynaklar ise grubun Avrupa turundan dönen motosikletçiler olduğunu, Türk bayrağı taşımanın tek başına suç sayılamayacağını ve olayın Yunan basınında abartılı bir dille sunulduğunu savundu. Bu bakışa göre mesele, hukuki bir ihlalden çok Batı Trakya’daki Türk kimliği ve sembollerine yönelik hassasiyetin yeniden görünür hale gelmesiyle büyüdü.

Yunan basınındaki bazı haberlerde motosikletlilerin Gümülcine Türk Gençler Birliği çevresinden hareket ettiği iddia edildi. Ancak bu iddia konusunda resmî makamlarca doğrulanmış ayrıntılı bir açıklama bulunmuyor.

Gümülcine Türk Gençler Birliği ve benzeri Batı Trakya Türk azınlık kurumları, uzun yıllardır Yunanistan’da “Türk” kimliği etrafındaki hukuk ve siyaset tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Bu nedenle şehirde Türk bayrağı, mehter marşı ve Bozkurt işareti gibi semboller yalnızca trafik ya da kamu düzeni meselesi olarak değil, tarihî ve siyasi arka planı olan hassas bir başlık olarak değerlendiriliyor.

Olayda dikkat çeken nokta ise polis kontrolü sonrasında herhangi bir suç isnadı yapılmaması oldu. Bu durum, görüntülerin siyasi tartışma yarattığını ancak mevcut bilgilere göre adli bir sonuca dönüşmediğini gösteriyor.

Nach einer gewaltsamen Auseinandersetzung in Worms hat die Kriminaldirektion Mainz eine groß angelegte Fahndung eingeleitet.

Die Tat ereignete sich am Samstagnachmittag, 29. August 2026, in der Herrnsheimer Hauptstraße im Wormser Stadtteil Herrnsheim. Nach Angaben der Ermittlungsbehörden gerieten dort drei Personen aus bislang nicht öffentlich bekannten Gründen in einen Streit.

Im Verlauf der Auseinandersetzung soll ein Mann auf eine Frau und einen weiteren Mann geschossen haben. Anschließend flüchtete der mutmaßliche Täter vom Tatort.

Zwei Menschen schwer verletzt

Die Frau und der Mann erlitten schwere Schussverletzungen und wurden medizinisch versorgt. Nach dem derzeitigen Ermittlungsstand besteht bei beiden Verletzten keine Lebensgefahr.

Nähere Angaben zu ihrer Identität sowie zu den möglichen Hintergründen der Auseinandersetzung machten die Behörden zunächst nicht.

Ermittlungen wegen versuchten Tötungsdelikts

Die Staatsanwaltschaft Mainz stuft den Vorfall als versuchtes Tötungsdelikt ein. Die Ermittlungen führt das Kommissariat K11 der Kriminaldirektion Mainz.

Auf Antrag der Staatsanwaltschaft ordnete der zuständige Ermittlungsrichter eine Öffentlichkeitsfahndung an. Dabei wurde auch die Veröffentlichung von Bildern des gesuchten Tatverdächtigen genehmigt.

Polizei sucht den 31-jährigen Emre Battal

Nach Angaben der Polizei richtet sich der Tatverdacht gegen den 31-jährigen Emre Battal. Er wird wie folgt beschrieben:

• ungefähr 1,84 Meter groß
• kräftige Statur
• Vollbart
• Löwen-Tätowierung auf dem linken Arm
• zur Tatzeit schwarze Basecap
• dunkle Oberbekleidung und dunkle kurze Hose
• schwarze Schuhe

Für den Beschuldigten gilt bis zu einer rechtskräftigen Verurteilung die Unschuldsvermutung.

Polizei warnt: Tatverdächtigen nicht ansprechen

Die Polizei warnt ausdrücklich davor, sich dem Gesuchten zu nähern. Es könne nicht ausgeschlossen werden, dass er weiterhin bewaffnet ist.

Wer Emre Battal sieht, soll ihn weder ansprechen noch eigenständig festhalten. Beobachtungen sollen unverzüglich über den Polizeinotruf 110 gemeldet werden.

Zeugen werden um Hinweise gebeten

Die Ermittler suchen Personen, die am Nachmittag des 29. August im Bereich der Herrnsheimer Hauptstraße verdächtige Beobachtungen gemacht haben. Auch Hinweise zum Aufenthaltsort des Gesuchten können für die Fahndung von Bedeutung sein.

Mitteilungen nimmt die Kriminaldirektion Mainz unter der Telefonnummer 06131 6533999 sowie jede andere Polizeidienststelle entgegen.

Almanya’nın Rheinland-Pfalz eyaletine bağlı Worms kentinde meydana gelen silahlı saldırının ardından geniş çaplı arama çalışması başlatıldı.

Mainz Kriminal Polisi tarafından paylaşılan bilgilere göre olay, 29 Ağustos 2026 Cumartesi günü öğleden sonra Worms-Herrnsheim bölgesindeki Herrnsheimer Hauptstraße üzerinde yaşandı.

Üç kişi arasında henüz açıklanmayan bir nedenle başlayan tartışma kısa sürede şiddet olayına dönüştü. Soruşturma makamlarının iddiasına göre erkek şüpheli, tartıştığı bir kadın ile bir erkeğe ateş açtı.

Yaralıların hayati tehlikesi bulunmuyor

Kurşunların isabet ettiği iki kişi ağır yaralandı. Yaralılar sağlık ekiplerinin müdahalesinin ardından hastaneye kaldırıldı.

Yetkililer, yaralıların durumlarının ciddi olduğunu ancak mevcut bulgulara göre hayati tehlikelerinin bulunmadığını açıkladı. Yaralıların kimlikleri ve saldırının olası nedeni hakkında kamuoyuyla ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Savcılık “öldürmeye teşebbüs” olarak soruşturuyor

Mainz Savcılığı, olayı öldürmeye teşebbüs şüphesi kapsamında değerlendiriyor. Soruşturma, Mainz Kriminal Polis Müdürlüğüne bağlı K11 birimi tarafından yürütülüyor.

Şüphelinin saldırının hemen ardından olay yerinden kaçtığı bildirildi. Savcılığın talebi üzerine yetkili soruşturma hâkimi, şüphelinin fotoğraflarının yayımlanmasını da kapsayan kamuya açık arama kararı verdi.

Aranan şüphelinin eşkâli açıklandı

Polis, saldırının şüphelisi olarak aranan kişinin 31 yaşındaki Emre Battal olduğunu duyurdu. Açıklanan eşkâl bilgileri şöyle:

• Yaklaşık 1,84 metre boyunda
• İri yapılı
• Sakallı
• Sol kolunda aslan dövmesi bulunuyor
• Olay sırasında siyah şapka, koyu renk üst giysi, koyu renk şort ve siyah ayakkabı giyiyordu

Emre Battal’ın henüz yakalanmadığı ve nerede olduğunun belirlenmesi için geniş çaplı çalışmaların sürdüğü bildirildi. Hakkındaki suçlamalar kesinleşmiş bir mahkeme hükmü niteliği taşımıyor.

Polis “Yaklaşmayın” uyarısı yaptı

Mainz polisi, şüphelinin hâlâ silahlı olabileceğine dikkat çekerek vatandaşlardan son derece dikkatli olmalarını istedi.

Şüpheliyi görenlerin kendisine yaklaşmaması, doğrudan iletişim kurmaya çalışmaması ve derhâl Almanya’nın 110 numaralı polis acil hattını araması gerektiği belirtildi.

Polis ayrıca 29 Ağustos öğleden sonra Herrnsheimer Hauptstraße ve çevresinde şüpheli bir durum görenlerin ya da Emre Battal’ın bulunduğu yere ilişkin bilgi sahibi olanların Mainz Kriminal Polisiyle irtibata geçmesini istedi. İhbarların 06131 6533999 numaralı telefon üzerinden veya herhangi bir polis merkezine yapılabileceği kaydedildi.

Karara göre, daha önce Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Üyesi olarak görev yapan Mehmet Koçyiğit, Kurul Başkanlığına atandı.

BTK Kuruluna dört yeni üye

Cumhurbaşkanlığı kararıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu üyeliklerine şu isimler getirildi:

• Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Batuhan Mumcu
• Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkanı Enes Çakmak
• Celalettin Dinçer
• Liman Peker

Atamaların, 5 Nisan 1983 tarihli ve 2813 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi ile 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2, 3 ve 7’nci maddeleri kapsamında gerçekleştirildiği bildirildi.

Mehmet Koçyiğit kimdir?

Sivas doğumlu Mehmet Koçyiğit, Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümünden mezun oldu. Yüksek lisans eğitimini Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Bölümünde tamamladı.

Koçyiğit, 2016-2020 yılları arasında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Özel Kalem Müdürü, 2018-2019 döneminde PTT AŞ Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptı. 2019-2022 yılları arasında PTT Bilgi Teknolojileri AŞ Yönetim Kurulu Üyeliği görevini üstlendi.

2020-2023 yılları arasında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Bakanlık Müşaviri olarak çalışan Koçyiğit, son olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Üyesi olarak görev yapıyordu.

Yeni atamayla birlikte Koçyiğit, elektronik haberleşme, internet hizmetleri, iletişim altyapıları ve posta sektörüne ilişkin düzenleme ve denetim süreçlerinde görev yapan kurulun başkanlığını yürütecek.

30 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/275 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’na göre, DHMİ Genel Müdürlüğü ve Yönetim Kurulu Başkanlığı görevine Fatih Çakmak getirildi.

Kurum içinden genel müdürlüğe atandı

Fatih Çakmak, atama öncesinde aynı kurumda Genel Müdür Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapıyordu. Böylece DHMİ’nin çalışma yapısını ve devam eden projelerini yakından tanıyan bir isim kurumun en üst yönetimini devralmış oldu.

Atamanın, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 6’ncı maddesi ile 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2’nci ve 3’üncü maddeleri uyarınca gerçekleştirildiği bildirildi.

DHMİ; Türkiye’deki havalimanlarının işletilmesi, hava trafik hizmetlerinin yürütülmesi ve havacılık altyapısının geliştirilmesi gibi stratejik görevleri yerine getiriyor.

Karara göre Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı Dr. Coşkun Yılmaz, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcılığına atandı. Atamanın, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2’nci ve 3’üncü maddeleri uyarınca gerçekleştirildiği bildirildi.

Coşkun Yılmaz kimdir?

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünden 1989 yılında mezun olan Coşkun Yılmaz, yüksek lisansını Marmara Üniversitesi, doktorasını ise Sakarya Üniversitesi bünyesinde tamamladı.

Meslek hayatına 1990 yılında Başbakanlık Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığında arşivist olarak başlayan Yılmaz; eğitim, yayıncılık, kültür, iletişim ve halkla ilişkiler alanlarında farklı görevler üstlendi. Ulusal ve uluslararası ölçekte çok sayıda kültür, sanat ve bilim projesinin yöneticiliğini ve koordinatörlüğünü yaptı.

2012 yılında Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Tarih Öğretmenliği Anabilim Dalında öğretim üyesi olarak göreve başlayan Yılmaz, 2017’de İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürü oldu. Bu görevi yaklaşık yedi yıl yürüttükten sonra 2024 yılında Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığına atandı.

Önemli kültür projelerinde görev aldı

Tarih, kültür ve Osmanlı araştırmaları üzerine çalışmaları bulunan Yılmaz; 40 ciltlik “İstanbul Kadı Sicilleri”, 10 ciltlik “Antik Çağdan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi”, “Osmanlılarda Sağlık” ve “Evliya Çelebi Atlası” gibi kapsamlı yayın projelerinde yazar, editör veya proje yöneticisi olarak görev yaptı.

Yılmaz, “İstanbul Kadı Sicilleri” projesindeki çalışmaları dolayısıyla 2013 yılında “100 Yılın Kültür Hizmeti Ödülü”ne layık görülmüştü.

Yeni görevine başladı

31 Ağustos 2026 tarihli ve 33356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan kararın ardından Coşkun Yılmaz, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı olarak görevlendirildi.

Kulak memesini çapraz biçimde geçen çizgi, kalp krizinin kesin işareti değildir. Tıpta “Frank belirtisi” olarak adlandırılan bu görünüm, bazı araştırmalarda koroner damar hastalığıyla ilişkili bulunsa da tek başına hastalık tanısı koymak veya kişinin kalp krizi geçireceğini söylemek için kullanılamaz.

Çizginin özellikle iki kulakta birden, derin ve kulak memesinin büyük bölümünü kat edecek şekilde bulunması bazı çalışmalarda daha yüksek kalp-damar riskiyle bağlantılı çıktı. Buna rağmen yaş, genetik özellikler ve cildin yapısı gibi başka etkenler de kulak memesindeki çizginin oluşmasına yol açabiliyor.

FRANK BELİRTİSİ NEDİR?

Frank belirtisi, kulağın ön tarafındaki küçük çıkıntıdan başlayarak kulak memesinin dış kenarına doğru çapraz uzanan kıvrımdır. İsmini, bu görünüm ile koroner damar hastalığı arasındaki olası ilişkiyi 1973 yılında bildiren hekim Sanders T. Frank’tan alır.

Çizginin yüzeysel veya derin olması, kulak memesinin yalnızca bir bölümünü ya da tamamını geçmesi mümkündür. Tek kulakta görülebileceği gibi her iki kulakta da bulunabilir.

KALP DAMAR HASTALIĞIYLA BAĞLANTISI VAR MI?

Bilimsel araştırmaların bir bölümü, Frank belirtisine koroner damar hastalığı bulunan kişilerde daha sık rastlandığını gösteriyor. Koroner damar hastalığı, kalbi besleyen damarlarda yağlı birikintiler ve daralmalar oluşmasıdır.

On iki araştırmanın verilerini bir araya getiren sistematik incelemede, kulak memesindeki çapraz çizgi ile koroner damar hastalığı arasında anlamlı bir ilişki bildirildi. Bununla birlikte çalışmaların yöntemi, katılımcıların yaşı ve mevcut hastalıkları birbirinden farklıydı.

2023 yılında yayımlanan ve koroner anjiyografi uygulanan 1.401 hastayı kapsayan bir araştırmada, iki taraflı Frank belirtisi damar tıkanıklığıyla bağımsız olarak ilişkili bulundu. Ancak çizginin hastalığı ayırt etme başarısı düşük düzeyde kaldı.

Araştırmacılar bu nedenle Frank belirtisinin güvenilir bir tanı aracı olmadığını belirtti. Kulaktaki çizginin görülmesi hastalık bulunduğunu, görülmemesi ise kalp damarlarının sağlıklı olduğunu kanıtlamıyor.

NEDEN OLUŞTUĞU KESİN OLARAK BİLİNMİYOR

Frank belirtisi ile damar hastalığı arasındaki ilişkinin nedeni tam olarak açıklanabilmiş değil. Öne sürülen görüşlerden biri, kulak memesindeki küçük damarlarla kalp damarlarının yaşlanma ve damar hasarından benzer biçimde etkilenmesi.

Ciltteki elastik liflerin zamanla azalması da olası açıklamalar arasında bulunuyor. Fakat bu mekanizmalar kesinleşmiş değil ve kulak çizgisinin doğrudan damar tıkanıklığından kaynaklandığı söylenemiyor.

YAŞLANMAYA BAĞLI BİR KIVRIM DA OLABİLİR

Kulak memesindeki çizgiler yaş ilerledikçe daha sık görülebilir. Cildin yapısı, uyku pozisyonu, genetik özellikler ve kulağın anatomik biçimi de görünümü etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca aynada görülen bir çizgiye bakılarak kişinin kalp krizi riski hesaplanamaz. Değerlendirmede yaş, tansiyon, kolesterol, kan şekeri, sigara kullanımı, kilo, fiziksel hareketlilik ve aile öyküsü birlikte ele alınmalıdır.

İKİ KULAKTAKİ DERİN ÇİZGİ DAHA MI ÖNEMLİ?

Bazı araştırmalar, iki kulakta birden bulunan, derin ve kulak memesini tamamen geçen çizgilerin koroner damar hastalığıyla daha güçlü ilişki gösterebileceğine işaret ediyor. Bu bulgu yine de tek başına kalp hastalığı bulunduğu anlamına gelmiyor.

Çizginin belirginliği kişiden kişiye değişebilir ve standart olmayan görsel değerlendirmeler farklı sonuçlar doğurabilir. Tanı için hekim muayenesi ve kişinin risk durumuna göre belirlenen tetkikler gerekir.

KULAKTAKİ ÇİZGİ İÇİN DOKTORA GİDİLMELİ Mİ?

Sadece kulak memesindeki çizgi nedeniyle acil servise başvurmak gerekmez. Ancak kişi sigara içiyorsa, yüksek tansiyonu, diyabeti, yüksek kolesterolü, fazla kilosu veya ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa aile hekimi ya da kardiyoloji uzmanıyla görüşebilir.

Hekim gerekli görürse tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol testleriyle genel kalp-damar riskini değerlendirebilir. Elektrokardiyografi, efor testi veya ileri görüntüleme yöntemleri ise herkese rutin olarak değil, belirtilere ve klinik bulgulara göre planlanır.

KALP KRİZİNİN GERÇEK UYARI BELİRTİLERİ

Kalp krizinde en sık görülen yakınma, göğsün ortasında baskı, sıkışma, ağırlık veya yanma hissidir. Ağrı kola, omuza, sırta, boyna, çeneye ya da mide bölgesine yayılabilir.

Nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, kusma, baş dönmesi ve açıklanamayan ani halsizlik de görülebilir. Kadınlarda, ileri yaştaki kişilerde ve diyabeti bulunanlarda belirtiler daha silik veya alışılmışın dışında olabilir.

Bu şikâyetlerden biri aniden başladıysa kulaktaki çizginin bulunup bulunmadığına bakılmadan 112 aranmalıdır. Kişinin kendi imkânlarıyla araç kullanması yerine acil sağlık yardımı beklenmelidir.

KULAK ÇİZGİSİ BİR TANI DEĞİL, RİSKİ HATIRLATAN BİR İPUCU

Mevcut bilimsel bulgular, Frank belirtisinin kalp-damar riskiyle bağlantılı olabileceğini ancak kalp krizinin kesin habercisi sayılamayacağını gösteriyor. Kulaktaki çizgi korkuya değil, varsa değiştirilebilir risklerin gözden geçirilmesine vesile olabilir.

Düzenli tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol kontrolleri, sigaradan uzak durma, dengeli beslenme ve hareketli yaşam; kulaktaki herhangi bir fiziksel işaretten çok daha güvenilir risk değerlendirme unsurlarıdır.

KAYNAKLAR

1. European Heart Journal, Frank Belirtisi ve Tıkayıcı Koroner Arter Hastalığı Araştırması, 2023
2. Journal of Laryngology and Otology, Frank Belirtisi ve Koroner Arter Hastalığı Sistematik Derleme ve Meta-analizi, 2021
3. International Journal of Cardiology, Kulak Memesi Çizgisi ve Koroner Arter Hastalığı Meta-analizi, 2014
4. New England Journal of Medicine, Koroner Arter Hastalığının Kulaktaki Bulgusu, 1973
5. American Journal of Medicine, Frank Belirtisi ve Kardiyovasküler Risk Gözlemsel Araştırması, 2024

Burun tıkanıklığını hafifletmek için ilk seçenekler; tuzlu su spreyi veya güvenli biçimde yapılan burun yıkama, yeterli sıvı tüketimi, ortam havasını uygun düzeyde nemlendirme ve uyurken başı hafifçe yükseltmedir. Ilık duş da salgıların yumuşamasına yardımcı olabilir.

Burun açıcı ilaçlar kısa süreli rahatlama sağlayabilse de herkes için uygun değildir. Özellikle damarları daraltarak çalışan burun spreylerinin önerilenden uzun kullanılması, ilaca bağlı geri tepme tıkanıklığına yol açabilir.

Burun neden tıkanır?

Burun tıkanıklığı yalnızca içeride fazla salgı bulunmasından kaynaklanmaz. Soğuk algınlığı, grip, alerji veya tahriş nedeniyle burun içini döşeyen dokular ve damarlar şiştiğinde hava geçişi daralır.

Alerjik nezlede tıkanıklığa çoğunlukla hapşırma, burun kaşıntısı ve sulu akıntı eşlik eder. Yüzde basınç, koyu akıntı, ateş veya önce düzelip sonra ağırlaşan belirtiler ise sinüs enfeksiyonu açısından değerlendirme gerektirebilir.

Tuzlu su spreyi kullanın

İlaç içermeyen serum fizyolojik spreyler burun içini nemlendirebilir, koyu salgıları inceltebilir ve tahriş edici parçacıkların uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir. Ürünün kullanım talimatına uyulmalı, sprey ucu başkalarıyla paylaşılmamalıdır.

Basınçlı burun yıkama sistemleriyle sıradan tuzlu su spreyi aynı uygulama değildir. Yıkama sırasında kullanılan suyun güvenliği ayrıca önem taşır.

Burun yıkamada musluk suyuna dikkat

Burun yıkama kabına doğrudan musluk suyu doldurulmamalıdır. Bu işlem için steril veya damıtılmış su ya da en az bir dakika kaynatıldıktan sonra soğutulmuş su kullanılmalıdır.

Suya eklenecek tuz miktarı göz kararı belirlenmemeli; hazır yıkama solüsyonu veya cihazla uyumlu ölçülü karışım tercih edilmelidir. Cihaz her kullanımdan sonra üreticinin talimatına göre temizlenip tamamen kurutulmalıdır.

Yeterli sıvı tüketin

Su ve diğer uygun sıvılar burun salgılarının daha akışkan kalmasına destek olabilir. Bu yöntem tıkanıklığı anında ortadan kaldırmaz ancak koyulaşmış salgıların boşalmasını kolaylaştırabilir.

Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler, günlük tüketimlerini kendi tedavi planlarına göre düzenlemelidir. Herkes için geçerli tek bir sıvı miktarı yoktur.

Ilık duş rahatlatabilir

Ilık duşun oluşturduğu nemli hava, kuru ve tahriş olmuş burun kanallarında geçici rahatlama sağlayabilir. Yüze ılık ve nemli bir bez koymak da basınç hissini azaltmaya yardımcı olabilir.

Kaynar su dolu kabın üzerine eğilerek buhar solumak yanık riski taşır. Özellikle çocuklarda bu yöntem kullanılmamalı; sıcak buhar doğrudan buruna çekilmemelidir.

Odanın havasını uygun düzeyde nemlendirin

Kuru hava burun içindeki tahrişi artırabilir. Temiz tutulan soğuk buharlı bir nemlendirici, özellikle uyku sırasında kuruluk hissini azaltabilir.

Cihazın suyu düzenli değiştirilmeli ve haznesi kullanım talimatına göre temizlenmelidir. Gereğinden fazla nem ise küf ve ev tozu akarlarının çoğalmasını kolaylaştırarak alerjik yakınmaları artırabilir.

Uyurken başınızı yükseltin

Burun tıkanıklığı yatınca daha belirgin hale gelebilir. Başın ve üst gövdenin rahat bir açıyla hafifçe yükseltilmesi, gece nefes almayı ve salgıların akışını kolaylaştırabilir.

Boynu zorlayacak kadar çok yastık kullanmak yerine gövdeyi destekleyen dengeli bir pozisyon seçilmelidir. Bebeklerin yatağına yastık veya yükseltici konulmamalı; güvenli uyku kurallarına uyulmalıdır.

Burun bantları nasıl yardımcı olur?

Burun üzerine yapıştırılan ilaçsız bantlar, burun kanatlarını dışa doğru çekerek hava geçiş alanını bir miktar genişletebilir. Bu bantlar şişmiş dokuyu tedavi etmez ancak bazı kişilerde gece nefes almayı geçici olarak kolaylaştırabilir.

Cilt tahrişi gelişirse kullanıma ara verilmelidir. Uzun süren horlama, uykuda nefes durması veya gündüz aşırı uyku hali varsa yalnızca burun bandına güvenilmemelidir.

Burun açıcı spreyler kaç gün kullanılmalı?

Oksimetazolin ve ksilometazolin gibi damar daraltıcı spreyler hızlı rahatlama sağlayabilir. Buna karşılık ürünün önerdiği süre aşılırsa burun dokusu yeniden şişebilir ve kişi spreyi kullandıkça devam eden bir tıkanıklık döngüsüne girebilir.

Bazı ürünlerde sınır üç gün, bazılarında beş ila yedi gün olabilir. Esas alınması gereken süre ürünün kullanma talimatı ve sağlık profesyonelinin önerisidir; doz veya uygulama sıklığı artırılmamalıdır.

Ağızdan alınan burun açıcılar herkese uygun değil

Psödoefedrin gibi ağızdan alınan ilaçlar kan basıncını ve kalp hızını artırabilir, uykusuzluk ya da çarpıntı yapabilir. Yüksek tansiyon, kalp hastalığı, glokom, tiroit hastalığı veya prostat büyümesi bulunanlar bu ürünleri doktor ya da eczacıya danışmadan kullanmamalıdır.

Gebeler, emzirenler, düzenli ilaç kullananlar ve çocuklar için ayrıca değerlendirme gerekir. Birden fazla soğuk algınlığı ürününün birlikte alınması, aynı etken maddenin fark edilmeden tekrarlanmasına neden olabilir.

Ağızdan alınan fenilefrin için kanıt tartışması

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesinin değerlendirmesi, ağızdan alınan fenilefrinin önerilen dozlarda burun tıkanıklığını gidermede etkili olduğunu destekleyen yeterli kanıt bulunmadığı yönündedir. Bu değerlendirme, buruna uygulanan fenilefrin ürünlerini kapsamamaktadır.

Soğuk algınlığı ilacı seçerken yalnızca ön yüzdeki ürün adına bakılmamalı, etken maddeler bölümü okunmalıdır. Uygun seçenek konusunda tereddüt yaşayanlar eczacıya veya hekime danışmalıdır.

Alerjik tıkanıklıkta farklı tedavi gerekebilir

Tıkanıklığın nedeni alerjiyse alerjenlerden uzaklaşma, uygun antihistaminikler veya kortizon içeren burun spreyleri gündeme gelebilir. Kortizonlu spreyler damar daraltıcı burun açıcılarla aynı değildir ve genellikle düzenli kullanıldıklarında etki gösterir.

Bu ürünlerin doğru yöne püskürtülmesi burun kanaması ve tahriş riskini azaltabilir. Sprey ucu burun orta bölmesine değil, aynı taraftaki kulağa doğru hafifçe yönlendirilmelidir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Nefes almada güçlük, göz çevresinde şişlik, görme değişikliği, şiddetli baş veya yüz ağrısı gelişirse gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler de belirtilerini daha erken değerlendirmelidir.

Tıkanıklık 10 günden uzun sürüyor ve düzelmiyorsa, ateş üç veya dört günü aşıyorsa ya da belirtiler hafifledikten sonra yeniden kötüleşiyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Tek taraflı, kötü kokulu veya kanlı akıntı da muayene gerektirir.

KAYNAKLAR

1. WebMD sağlık editörleri, burun tıkanıklığını hafifletme yöntemleri
2. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, güvenli sinüs ve burun yıkama önerileri
3. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, sinüs enfeksiyonunda tıbbi değerlendirme ölçütleri
4. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi, reçetesiz burun açıcılar ve ağızdan alınan fenilefrin değerlendirmesi
5. MedlinePlus Tıbbi Ansiklopedisi, erişkinlerde burun tıkanıklığı ve evde bakım
6. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi, burun açıcı ilaçların güvenli kullanımı

Yangın sauna bölümünde çıktı

Batman Valiliğinden yapılan açıklamaya göre yangın, 30 Ağustos 2026 günü saat 16.20 sıralarında spor salonunun sauna bölümünde başladı. Çıkış nedeni henüz belirlenemeyen yangın sırasında tesisi kısa sürede yoğun duman kapladı.

İhbar üzerine bölgeye Batman Belediyesi İtfaiyesi, AFAD, UMKE, polis ve 112 Acil Sağlık ekipleri sevk edildi. Spor salonunda bulunan kişiler ekipler tarafından tahliye edilirken dumandan etkilenen 12 kişi ambulanslarla kentteki hastanelere kaldırıldı.

İki kadın kurtarılamadı

Hastanede tedavi altına alınan iki kadın, doktorların tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamadı. Hayatını kaybedenlerden birinin 42 yaşındaki Emine Yani olduğu açıklandı.

Edinilen bilgilere göre Emine Yani, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ağabeyi Ahmet Şimşek’in kızıydı. Evli ve beş çocuk annesi olduğu belirtilen Yani’nin spor salonuna yüzmek amacıyla gittiği, yangının ardından yoğun dumandan etkilendiği aktarıldı.

Yangında yaralanan diğer kişilerin hastanelerdeki tedavileri sürerken bir yaralının sağlık durumunun ağır olduğu bildirildi.

Spor salonu dört kez tarandı

Olay yerine gelerek çalışmaları takip eden Batman Valisi Ekrem Canalp, yangından etkilenen vatandaşların hastanelere sevk edildiğini ve iki kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

Canalp, itfaiye ekiplerinin spor salonunu dört kez taradığını, içeride başka bir kişiye rastlanmadığını belirtti. Yangın, ekiplerin müdahalesiyle kontrol altına alınarak söndürüldü ve tesiste soğutma çalışması gerçekleştirildi.

Yangının nedeni araştırılıyor

Yangının sauna bölümünde neden çıktığı henüz kesinlik kazanmadı. İtfaiye ekiplerinin teknik incelemesinin yanı sıra olayın bütün yönleriyle aydınlatılması amacıyla adli ve idari soruşturma başlatıldı.

Elektrik tesisatı, sauna ekipmanları, havalandırma sistemi, acil çıkışlar ve yangın güvenliği önlemlerinin inceleme kapsamında değerlendirileceği öngörülüyor. Kesin nedenin hazırlanacak uzman raporlarının ardından ortaya çıkması bekleniyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: