ABD Gıda ve İlaç Dairesi, 28 Ağustos 2026 tarihinde Mounjaro’nun kullanım alanını genişletti. Tirzepatid içeren ilaç, kalp ve damar olayı riski yüksek tip 2 diyabetli yetişkinlerde kalp krizi, inme veya kardiyovasküler ölüm riskini azaltmak amacıyla da kullanılabilecek.

Karar, 13 binden fazla katılımcının yer aldığı Faz 3 SURPASS-CVOT araştırmasının sonuçlarına dayandırıldı. Çalışmada tirzepatid, kalp ve damar yararı daha önce gösterilmiş dulaglutid ile doğrudan karşılaştırıldı.

Mounjaro için yeni kullanım alanı

Mounjaro daha önce diyet ve egzersize ek olarak tip 2 diyabette kan şekeri kontrolünü iyileştirmek amacıyla kullanılıyordu. Yeni FDA kararı, ilacın kalp ve damar riski yüksek yetişkinlerdeki kullanım alanını genişletti.

Onayın tip 2 diyabetli bütün yetişkinler için genel bir kalp hastalığından korunma önerisi anlamına gelmediği belirtildi. Tedavi kararı hastanın mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve bireysel risk profili değerlendirilerek hekim tarafından verilecek.

SURPASS-CVOT araştırması ne gösterdi?

Randomize ve çift kör tasarlanan SURPASS-CVOT çalışması, 30 ülkede 13 binden fazla tip 2 diyabet hastasını kapsadı. Katılımcılarda aterosklerotik kalp ve damar hastalığı bulunuyordu ve takip süresi dört buçuk yılı aştı.

Birincil değerlendirmede kardiyovasküler ölüm, kalp krizi veya inmeden oluşan üç bileşenli birleşik sonlanım incelendi. Tirzepatid grubundaki olay oranı, dulaglutid grubuna kıyasla göreli olarak yüzde 8 daha düşük bulundu.

Tahmini risk oranı 0,92; yüzde 95,3 güven aralığı ise 0,83–1,01 olarak hesaplandı. Tirzepatid, dulaglutide karşı önceden belirlenen “daha kötü olmama” ölçütünü karşıladı; ancak güven aralığı 1 değerini içerdiği için sonuç, kalp ve damar olaylarında kesin üstünlük biçiminde yorumlanmamalı.

Plasebo yerine etkili ilaçla karşılaştırıldı

Çalışmanın ayırt edici yönlerinden biri, Mounjaro’nun etkisiz bir plaseboyla değil, kalp ve damar yararı kanıtlanmış bir GLP-1 reseptör agonisti olan Trulicity ile karşılaştırılması oldu.

Bu nedenle yüzde 8’lik göreli fark, tedavisiz bir grupla karşılaştırmayı göstermiyor. Bulgular, tirzepatidin dulaglutidin sağladığı kalp ve damar korumasını en azından koruduğunu ortaya koyuyor.

Güvenlilik bulguları da değerlendirildi

Araştırmada tirzepatid ile en sık karşılaşılan yan etkiler mide ve bağırsak sistemiyle ilişkiliydi. Bulantı, ishal, iştah azalması, kusma, kabızlık, hazımsızlık ve karın ağrısı bildirilen etkiler arasında yer aldı.

Bu yakınmaların çoğu hafif veya orta şiddette görüldü ve daha çok doz artırma döneminde ortaya çıktı. Mounjaro reçeteli bir ilaç olduğundan tedaviye başlanması, doz değişikliği veya ilacın bırakılması hekim değerlendirmesi gerektiriyor.

Ozempic daha önce benzer bir endikasyon almıştı

FDA, Ozempic’i Ocak 2020’de tip 2 diyabeti ve bilinen kalp ve damar hastalığı bulunan yetişkinlerde kardiyovasküler ölüm, ölümcül olmayan kalp krizi veya ölümcül olmayan inme riskini azaltmak üzere onaylamıştı.

Her iki ilaç benzer hasta gruplarında kalp ve damar riskinin azaltılmasına yönelik endikasyonlara sahip olsa da doğrudan birbirlerinin yerine kullanılabilecekleri anlamına gelmiyor. Tirzepatid, GIP ve GLP-1 reseptörlerini; semaglutid ise GLP-1 reseptörünü hedefliyor.

KAYNAKLAR

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi Mounjaro güncel ürün bilgisi
2. Eli Lilly and Company, Mounjaro FDA onay açıklaması
3. SURPASS-CVOT Faz 3 Kardiyovasküler Sonuçlar Araştırması
4. The New England Journal of Medicine, Cardiovascular Outcomes with Tirzepatide versus Dulaglutide in Type 2 Diabetes, DOI: 10.1056/NEJMoa2505928
5. ABD Gıda ve İlaç Dairesi Ozempic ürün bilgisi

Hava durumu bugün nasıl olacak?

Hava durumu, Türkiye’nin kuzey, iç ve doğu kesimlerinde yağışlı bir tabloya işaret ediyor. Marmara’nın doğusu, İç Anadolu, Karadeniz, Orta ve Doğu Akdeniz ile Doğu Anadolu’nun büyük bölümünde sağanak ve gök gürültülü sağanak tahmin ediliyor.

Yağışların Orta Karadeniz’de çok kuvvetli ve yer yer şiddetli; Batı Karadeniz’in batı kıyıları, Doğu Karadeniz’in batısı, İç Anadolu’nun doğusu, Doğu Akdeniz’in iç kesimleri ve Hatay çevresinde yerel kuvvetli olması bekleniyor.

Büyükşehirlerde hava durumu

İstanbul: 19-27 derece. Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışlı.

Ankara: 14-25 derece. Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak bekleniyor. Doğu çevrelerinde yağışın yerel olarak kuvvetlenebileceği tahmin ediliyor.

İzmir: 21-34 derece. Parçalı ve az bulutlu. Kuzeyli yönlerden kuvvetli rüzgâr bekleniyor.

Bursa: 17-28 derece. Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışlı.

Antalya: 25-35 derece. Parçalı, yer yer çok bulutlu. Kentin iç kesimlerinde kuvvetli rüzgâr görülebilir.

Adana: 23-31 derece. Parçalı ve çok bulutlu, kuzey ilçelerinde yerel kuvvetli olmak üzere aralıklı sağanak bekleniyor.

Konya: 15-24 derece. Aralıklı gök gürültülü sağanak tahmin ediliyor. Doğu çevrelerinde yağışın yerel kuvvetli olması bekleniyor.

Gaziantep: 21-29 derece. Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışlı.

Diyarbakır: 19-32 derece. Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı gök gürültülü sağanak bekleniyor.

Samsun: 20-24 derece. Kuvvetli, yer yer şiddetli sağanak ve gök gürültülü sağanak tahmin ediliyor.

Trabzon: 22-25 derece. Parçalı ve çok bulutlu, yer yer kuvvetli sağanak bekleniyor.

Bölgelere göre hava durumu

Marmara

Bölgenin doğusunda aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak bekleniyor. Kuzeyli rüzgârın saatte 40-60 kilometre hızla esebileceği tahmin ediliyor.

Ege

Parçalı ve az bulutlu hava öngörülüyor. Bölge genelinde kuzeyli yönlerden kuvvetli rüzgâr beklenirken Güney Ege’de deniz ulaşımını etkileyebilecek fırtına tahmin ediliyor.

Akdeniz

Batı kesimlerde parçalı bulutlu, Orta ve Doğu Akdeniz’de sağanak ve gök gürültülü sağanak bekleniyor. Adana ve Mersin’in iç ve yüksek kesimleri ile Hatay çevresinde yağış yerel olarak kuvvetlenebilir.

İç Anadolu

Bölge genelinde aralıklı sağanak tahmin ediliyor. Karaman, Niğde, Nevşehir, Aksaray, Kayseri, Yozgat ve Sivas çevreleri ile Konya’nın güneydoğusunda yağışların yerel kuvvetli olması bekleniyor.

Karadeniz

Batı Karadeniz ile Orta ve Doğu Karadeniz genelinde sağanak bekleniyor. Samsun, Ordu ve Giresun çevreleri ile Amasya ve Tokat’ın kuzeyinde kuvvetli yağış öngörülüyor. Samsun’un doğusu ile Ordu’nun batısında yağışların çok kuvvetli ve yer yer şiddetli olabileceği bildirildi.

Doğu Anadolu

Şırnak dışında bölge genelinde aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak bekleniyor. Van, Hakkâri ve çevresinde kuvvetli rüzgâr; bölgenin güneydoğusunda toz taşınımı tahmin ediliyor.

Güneydoğu Anadolu

Bölgenin kuzey ve batısında sağanak beklenirken Mardin’de parçalı ve az bulutlu hava öngörülüyor. Bölge genelinde toz taşınımının görüş mesafesini ve hava kalitesini etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Kuvvetli yağış ve rüzgâr uyarısı

Samsun’un doğusu ile Ordu’nun batısında yağış miktarının yer yer 51-100 kilogram/metrekareye ulaşabileceği tahmin ediliyor. Sel, su baskını, yıldırım, heyelan ve ulaşımda aksama riski bulunuyor.

Isparta, Burdur ve Denizli çevreleriyle Antalya ve Muğla’nın iç kesimlerinde rüzgârın saatte 50-70 kilometreye ulaşması bekleniyor. Van, Hakkâri, Siirt ve Şırnak çevrelerinde ise rüzgârın hamle hızının yer yer 80-90 kilometreye çıkabileceği bildirildi.

Son durum

29 Ağustos Cumartesi günü yağışların özellikle Karadeniz, İç Anadolu’nun doğusu ve Doğu Akdeniz’in iç kesimlerinde etkili olması bekleniyor. Meteorolojik uyarılar gün içinde yeni radar ve gözlem verilerine göre güncellenebilecek.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi, polisitemia vera tanılı yetişkinlerde görülen eritrositozun tedavisi için rusfertide etken maddeli Mimrylo’ya onay verdi. Haftada bir kez deri altına uygulanan ilaç, vücuttaki demir dağılımını ve kırmızı kan hücresi üretimini düzenleyen hepcidin hormonunun etkisini taklit ediyor.

Karar, 293 hastanın katıldığı randomize ve plasebo kontrollü Faz 3 VERIFY araştırmasının sonuçlarına dayandırıldı. Standart tedaviye rusfertide eklenen hastaların yüzde 76,9’u, 20–32. haftalar arasında terapötik kan alma ölçütünü karşılamazken plasebo grubunda bu oran yüzde 32,9’da kaldı.

Kan Alma İhtiyacında Azalma Sağladı

Polisitemia vera, kemik iliğinin aşırı miktarda kırmızı kan hücresi ürettiği kronik bir kan kanseri olarak biliniyor. Bu üretim hematokrit düzeyini ve kanın yoğunluğunu artırarak pıhtı, felç, derin ven trombozu ve pulmoner emboli riskini yükseltebiliyor.

Tedavide temel hedeflerden biri hematokriti yüzde 45’in altında tutmak. Bu amaçla hastalardan belirli aralıklarla kan alınması anlamına gelen terapötik flebotomi, ilaç tedavileriyle birlikte kullanılabiliyor.

VERIFY çalışmasında rusfertide grubunda 32 haftalık dönemde hasta başına ortalama 0,5 flebotomi uygulanırken plasebo grubunda bu sayı 1,8 olarak hesaplandı. Hematokrit düzeyini yüzde 45’in altında koruyanların oranı da rusfertide grubunda yüzde 62,6, plasebo grubunda yüzde 14,4 olarak bildirildi.

Hepcidin Hormonunu Taklit Ediyor

Rusfertide, demirin vücuttaki kullanımını yöneten doğal hepcidin hormonunu taklit eden peptit yapılı bir ilaç. Demirin kırmızı kan hücresi üretiminde kullanılmasını sınırlayarak aşırı üretimi ve buna bağlı hematokrit yükselişini kontrol etmeyi amaçlıyor.

İlaç, mevcut tedavilerin yerine geçen bağımsız bir uygulama olarak değil, araştırmada kullanılan standart bakımın yanında değerlendirildi. Standart bakım kapsamında flebotomi, hidroksiüre, interferon veya ruksolitinib gibi yaklaşımlar yer alabildi.

Yorgunluk Bulguları da Değerlendirildi

Araştırmada hematokrit kontrolü ve flebotomi sayısının yanı sıra hastaların bildirdiği yorgunluk düzeyleri de incelendi. Rusfertide verilen grupta yorgunluk puanlarında plaseboya kıyasla iyileşme kaydedildi.

Çalışmanın açık etiketli uzatma bölümü devam ediyor. Bu nedenle daha uzun süreli etkinlik ve güvenlilik verilerinin ilerleyen dönemde açıklanması bekleniyor.

En Sık Yan Etkiler Açıklandı

FDA tarafından paylaşılan verilere göre en sık görülen yan etkiler enjeksiyon bölgesi reaksiyonları ve anemiydi. Enjeksiyon bölgesi reaksiyonları hastaların yüzde 56’sında, anemi ise yüzde 16’sında bildirildi.

İlaç trombosit sayısında yeni veya ilerleyen yükselmeye yol açabileceğinden tedavinin başlangıcında ve doz değişiklikleri sırasında kan sayımının izlenmesi gerekiyor. Hayvan üreme çalışmalarındaki bulgular nedeniyle gebelikte fetüse zarar verme riski konusunda da uyarı bulunuyor.

Türkiye İçin Ayrı Ruhsat Süreci Gerekiyor

Mimrylo’nun onayı, polisitemia veraya bağlı eritrositozu bulunan yetişkin hastalar için ABD’de geçerli. Bu karar, ilacın Türkiye’de ruhsatlandırıldığı veya kullanıma sunulduğu anlamına gelmiyor.

Takeda, ilacın ABD dışındaki ülkelerde değerlendirilmesi için ilgili düzenleyici kurumlarla çalıştığını bildirdi. Türkiye’de kullanıma girebilmesi için Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun ayrı ruhsatlandırma sürecinin tamamlanması gerekiyor.

KAYNAKLAR

1. ABD Gıda ve İlaç Dairesi
2. Takeda Pharmaceutical Company
3. Protagonist Therapeutics
4. Faz 3 VERIFY Klinik Araştırması, kayıt numarası: NCT05210790
5. Journal of Clinical Oncology, 2025; 43, ek 17, LBA3

Tek bacakta yeni başlayan şişlik, baldır veya uyluk ağrısı, dokunmakla hassasiyet, ısı artışı ve ciltte kızarıklık ya da renk değişikliği derin ven trombozunu düşündürebilir. Ancak bu bulgular tanı koydurmaz; benzer yakınmalar kas yaralanması, enfeksiyon ve başka hastalıklarda da görülebilir.

Derin ven trombozu, kanın vücudun derin toplardamarlarından birinde pıhtılaşmasıdır. En sık bacakta gelişmekle birlikte pelviste veya kolda da ortaya çıkabilir. Pıhtının bir bölümü koparak akciğere giderse pulmoner emboli adı verilen ciddi tablo oluşabilir.

Bacakta pıhtının en sık görülen belirtileri

Derin ven trombozunda şu bulgular görülebilir:

• Genellikle tek bacakta gelişen şişlik
• Baldırda veya uylukta ağrı ve hassasiyet
• Etkilenen bölgede ısı artışı
• Ciltte kızarıklık, morarma veya koyulaşma
• Yüzeysel damarların daha belirgin hâle gelmesi

Ağrı özellikle ayakta dururken veya yürürken hissedilebilir. Buna karşılık derin ven trombozu bulunan kişilerin yaklaşık yarısında belirgin bir yakınma olmayabilir.

Akciğere pıhtı atmasının belirtileri

Pıhtının akciğer damarlarından birini tıkaması pulmoner emboli olarak adlandırılır. Bu durum, öncesinde belirgin bir bacak şikâyeti yaşanmadan da gelişebilir.

Ani veya açıklanamayan nefes darlığı, nefes alırken artan göğüs ağrısı, hızlı ya da düzensiz kalp atımı, kanlı öksürük, baş dönmesi ve bayılma pulmoner emboli belirtileri arasındadır. Bu yakınmalardan biri ortaya çıktığında beklenmemeli ve 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Kimlerde pıhtı riski daha yüksek?

Uzun süre hareket edememek, kanın bacak damarlarında yavaşlamasına yol açabilir. Hastanede yatış, büyük ameliyat, ciddi yaralanma, alçı kullanımı ve uzun yolculuklar bu nedenle riski artırabilir.

Aktif kanser, daha önce pıhtı geçirmiş olmak, ileri yaş, obezite, gebelik ve doğum sonrası dönem de risk faktörleri arasındadır. Östrojen içeren doğum kontrol ilaçları veya hormon tedavileri ile bazı kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları da kişisel riski yükseltebilir.

Birden fazla risk faktörünün aynı kişide bulunması olasılığı daha da artırır. Buna rağmen belirgin bir risk faktörü olmayan kişilerde de derin ven trombozu gelişebilir.

Uzun yolculuklarda nasıl önlem alınabilir?

Saatler süren yolculuklarda mümkün olduğunca düzenli aralıklarla kalkıp yürümek, otururken ayak bileklerini hareket ettirmek ve bacakları uzun süre aynı konumda tutmamak yararlı olabilir. Rahat kıyafetler tercih edilmeli ve sıvı alımı ihmal edilmemelidir.

Pıhtı riski yüksek kişilerin yolculuk öncesinde hekimlerine danışması gerekir. Varis çorabı veya kan sulandırıcı ilaç herkes için uygun değildir; kişisel değerlendirme yapılmadan başlanmamalıdır.

Tanı nasıl konur?

Bacak ağrısı ve şişliği tek başına pıhtı tanısı için yeterli değildir. Hekim, belirtileri ve risk faktörlerini değerlendirerek klinik olasılığı belirler; gerektiğinde kan testi ve damar ultrasonu ister.

D-dimer adı verilen kan testi, vücutta pıhtı oluşumu ve yıkımı sırasında ortaya çıkan bir ürünü ölçer. Testin yüksek çıkması tek başına pıhtı bulunduğunu kanıtlamaz; yaş, gebelik, enfeksiyon ve yakın zamanda geçirilen ameliyat gibi durumlar da sonucu yükseltebilir.

Tedavide hangi yöntemler kullanılır?

Tedavinin temelini çoğunlukla antikoagülan olarak adlandırılan kan sulandırıcı ilaçlar oluşturur. Bu ilaçlar mevcut pıhtıyı doğrudan eritmekten çok pıhtının büyümesini ve yeni pıhtıların oluşmasını önlemeye yardımcı olur.

İlacın türü ve tedavi süresi; pıhtının yeri, oluşma nedeni, tekrarlama olasılığı ve kanama riski dikkate alınarak belirlenir. Ağır ve seçilmiş vakalarda pıhtı çözücü ilaçlar veya girişimsel tedaviler gündeme gelebilir.

Bacağa masaj yapılmalı mı?

Pıhtı şüphesi bulunan şiş ve ağrılı bacağa tanı konulmadan kuvvetli masaj uygulanmamalıdır. Kişi kendi kendine kan sulandırıcı ilaç kullanmamalı ve belirtilerin geçmesini beklememelidir.

Özellikle yakın zamanda ameliyat olmuş, uzun süre hareketsiz kalmış, kanser tedavisi gören, gebe veya doğum sonrası dönemde bulunan kişilerde tek taraflı bacak şişliği gecikmeden değerlendirilmelidir.

KAYNAKLAR

1. WebMD, Derin Ven Trombozuna Genel Bakış
2. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Venöz Tromboembolizm Bilgilendirmesi
3. ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü, Venöz Tromboembolizm Bilgilendirmesi
4. Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü, Venöz Tromboembolik Hastalıklar Kılavuzu
5. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti, Derin Ven Trombozu Bilgilendirmesi

Sperm sayısını kısa sürede ve kesin olarak artıran tek bir besin, vitamin ya da yöntem bulunmuyor. Bununla birlikte dengeli beslenmek, sağlıklı kiloya ulaşmak, sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak, yeterli uyumak ve testisleri aşırı sıcaktan korumak sperm üretimini destekleyebilir.

Düşük sperm sayısı yalnızca yaşam tarzından kaynaklanmayabilir. Varikosel, hormonal bozukluklar, enfeksiyonlar, genetik hastalıklar, bazı ilaçlar, testis yaralanmaları ve geçirilmiş tedaviler de erkek üreme sağlığını etkileyebilir.

Sperm Sayısı Tek Başına Yeterli Değil

Erkek üreme sağlığı değerlendirilirken yalnızca sperm sayısına bakılmaz. Spermlerin hareketliliği, şekli, meni hacmi ve diğer laboratuvar özellikleri de gebelik ihtimali açısından önem taşır.

Bu değerler semen analizi adı verilen laboratuvar incelemesiyle değerlendirilir. Tek bir testte düşük sonuç alınması kesin tanı anlamına gelmeyebilir; sperm değerleri hastalık, ateş, stres ve örneğin alınma koşulları gibi nedenlerle değişebilir.

Beslenmede Tek Bir Yiyeceğe Güvenmeyin

Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık, zeytinyağı ve diğer sağlıklı yağları içeren dengeli bir beslenme düzeni erkek üreme sağlığını destekleyebilir. Akdeniz tipi beslenmeyle daha iyi sperm özellikleri arasında ilişki bildiren çalışmalar bulunuyor.

Ultra işlenmiş ürünlerin, fazla şekerin ve doymuş yağ oranı yüksek yiyeceklerin sınırlandırılması genel sağlık açısından da yarar sağlar. Ancak belirli bir yiyeceğin tek başına sperm sayısını artırdığı söylenemez.

Fazla Kilo Üreme Sağlığını Etkileyebilir

Obezite, hormon dengesinde değişikliklere ve sperm kalitesinde bozulmaya eşlik edebilir. Fazla kilosu bulunan kişilerde sürdürülebilir kilo kaybı, düzenli hareket ve dengeli beslenme genel sağlıkla birlikte üreme sağlığını da destekleyebilir.

Aşırı ve kontrolsüz egzersiz yerine kişinin sağlık durumuna uygun, düzenli bir program tercih edilmelidir. Anabolik steroidler ise sperm üretimini ciddi biçimde baskılayabilir.

Testosteron Kullanımı Sperm Sayısını Düşürebilir

Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin en fazla dikkat etmesi gereken konulardan biri dışarıdan testosteron kullanımıdır. Testosteron ilaçları veya performans amacıyla kullanılan hormonlar, beynin testislere gönderdiği üretim sinyallerini baskılayarak sperm sayısını belirgin biçimde azaltabilir.

Testosteron tedavisi alan veya kullanmayı düşünen kişiler, çocuk sahibi olma planlarını üroloji ya da androloji hekimiyle paylaşmalıdır. Hekim önerisi olmadan hormon kullanılmamalı ve mevcut tedavi kendiliğinden kesilmemelidir.

Vitamin ve Takviyeler Herkese Uygun Değil

Çinko, selenyum, folat ve antioksidan içeren ürünler sıklıkla sperm artırıcı olarak pazarlanıyor. Ancak bu ürünlerin doğurganlığı kesin olarak artırdığına ilişkin kanıtlar sınırlı ve tutarsızdır.

Eksiklik saptanmadığı hâlde yüksek doz takviye kullanmak yarar sağlamayabilir; ilaçlarla etkileşebilir veya yan etkilere yol açabilir. Takviye seçimi, kişinin beslenmesi ve laboratuvar bulguları değerlendirilerek sağlık profesyoneliyle yapılmalıdır.

Sigara ve Esrar Kullanımı Risk Oluşturabilir

Tütün dumanındaki kimyasallar sperm sayısını, hareketliliğini ve genetik materyalin bütünlüğünü olumsuz etkileyebilir. Sigarayı bırakmak hem üreme sağlığı hem de kalp, damar ve akciğer sağlığı açısından güçlü bir adımdır.

Esrarın erkek doğurganlığı üzerindeki etkilerine ilişkin çalışmaların sonuçları aynı yönde olmasa da çocuk sahibi olmaya çalışanların kullanımdan kaçınması önerilir. Elektronik sigaraların da zararsız olduğu kabul edilmemelidir.

Alkolü Sınırlamak Gerekebilir

Fazla alkol tüketimi hormon dengesini, meni üretimini ve sperm özelliklerini olumsuz etkileyebilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkekler alkol tüketimini azaltmalı; yoğun ve düzenli kullanımı bulunanlar profesyonel destek almalıdır.

Aşırı Sıcaktan Kaçının

Testislerin uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalması sperm üretimini geçici olarak azaltabilir. Sık sauna ve sıcak küvet kullanımı ile diz üzerinde uzun süre çalışan dizüstü bilgisayarlar ısı maruziyetini artırabilir.

İç çamaşırı türünün tek başına belirleyici olduğuna dair güçlü kanıt bulunmuyor. Daha önemli olan, testislerin uzun süre ve tekrarlayan biçimde aşırı sıcak altında kalmasını önlemektir.

Uyku ve Stres de Önemli

Yetersiz veya düzensiz uyku, hormonal dengeyi ve genel üreme sağlığını etkileyebilir. Çoğu yetişkin için düzenli olarak yedi ila sekiz saat uyumak uygun bir hedef olabilir.

Uzun süren yoğun stres de cinsel işlevi ve hormon düzenini etkileyebilir. Düzenli egzersiz, nefes çalışmaları ve gerektiğinde psikolojik destek stres yönetimine yardımcı olabilir.

Değişimin Görülmesi Zaman Alır

Yeni spermlerin oluşup olgunlaşması haftalar süren bir süreçtir. Bu nedenle yaşam tarzında yapılan değişikliklerin semen analizine yansıması çoğu zaman yaklaşık üç ayı bulabilir.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Altta yatan tıbbi bir sorun varsa yalnızca yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olmayabilir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa çiftin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Genel olarak kadın eş 35 yaşın altındaysa 12 ay, 35 yaş veya üzerindeyse 6 ay sonunda uzman değerlendirmesi önerilir.

Testis yaralanması, inmemiş testis, kanser tedavisi, ameliyat, cinsel işlev sorunu veya bilinen üreme riski bulunan erkekler daha erken başvurmalıdır. Ani testis ağrısı veya şişliği ise beklenmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

KAYNAKLAR

1. Cleveland Clinic
2. Dünya Sağlık Örgütü
3. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği
4. Amerikan Üroloji Derneği
5. Avrupa Üroloji Derneği

Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Özel Hastaneler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, 29 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Düzenlemeyle özel hastanelerin denetlenmesi, akreditasyon belgesine sahip kuruluşlara uygulanacak muafiyetler, görüntüleme ve laboratuvar hizmetleri, uzman hekim kadroları, muayenehane hekimlerinin hastalarına yapacağı müdahaleler ve hastanelerin fiziki şartlarıyla ilgili önemli değişikliklere gidildi.

Akredite hastanelere denetim muafiyeti

Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Enstitüsü tarafından akredite edilen özel hastaneler, belge kategorilerine göre belirli sürelerle olağan denetimden muaf tutulabilecek.

Buna göre TÜSKA tarafından belirlenen usul ve esaslar uyarınca platin veya altın kategorisinde belgelendirilen özel hastaneler 3 yıl, gümüş kategorisindekiler 2 yıl, bronz kategorisindekiler ise 1 yıl olağan denetimden muaf tutulacak.

Düzenleme yalnızca olağan denetimleri kapsıyor. Şikâyet, ihbar veya gerekli görülen diğer durumlarda yapılabilecek olağan dışı denetimler açısından genel mevzuat hükümleri geçerliliğini koruyacak.

Röntgen cihazı hizmet alımıyla sağlanabilecek

Özel hastanelerde bir seyyar röntgen cihazı veya en az 500 mA gücünde röntgen cihazı bulunması zorunlu olacak.

Ancak yönetmelikle bu alanda hizmet alımına yönelik esneklik getirildi. Hastanenin gerekli cihazı hizmet alımı yoluyla temin etmesi halinde cihaz bulundurma yükümlülüğü yerine getirilmiş kabul edilecek.

Laboratuvar zorunluluğu yeniden düzenlendi

Özel hastanelerde hasta kabul edilen ve tedavi hizmeti sunulan uzmanlık dallarının gerektirdiği tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarlarının bulunması zorunluluğu devam edecek.

Belirli bir alanda sağlık hizmeti sunan özel hastaneler ise bu yükümlülüğü yerinde hizmet alımı yoluyla da yerine getirebilecek. Böylece gerekli laboratuvar hizmetlerinin, mevzuata uygun olarak faaliyet gösteren özel tıbbi laboratuvarlardan temin edilmesinin önü açıldı.

Laboratuvarlar için uzman kadrosu verilebilecek

Özel hastanenin açmak istediği tıbbi biyokimya veya tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarında ilgili uzman tabip kadrosu bulunmaması durumunda Bakanlığa başvuru yapılabilecek.

Yönetmeliğe göre hastanenin talebi üzerine ilgili uzmanlık dalında Bakanlık tarafından kadro verilebilecek. Düzenlemenin, laboratuvarların uzman hekim sorumluluğunda hizmet vermesini kolaylaştırması bekleniyor.

Uzmanlık eğitimi programlarında Bakanlık onayı

Yönetmelikte yer alan “vakıf üniversiteleriyle iş birliği protokolü bulunan” ifadesi, “Bakanlıkça onaylanmış uzmanlık eğitimi programı bulunan” şeklinde değiştirildi.

Böylece bazı kadro ve çalışma düzenlemelerinde üniversiteyle yapılan iş birliği protokolünün yerine Sağlık Bakanlığınca onaylanan uzmanlık eğitimi programı esas alınacak.

Muayenehane hekimleri için vaka bazlı izin

Sözleşme yapılan özel hastanede, muayenehaneden yönlendirilen hastaya planlanan müdahalenin yapılamaması halinde hekimin talep ettiği başka bir hastanede işlem gerçekleştirilebilecek.

Bunun için ilgili il sağlık müdürlüğü tarafından vaka bazlı özel izin verilmesi gerekecek. İzin talebinin değerlendirme ölçütleri, süreci ve izin kapsamındaki işlemlere uygulanacak usul ve esaslar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenecek.

Düzenleme, özellikle sözleşmeli hastanede gerekli cihaz, bölüm veya tıbbi koşulların bulunmadığı vakalarda hastanın başka bir sağlık kuruluşunda tedavi edilebilmesine imkân sağlayacak.

Eski hastanelere fiziki şart muafiyeti

Yönetmeliğe eklenen geçici maddeyle 30 Ocak 2025 tarihinden önce ruhsatlandırılmış özel hastaneler, yeni yönetmelikte belirlenen fiziki şartlardan muaf tutuldu.

Ancak bu muafiyet sınırsız olmayacak. Özel hastanelerin 30 Ocak 2025 tarihinden sonra yaptıkları değişikliklerde ve yönetmelikte belirtilen bazı geçiş hükümleri kapsamındaki kuruluşlarda fiziki şart muafiyeti uygulanmayacak.

Hastanelerin teknik standartları güncellendi

Özel hastanelerin fiziki alanlarını, birimlerini ve teknik koşullarını düzenleyen Ek-1, Ek-2, Ek-3, Ek-5a, Ek-5c ve Ek-5e cetvelleri de değiştirildi.

Eklerde yapılan düzenlemelerle hastane binaları, sağlık hizmeti sunulan birimler ve belirli uzmanlık alanlarına ilişkin fiziki ve teknik standartlar yeniden belirlendi.

Hükümler ne zaman yürürlüğe girecek?

Yönetmeliğin fiziki şart muafiyetine ilişkin 7’nci maddesi, 30 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Diğer hükümler ise 29 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.

Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütecek.

Transfer piyasasının önde gelen gazetecilerinden Fabrizio Romano, Noa Lang’ın Galatasaray’a transfer olmayacağını bildirdi. Romano’nun aktardığına göre bu kararın arkasında Galatasaray’ın Rafael Leão transferinde önemli mesafe kaydetmesi bulunuyor.

Noa Lang planı Leão’ya bağlıydı

İtalyan gazeteci Alfredo Pedullà, 28 Ağustos’un ilk saatlerinde Galatasaray’ın Leão transferinin gerçekleşmemesi ihtimaline karşı Noa Lang seçeneğini yeniden devreye aldığını duyurmuştu.

Pedullà’ya göre sarı-kırmızılılar Napoli’nin yaklaşık 25 milyon euroluk beklentisine yaklaşmaya hazırlanıyor, kiralama ve zorunlu satın alma formülü üzerinde duruluyordu. İlk temasların da başladığı belirtilmişti.

Corriere dello Sport da Napoli cephesindeki planın tamamen Leão’nun tercihine bağlı olduğunu yazdı. İtalyan gazetesine göre Leão’nun Galatasaray’ı seçmesi halinde Lang seçeneği otomatik olarak devreden çıkacaktı.

Romano’dan akşam saatlerinde yeni bilgi

Günün ilerleyen saatlerinde transfer denkleminde önemli bir değişiklik yaşandı.

Romano, Galatasaray’ın Leão transferini sonuçlandırmaya yaklaştığını ve oyuncudan sürecin ilerletilmesi için ilk olumlu sinyalin alındığını duyurdu. Milan’a önerilen paketin 45 milyon euro artı bonuslar seviyesinde olduğu belirtildi.

Ardından gelen yeni güncellemede Romano, Leão dosyasındaki gelişmeler nedeniyle Noa Lang’ın Galatasaray’a transfer olmayacağını bildirdi. Napoli merkezli kaynaklar da bu açıklamayı aynı akşam aktardı.

Napoli’nin transfer planı da etkilendi

Lang’ın Galatasaray’a transfer ihtimalinin ortadan kalkması Napoli açısından da önem taşıyor.

İtalyan basını, Napoli’nin hücum hattına yapmayı planladığı yeni transferlerden birinin Lang’ın takımdan ayrılmasına bağlı olduğunu bildiriyor.

Corriere dello Sport’a göre Napoli, Lang’ın satışından veya zorunlu satın alma şartıyla ayrılığından yaklaşık 25 milyon euroluk kaynak oluşturmayı planlıyordu.

Atalanta’nın da Hollandalı futbolcuyla ilgilendiği ancak sunduğu kiralama ve satın alma opsiyonlu teklifin Napoli tarafından kabul edilmediği belirtiliyor.

Türkiye’de Lang transferi gündemdeydi

Yeni gelişmenin dikkat çekici taraflarından biri de zamanlaması oldu.

Türkiye’de 28 Ağustos günü yayımlanan haberlerde Galatasaray’ın Leão’ya alternatif olarak yeniden Noa Lang’a yöneldiği ve Napoli ile görüşmelere başladığı aktarılmıştı. Öğleden sonra ve akşamüstü yayımlanan bazı haberlerde dahi Galatasaray’ın iki oyuncudan birini kadrosuna katabileceği öne sürülüyordu.

İtalya’dan akşam saatlerinde gelen son bilgi ise Lang dosyasında tablonun değiştiğine işaret ediyor.

Galatasaray’da rota Leão

Mevcut bilgiler birlikte değerlendirildiğinde Galatasaray’ın Noa Lang operasyonunu Rafael Leão transferinin alternatifi olarak hazırladığı, Leão cephesinden olumlu gelişmeler gelmesinin ardından bu seçeneği devreden çıkardığı görülüyor.

Bununla birlikte transfer döneminde şartların hızla değişebilmesi nedeniyle kulüplerden resmi açıklama gelene kadar nihai kadro planlamasının değişmeyeceği kesin olarak söylenemez.

Kaynaklar

Fabrizio Romano
Alfredo Pedullà
Corriere dello Sport
Football Italia
Napoli Magazine

Sürekli açlık, gün boyu süren halsizlik, egzersiz kapasitesinin azalması, baş dönmesi, saç ve ciltte değişiklikler ile belirgin kas kaybı, yeterince beslenmemenin olası işaretleri arasında bulunuyor. Ancak bu belirtilerin her biri tiroit hastalıkları, kansızlık, enfeksiyonlar veya başka sağlık sorunlarıyla da ilişkili olabilir.

Yetersiz beslenme yalnızca çok düşük kilolu kişilerde görülmez. Kişi normal kiloda veya fazla kilolu olsa bile vücudunun ihtiyacından daha az enerji, protein, vitamin ya da mineral alabilir.

Sürekli açlık hissi

Öğünden kısa süre sonra yeniden acıkmak veya gün boyunca yiyecek düşünmek, alınan enerjinin yetersiz kalabileceğini düşündürebilir. Özellikle küçük porsiyonlar, uzun süren açlık dönemleri ve aşırı kısıtlayıcı diyetler tokluk hissinin oluşmasını zorlaştırabilir.

Protein, lif ve sağlıklı yağlardan yoksun öğünler de kısa sürede acıkmaya neden olabilir. Bu nedenle yalnızca öğünün miktarı değil, besin içeriği de değerlendirilmelidir.

Geçmeyen yorgunluk ve enerji düşüklüğü

Besinler, vücudun günlük işlevlerini sürdürebilmesi için gereken enerjiyi sağlar. Gereksinimin uzun süre karşılanmaması halsizlik, uyku isteği, odaklanma güçlüğü ve günlük işleri yapmakta zorlanmayla kendini gösterebilir.

Yorgunluk tek başına az yemekle açıklanamaz. Kansızlık, uyku sorunları, tiroit hastalıkları, enfeksiyonlar, depresyon ve kullanılan bazı ilaçlar da benzer yakınmalara yol açabilir.

Egzersiz performansının gerilemesi

Daha önce rahatça tamamlanan yürüyüşün veya antrenmanın zorlaşması, egzersiz sırasında çabuk yorulma ve toparlanmanın uzaması, yetersiz enerji alımıyla ilişkili olabilir. Düzenli spor yapan kişilerde enerji ve protein ihtiyacı hareketsiz kişilere göre daha yüksek olabilir.

Uzun süre yetersiz beslenmek yalnızca performansı düşürmez; kas dokusunun korunmasını ve egzersiz sonrası onarımı da zorlaştırabilir. Spor yapanların hızlı kilo kaybı uğruna ciddi enerji kısıtlamasına gitmemesi gerekir.

Baş dönmesi ve sersemlik hissi

Özellikle ayağa kalkınca ortaya çıkan baş dönmesi; yetersiz sıvı alımı, düşük tansiyon veya kan şekerindeki düşüşlerle bağlantılı olabilir. Öğün atlamak ya da uzun saatler aç kalmak bazı kişilerde titreme, terleme, güçsüzlük ve dikkat dağınıklığına da neden olabilir.

Bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük veya şiddetli baş ağrısıyla birlikte gelişen baş dönmesinde acil değerlendirme gerekir.

Saç dökülmesi ve cilt değişiklikleri

Uzun süre yeterli enerji ve besin alınamadığında vücut kaynaklarını öncelikli işlevlere yönlendirebilir. Protein, demir ve bazı vitaminlerle minerallerin yetersizliği saçlarda incelme, dökülme, tırnaklarda kırılma veya ciltte kurulukla ilişkili olabilir.

Saç dökülmesinin genetik özellikler, hormon değişiklikleri, tiroit hastalıkları, stres ve kullanılan ilaçlar gibi birçok başka nedeni vardır. Eksiklik saptanmadan gelişigüzel takviye kullanmak doğru değildir.

Kas ve yağ dokusunda belirgin kayıp

İstemsiz kilo kaybı ve kıyafetlerin kısa sürede bol gelmesi, alınan enerjinin ihtiyacı karşılamadığını gösterebilir. Özellikle düşük protein alımıyla birlikte devam eden ciddi enerji kısıtlamasında vücut yağın yanı sıra kas dokusunu da kullanabilir.

Kas kaybı güçsüzlüğe, hareket kapasitesinin azalmasına ve düşme riskinin artmasına yol açabilir. İleri yaştaki kişilerde, kronik hastalığı bulunanlarda ve ameliyat sonrası dönemde bu durum daha ciddi sonuçlar doğurabilir.

Kimler daha fazla risk altında?

İştahı azalan ileri yaştaki kişiler, ergenler, yoğun egzersiz yapanlar, katı diyet uygulayanlar ve öğünlerini sürekli atlayanlar risk altında olabilir. Çiğneme veya yutma güçlüğü bulunanlarla depresyon, kaygı bozukluğu, sindirim sistemi hastalığı ya da yeme bozukluğu yaşayanlarda da yetersiz alım gelişebilir.

İştahı azaltan bazı ilaçlar da günlük besin tüketimini etkileyebilir. İlaç kullanan kişilerin tedaviyi kendi başına bırakmaması, belirgin iştah veya kilo değişikliğini hekimiyle paylaşması gerekir.

Ne zaman sağlık kuruluşuna başvurulmalı?

Üç ila altı ay içinde istem dışı belirgin kilo kaybı, sürekli halsizlik, tekrarlayan baş dönmesi, güçsüzlük, uzun süren iştahsızlık veya günlük işlevlerde gerileme varsa değerlendirme alınmalıdır. Çocuklarda büyümenin yavaşlaması ve beklenen kilo artışının gerçekleşmemesi de hekime başvuru nedenidir.

Hekim; kilo değişimini, beslenme düzenini, hastalıkları ve kullanılan ilaçları birlikte değerlendirir. Gerektiğinde kan sayımı, demir, vitamin düzeyleri, kan şekeri ve tiroit işlevleri gibi incelemeler isteyebilir veya kişiyi diyetisyene yönlendirebilir.

Beslenme nasıl düzenlenebilir?

Amaç yalnızca daha fazla kalori almak değil, vücudun ihtiyaç duyduğu besinleri dengeli biçimde karşılamaktır. Düzenli ana ve ara öğünler; yumurta, yoğurt, balık, et, tavuk, kuru baklagil, tam tahıl, sebze, meyve, kuruyemiş ve zeytinyağı gibi besinlerle çeşitlendirilebilir.

Uzun süredir çok az beslenen, ciddi kilo kaybeden veya yeme bozukluğu şüphesi bulunan kişilerin besin alımını kontrolsüz biçimde ve birden artırması uygun olmayabilir. Bu kişiler için hekim ve diyetisyen gözetiminde kişiselleştirilmiş plan hazırlanmalıdır.

KAYNAKLAR

1. Health sağlık editörlüğü değerlendirmesi: Yeterince beslenmemenin altı temel işareti
2. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti: Yetersiz beslenmenin belirtileri ve risk grupları
3. Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü: Hipotiroidi belirtileri

Voetbal International muhabiri Joost Blaauwhof’un aktardığına göre Fenerbahçe ile Roma, Oosterwolde transferinin şartları konusunda yeniden anlaşmaya vardı.

Ancak bu gelişme transferin tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Oosterwolde transferinde dosya yeniden açıldı

Roma’nın Oosterwolde için yürüttüğü transfer operasyonunda daha önce sorun çıktığı ve futbolcunun Fenerbahçe’ye dönebileceği öne sürülmüştü.

Hollanda’dan gelen son haber ise kulüpler arasındaki görüşmelerin yeniden sonuç verdiğini ortaya koydu.

Voetbal International’ın aktardığı bilgilere göre Fenerbahçe ile Roma arasındaki engeller aşılırken, transferin önündeki kritik konu bu kez oyuncunun İtalyan kulübünün revize ettiği kişisel şartlara vereceği yanıt.

Son karar Oosterwolde’ye kaldı

Transferde gelinen aşamada Oosterwolde’nin Roma’nın sunduğu yeni şartları kabul etmesi bekleniyor.

Oyuncunun onay vermesi halinde transfer operasyonunun yeniden tamamlanma aşamasına geçebileceği belirtiliyor.

Bu nedenle gün içerisinde “transfer iptal edildi” şeklinde değerlendirilen dosyanın tamamen kapanmadığı, aksine Fenerbahçe ile Roma arasında sağlanan yeni uzlaşmayla tekrar açıldığı görülüyor.

Gün içerisinde iptal haberleri gelmişti

Oosterwolde’nin Roma transferinde yaşanan gelişmeler gün boyunca Avrupa ve Türkiye’de yakından takip edildi.

İtalya’dan gelen haberlerde transfer şartlarında sorun çıktığı, Roma’nın anlaşmanın yapısını değiştirmek istediği ve sürecin durma noktasına geldiği belirtilmişti.

Bunun ardından Hollandalı savunmacının Fenerbahçe’ye döneceği yönünde haberler yayıldı.

Akşam saatlerinde Voetbal International’dan gelen bilgi ise transferde yeni bir dönemece girildiğini gösterdi.

Hollanda’dan gelen bilgi neden önemli?

Yeni gelişmenin dikkat çeken tarafı, gün içerisinde yayılan haberlerin aksine kulüpler arasında yeniden anlaşma sağlandığının bildirilmesi.

Voetbal International muhabiri Joost Blaauwhof’un aktardığı yeni bilgiler, transferin kulüpler boyutundaki probleminin yeniden çözüldüğüne işaret ediyor.

Bununla birlikte İtalya’dan veya kulüplerden henüz transferin yeniden tamamlanacağına ilişkin resmi açıklama yapılmış değil.

Bu nedenle mevcut aşamada “Oosterwolde Roma’ya transfer oldu” ifadesini kullanmak için erken.

Oosterwolde’nin kararı bekleniyor

Transfer döneminin son günlerine girilirken Oosterwolde dosyasındaki sürecin kısa süre içerisinde netleşmesi bekleniyor.

Fenerbahçe ile Roma’nın yeniden anlaşmaya vardığı yönündeki Hollanda kaynaklı haber doğruysa, transferin önündeki temel konu oyuncunun Roma’nın değiştirdiği kişisel şartları kabul edip etmeyeceği olacak.

Oosterwolde’nin vereceği karar, gün içerisinde kapanmış görünen transfer dosyasının yeniden sonuçlanıp sonuçlanmayacağını belirleyecek.

Kaynaklar

Voetbal International
Joost Blaauwhof
LaRoma24
İtalyan spor basını

Prostat sağlığı için satılan takviyelerin, iyi huylu prostat büyümesini önlediğini, idrar yakınmalarını güvenilir biçimde azalttığını veya prostat kanserinden koruduğunu gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor. Bu ürünler hekim değerlendirmesinin ve kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanılmamalı.

Cleveland Clinic Üroloji Uzmanı Dr. Brad Gill, mevcut araştırmalar ışığında birçok kişi için muhtemel yararın sınırlı, belirsizlik ve risklerin ise daha ağır olduğunu belirtiyor. Takviyenin doğal olarak tanıtılması, etkili veya herkes için güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

PROSTAT TAKVİYELERİ NEDEN KULLANILIYOR?

Bu ürünler çoğunlukla sık idrara çıkma, gece tuvalete kalkma, idrar akımında zayıflama ve mesanenin tam boşalmadığı hissi gibi yakınmalar için pazarlanıyor. Bazı ürünlerde prostat büyümesini veya kanseri önlediği yönünde de ifadeler bulunabiliyor.

Oysa bu belirtiler yalnızca iyi huylu prostat büyümesinden kaynaklanmayabilir. İdrar yolu enfeksiyonu, mesane sorunları, kullanılan ilaçlar, diyabet ve daha ciddi hastalıklar da benzer yakınmalara yol açabilir.

SAW PALMETTO İÇİN KANITLAR NE DİYOR?

Cüce palmiye olarak da bilinen saw palmetto, prostat ürünlerinde en sık kullanılan bitkisel içeriklerden biri. Ancak 27 araştırmayı değerlendiren 2023 tarihli sistematik inceleme, tek başına kullanılan saw palmettonun iyi huylu prostat büyümesine bağlı belirtilerde çok az yarar sağladığını veya hiç yarar sağlamadığını bildirdi.

Standart dozun yanı sıra alışılmış dozun üç katına kadar çıkan miktarların incelendiği klinik çalışmalarda da belirgin bir iyileşme görülmedi. Birden fazla bitkisel madde içeren karışımlar içinse kesin hüküm vermeye yetecek nitelikte veri bulunmuyor.

E VİTAMİNİ PROSTAT KANSERİNDEN KORUYOR MU?

E vitamininin prostat kanserini önlediği düşüncesi büyük bir klinik araştırmada doğrulanmadı. SELECT adı verilen ve 35 binden fazla erkeği kapsayan çalışmada, günde 400 uluslararası birim E vitamini verilen grupta prostat kanseri görülme sıklığı plasebo grubuna göre göreceli olarak yüzde 17 daha yüksek bulundu.

Yedi yıllık takipte bu fark, her bin kişi için yaklaşık 11 ek prostat kanseri vakasına karşılık geldi. Bulgular, özellikle kanserden korunmak amacıyla hekime danışmadan yüksek doz E vitamini kullanılmaması gerektiğini gösteriyor.

SELENYUMUN KORUYUCU ETKİSİ KANITLANDI MI?

Aynı araştırmada selenyum takviyesi prostat kanseri riskini azaltmadı. Sonraki analizler, başlangıçtaki selenyum düzeyi yüksek olan bazı erkeklerde takviyenin yüksek dereceli prostat kanseri riskini artırabileceğine ilişkin kaygılar doğurdu.

Selenyum vücut için gerekli bir mineraldir ancak gerekli olması, yüksek miktarda alınmasının daha yararlı olduğu anlamına gelmez. Eksiklik saptanmadan gelişigüzel takviye kullanmak uygun değildir.

ÇİNKO VE DİĞER İÇERİKLER HAKKINDA NE BİLİNİYOR?

Uzun süre yüksek doz çinko kullanımının prostat kanseri riskiyle bağlantılı olabileceğini düşündüren gözlemsel bulgular bulunuyor. Bu çalışmalar neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamasa da yüksek doz kullanım konusunda dikkatli olunmasını destekliyor.

Likopen, ısırgan kökü, Afrika eriği, kabak çekirdeği yağı, nar ve yeşil çay özleri de prostat ürünlerinde yer alabiliyor. Bunların prostat büyümesini önlediğini veya tedavi ettiğini gösterecek düzeyde güçlü ve tutarlı kanıt henüz yok.

TAKVİYELER İLAÇLARLA ETKİLEŞEBİLİR

Bir ürünün içeriği, dozu ve saflığı markalar veya üretim partileri arasında değişebilir. Ayrıca bitkisel ürünler kan sulandırıcılar, tansiyon ilaçları ve başka tedavilerle etkileşebilir; ameliyat öncesinde kanama riskini etkileyebilir.

Vitamin veya mineral eksikliği laboratuvar incelemesiyle saptanmışsa hekim belirli bir takviyeyi uygun dozda önerebilir. Bu durum, prostatı korumak amacıyla rastgele ürün kullanılmasından farklıdır.

PROSTAT SAĞLIĞI NASIL DESTEKLENEBİLİR?

Sebze, meyve, tam tahıl, kurubaklagil ve sağlıklı yağların ağırlıkta olduğu dengeli beslenme; düzenli hareket, sağlıklı kilonun korunması ve sigaranın bırakılması genel sağlıkla birlikte prostat sağlığını da destekleyebilir. Bu alışkanlıklar mevcut bir hastalığı tek başına tedavi etmez.

Prostat kanseri taramasının ne zaman başlayacağı yaşa, aile öyküsüne, kişisel risklere ve kişinin tercihine göre hekimle birlikte kararlaştırılmalıdır. PSA adı verilen kan testi tek başına tanı koymaz ve sonucu klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanır.

HANGİ BELİRTİLERDE HEKİME BAŞVURULMALI?

İdrar yapmada giderek artan güçlük, zayıf akım, gece sık idrara çıkma, idrarda kan, ağrı veya mesanenin boşalmadığı hissi değerlendirilmelidir. Bu belirtileri takviyeyle bastırmaya çalışmak tanının gecikmesine neden olabilir.

Hiç idrar yapamama, şiddetli alt karın ağrısı veya pıhtılı kanama gelişmesi acil değerlendirme gerektirir. Daha önce başlanmış bir takviye varsa ürünün adı, içeriği ve kullanılan doz hekime bildirilmelidir.

KAYNAKLAR

1. Cleveland Clinic, Prostat Sağlığı Takviyeleri Değerlendirmesi
2. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi, Saw Palmetto Bilimsel Değerlendirmesi
3. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, SELECT Araştırması Sonuçları
4. Klein ve çalışma arkadaşları, E Vitamini ve Prostat Kanseri Riski Araştırması
5. Cochrane, Saw Palmetto ve İyi Huylu Prostat Büyümesi Sistematik İncelemesi
6. Urology Care Foundation, İyi Huylu Prostat Büyümesi Hasta Bilgilendirmesi

İleri yaştaki kadınlarda yapılan bir araştırma, daha fazla siyah çay ve flavonoid tüketimi ile şiddetli abdominal aort kalsifikasyonuna sahip olma olasılığının daha düşük olması arasında ilişki bulunduğunu gösterdi. Ancak bu sonuç, siyah çayın damar kireçlenmesini önlediğini veya mevcut kireçlenmeyi tedavi ettiğini kanıtlamıyor.

2022’de yayımlanan araştırma, ortanca yaşı 80 olan 881 kadının verilerinin kesitsel analizine dayanıyor. Kesitsel araştırmalar, beslenme alışkanlığı ile sağlık bulgusunu belirli bir dönemde karşılaştırır; hangi etkenin hangisine yol açtığını tek başına gösteremez.

Günde 2–6 Fincan İçenlerde Ne Bulundu?

Katılımcıların beslenme alışkanlıkları gıda tüketim anketleriyle belirlendi. Karın bölgesindeki ana atardamar olan abdominal aorttaki kalsiyum birikimi ise bel omurgasının yandan çekilmiş görüntüleri üzerinden değerlendirildi.

Hiç siyah çay içmeyenlerle karşılaştırıldığında, günde 2–6 fincan siyah çay tüketenlerde şiddetli abdominal aort kalsifikasyonuna sahip olma olasılığı yüzde 16 ile yüzde 42 arasında daha düşük bulundu. Bu oranlar göreceli olasılık farkını ifade ediyor; kişinin damar hastalığı riskinin aynı ölçüde azalacağı anlamına gelmiyor.

Araştırmadaki Flavonoidlerin Yüzde 75,9’u Çaydan Geldi

Flavonoidler; çay, elma, turunçgiller, üzüm ve bazı sebzelerde doğal olarak bulunan bitkisel bileşiklerdir. Araştırmaya katılan kadınların toplam flavonoid tüketiminin yüzde 75,9’unu siyah çay oluşturdu.

Toplam flavonoid tüketimi en yüksek grupta, en düşük gruba göre şiddetli kalsifikasyona sahip olma olasılığı yüzde 36 daha düşüktü. Flavan-3-ol ve flavonol adı verilen iki flavonoid grubunda da sırasıyla yüzde 39 ve yüzde 38 daha düşük olasılık hesaplandı.

Çay İçmeyenlerde de Benzer Bir İlişki Görüldü

Siyah çay içmeyen katılımcıların ayrıca değerlendirildiği analizde, diğer besinlerden daha fazla flavonoid alanlarda da şiddetli kalsifikasyon olasılığının daha düşük olduğu görüldü. Bu bulgu, araştırmadaki ilişkinin yalnızca çaya bağlı olmayabileceğini düşündürüyor.

Elma, turunçgiller, orman meyveleri, üzüm ve çeşitli sebzeler de flavonoid sağlayabilir. Bununla birlikte araştırma, belirli bir besinin tek başına koruyucu olduğunu kanıtlayacak şekilde tasarlanmadı.

Karadeniz Çayı da Siyah Çay mı?

Evet. Türkiye’de ve Karadeniz Bölgesi’nde yetiştirilen çay yapraklarının soldurma, kıvırma, oksidasyon ve kurutma işlemlerinden geçirilmesiyle hazırlanan geleneksel çay, siyah çay sınıfındadır.

Ancak bu araştırmada belirli bir ülkenin, markanın veya yetiştirme bölgesinin çayı incelenmedi. Bu nedenle sonuçları doğrudan Karadeniz çayına özgü bir etki şeklinde yorumlamak doğru olmaz.

Abdominal Aort Kalsifikasyonu Nedir?

Abdominal aort, kalpten çıkan kanı karın içindeki organlara ve vücudun alt bölümüne taşıyan büyük damarın karın bölgesindeki kısmıdır. Damar duvarında kalsiyum birikmesi, damar sertliği sürecinin görüntüleme yöntemleriyle belirlenebilen işaretlerinden biridir.

Yaygın abdominal aort kalsifikasyonu, ilerleyen yıllarda kalp ve damar hastalıklarıyla karşılaşma olasılığının yüksek olduğuna işaret edebilir. Fakat araştırmada kalp krizi, felç veya demans vakalarının çay tüketimiyle azalıp azalmadığı doğrudan test edilmedi.

Araştırma Neden Nedensellik Kanıtlamıyor?

Çalışma kesitsel olduğu için siyah çayın zaman içinde damar kireçlenmesini azaltıp azaltmadığı belirlenemedi. Çay tüketenlerle tüketmeyenler arasında araştırmada tam olarak ölçülemeyen beslenme, gelir, sağlık davranışı veya yaşam biçimi farklılıkları bulunabilir.

Beslenme bilgileri katılımcıların verdiği yanıtlara dayanıyordu. Çayın demleme şekli, fincan ölçüsü, çaya eklenen şeker veya süt gibi ayrıntılar da sonuçların farklı toplumlara aktarılmasını güçleştirebilir.

Araştırmaya yalnız ileri yaştaki kadınların alınması önemli bir başka sınırlılıktır. Aynı ilişkinin erkeklerde, genç yetişkinlerde veya farklı sağlık özelliklerine sahip kişilerde görülüp görülmeyeceği bu çalışmayla söylenemez.

Daha Fazla Çay İçmek Daha Fazla Fayda Sağlar mı?

Araştırmadaki 2–6 fincan aralığı bir tedavi veya tüketim önerisi değildir. Çalışma, herkesin bu miktarda çay içmesi gerektiğini ya da miktar arttıkça yararın sürekli büyüdüğünü göstermedi.

Siyah çay kafein içerir. Fazla tüketim bazı kişilerde çarpıntı, uykusuzluk, huzursuzluk veya mide yakınmalarına yol açabilir. Demir eksikliği bulunan kişilerin çayı öğünlerle birlikte içmesi, demir emilimini azaltabilir.

Çaya fazla miktarda şeker eklenmesi de elde edilmesi beklenen sağlık avantajını zayıflatabilir. Kalp veya böbrek hastalığı bulunanların ve kafeine duyarlı kişilerin tüketim miktarını kendi sağlık durumlarına göre değerlendirmesi gerekir.

Çay Tedavinin Yerini Tutmaz

Siyah çay, dengeli beslenmenin şekersiz veya az şekerli bir parçası olabilir. Buna karşın damar kireçlenmesini ortadan kaldıran bir tedavi olarak görülmemeli; tansiyon, kolesterol veya diyabet ilaçlarının yerine kullanılmamalıdır.

Damar sağlığının korunmasında tütün ürünlerinden uzak durmak, kan basıncını ve kolesterolü kontrol altında tutmak, düzenli hareket etmek ve sebze-meyve çeşitliliği yüksek bir beslenme düzeni izlemek daha geniş bilimsel kanıta dayanır.

Bu çalışma, siyah çay ve flavonoid bakımından zengin beslenme ile damar kalsifikasyonu arasında araştırılmaya değer bir bağlantı bulunduğunu gösteriyor. Koruyucu etkinin doğrulanabilmesi için farklı toplulukları kapsayan, uzun süreli ve ileriye dönük araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

KAYNAKLAR

1. Parmenter ve çalışma arkadaşları, İleri Yaştaki Kadınlarda Flavonoid Tüketimi ve Abdominal Aort Kalsifikasyonu Araştırması
2. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, 2022; 42: 1482–1494
3. DOI: 10.1161/ATVBAHA.122.318408
4. Edith Cowan Üniversitesi
5. Amerikan Kalp Derneği

De Marke Sports’un İtalyan gazeteci Gianluca Di Marzio’ya dayandırdığı haberde, Rafael Leao’nun Galatasaray’ı seçtiği ileri sürüldü. Ancak transferin tamamlandığına ilişkin Galatasaray veya Milan tarafından henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Galatasaray ile Milan arasında anlaşma iddiası

İtalyan basınında yer alan bilgilere göre Galatasaray ile Milan, 27 yaşındaki hücum oyuncusunun bonservisi için 45 milyon avro ve performansa bağlı bonuslar üzerinden anlaşma sağladı.

Sarı-kırmızılı yönetimin Leao’ya yıllık 10 milyon avro garanti ücret ile kolay ulaşılabilecek 2 milyon avroluk bonus önerdiği aktarıldı. Futbolcu cephesinin başlangıçta daha yüksek bir ücret talep ettiği belirtilmişti.

Aston Villa da transfer yarışındaydı

Rafael Leao için Galatasaray’ın yanı sıra Aston Villa’nın da Milan ile temas kurduğu bildirildi. İngiliz ekibinin 8 milyon avroluk kiralama bedeli ve 42 milyon avroluk zorunlu satın alma maddesi içeren bir formül sunduğu öne sürüldü.

Leao’nun kariyerine Premier Lig’de devam etme seçeneğini değerlendirdiği belirtilirken, Galatasaray’ın sunduğu mali şartların Aston Villa’nın teklifinden daha yüksek olduğu kaydedildi.

Resmî açıklama bekleniyor

Galatasaray’ın Milan ile yaptığı görüşmelerde futbolcunun transferi için önemli mesafe aldığı görülüyor. Buna karşın Leao’nun sarı-kırmızılı takımı seçtiği yönündeki son iddia henüz kulüpler tarafından doğrulanmadı.

Tarafların sözleşme şartları ve ödeme planı üzerindeki son ayrıntıları tamamlaması halinde transferin resmiyet kazanabileceği ifade ediliyor. Galatasaray taraftarları ise kulüpten gelecek açıklamayı bekliyor.

Portekiz Milli Takımı’nda da görev yapan Rafael Leao, ağırlıklı olarak sol kanatta forma giyiyor. Sürati, bire birdeki etkinliği ve skor üretme becerisiyle tanınan yıldız oyuncunun Milan ile sözleşmesi 30 Haziran 2028’e kadar devam ediyor.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Demirhan bölgesinde yaşayan Meral Çakıcı’dan acı haber geldi.

Polis Basın Subaylığından verilen bilgiye göre olay, 27 Ağustos 2026 Perşembe günü saat 22.00 sıralarında meydana geldi. Kaldığı evde aniden rahatsızlanan 44 yaşındaki Çakıcı için sağlık ekiplerinden yardım istendi.

Hastanede Hayatını Kaybetti

Ambulansla Lefkoşa Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesi’ne kaldırılan Meral Çakıcı, sağlık ekiplerinin yaptığı müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Çakıcı’nın kesin ölüm nedeninin belirlenmesi amacıyla adli otopsi gerçekleştirildi.

Ölüm Nedeni Otopsiyle Belirlendi

Polis tarafından paylaşılan bilgiye göre otopsi sonucunda Meral Çakıcı’nın ölümünün “kalp damar hastalığı ve kalp krizi” sonucu meydana geldiği tespit edildi.

Olayla ilgili polis soruşturmasının devam ettiği bildirildi. Çakıcı’nın cenaze törenine ilişkin henüz doğrulanmış bir bilgi paylaşılmadı.

Hafızayı korumak yalnızca bulmaca çözmekten veya zihinsel olarak aktif kalmaktan ibaret değil. Yıllar boyunca tekrarlanan beslenme alışkanlıkları; kan basıncı, kan şekeri, kolesterol, damar yapısı ve vücuttaki iltihabi süreçler üzerinden beyin sağlığını da etkileyebiliyor.

Burada kritik nokta tek bir yiyecek değil, beslenme düzeninin bütünü. Ara sıra yenilen bir kızartmanın ya da tatlının doğrudan unutkanlığa veya demansa yol açtığını söylemek bilimsel açıdan doğru değil. Risk daha çok bu ürünlerin sık, yüksek miktarda ve besleyici gıdaların yerine tüketilmesiyle gündeme geliyor.

Ultraişlenmiş gıdalar neden tartışılıyor?

Ultraişlenmiş gıdalar; çoğunlukla şeker, rafine nişasta, yağ, tuz, aroma vericiler, renklendiriciler ve çeşitli katkı maddeleriyle hazırlanan endüstriyel ürünleri ifade ediyor. Paketli tatlılar, bazı kahvaltılık gevrekler, şekerli içecekler, işlenmiş etler, hazır dondurulmuş yemekler ve tuzlu atıştırmalıklar bu gruba girebiliyor.

10 bin 775 yetişkinin ortalama sekiz yıl izlendiği geniş bir gözlemsel araştırmada, günlük enerjisinin daha büyük bölümünü ultraişlenmiş ürünlerden alan kişilerde genel bilişsel gerileme hızının yüzde 28, planlama ve karar verme gibi işlevlerdeki gerilemenin ise yüzde 25 daha hızlı olduğu bildirildi.

Bu sonuçlar ultraişlenmiş gıdaların doğrudan beyin hastalığına neden olduğunu kanıtlamıyor. Beslenme kayıtlarının katılımcı beyanına dayanması, diyetin yalnızca başlangıçta ölçülmesi ve yaşam biçimindeki bütün farklılıkların tamamen kontrol edilememesi araştırmanın önemli sınırlılıkları arasında bulunuyor.

1. Şekerli içecekler

Gazlı içecekler, aromalı içecekler, enerji içecekleri ve şeker eklenmiş hazır çaylar kısa sürede yüksek miktarda serbest şeker alınmasına neden olabiliyor. Düzenli ve fazla tüketim; kilo artışı, insülin direnci ve tip 2 diyabet riskini yükseltebiliyor.

Kan şekeri ve damar sağlığındaki bozulmalar, uzun dönemde bilişsel gerileme bakımından önem taşıyor. Meyvenin kendisi lif içerirken meyve suyunda şeker daha hızlı alınabiliyor. Bu nedenle susuzluk için temel tercih su olmalı; meyve ise mümkün olduğunca bütün halde tüketilmeli.

2. Paketli hamur işleri ve yoğun şekerli tatlılar

Donut, kek, kurabiye, hazır pasta kreması ve benzeri ürünler aynı anda yüksek miktarda şeker, rafine un ve doymuş yağ içerebiliyor. Bazı ürünlerde endüstriyel trans yağ da bulunabiliyor.

Trans yağlar kalp ve damar sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle sağlıklı beslenmenin bir parçası kabul edilmiyor. Etikette “kısmen hidrojenize yağ” ifadesinin bulunması, ürünün trans yağ içerebileceğini gösteriyor. Türkiye’deki ürünlerde içerik listesi ve besin değerleri tablosunun birlikte incelenmesi gerekiyor.

3. Kızartılmış yiyecekler

Patates kızartması, kızarmış tavuk, hamur kızartmaları ve tekrar tekrar kullanılan yağda hazırlanan yiyecekler yüksek enerji, tuz ve sağlıksız yağ içerebiliyor. Sorun yalnızca kullanılan malzeme değil; pişirme sıcaklığı, yağın türü ve aynı yağın kaç kez kullanıldığı da önem taşıyor.

Kızartma yerine fırınlama, haşlama, buharda pişirme veya az yağla soteleme tercih edilebilir. Bu değişiklik, tanıdık yemeklerden tamamen vazgeçmeden toplam yağ ve enerji alımını azaltabilir.

4. İşlenmiş et ürünleri

Sucuk, salam, sosis ve benzeri işlenmiş etler genellikle yüksek miktarda tuz ve doymuş yağ içeriyor. Fazla tuz tüketimi kan basıncını yükseltebilir; yüksek tansiyon ise inme ve bilişsel gerileme açısından değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer alıyor.

Bu ürünleri günlük kahvaltının değişmez parçası haline getirmek yerine yumurta, az tuzlu peynir, yoğurt, kurubaklagiller veya uygun miktarda işlenmemiş et gibi seçeneklere yönelmek daha dengeli bir yaklaşım sağlayabilir.

5. Rafine karbonhidrat ağırlıklı yiyecekler

Beyaz undan hazırlanmış ürünler, şekerli gevrekler, bazı paketli atıştırmalıklar ve lif oranı düşük unlu mamuller kan şekerinin hızla yükselmesine yol açabiliyor. Bu durum tek başına beyin hasarı anlamına gelmez; ancak beslenmenin sürekli bu ürünlere dayanması metabolik sağlığı olumsuz etkileyebilir.

Tam tahıllar, yulaf, bulgur ve kurubaklagiller daha fazla lif sağlıyor. Lif, kan şekerinin daha dengeli yükselmesine yardımcı olurken bağırsak sağlığını ve tokluk süresini de destekliyor.

6. Aşırı tuzlu hazır ürünler

Hazır çorbalar, et suyu tabletleri, bazı soslar, cipsler, işlenmiş etler ve paketli yemekler fark edilmeden yüksek miktarda sodyum alınmasına neden olabiliyor. Sofrada tuz kullanılmaması, paketli ürünlerden gelen sodyumun düşük olduğu anlamına gelmiyor.

Yüksek tansiyon, beyni besleyen küçük damarların zaman içinde zarar görmesiyle ilişkilendiriliyor. Etiket karşılaştırması yapmak, daha düşük sodyumlu ürünü seçmek ve yemeği baharatlarla tatlandırmak günlük tuz yükünü azaltabilir.

7. Cıva oranı yüksek büyük balıklar

Balık; protein, omega-3 yağ asitleri ve çeşitli mikrobesinler açısından değerli bir besin. Buna karşılık köpek balığı, kılıç balığı ve bazı büyük ton balığı türleri besin zincirinde biriken metilcıvayı daha yüksek miktarda içerebiliyor.

Bu durum bütün balıklardan uzak durulması gerektiği anlamına gelmiyor. Özellikle hamileler, emzirenler ve çocuklar için düşük cıvalı türlerin seçilmesi ve ulusal tüketim önerilerinin izlenmesi gerekiyor. Sardalya, hamsi ve somon gibi seçenekler türüne ve kaynağına göre daha düşük cıvalı alternatifler arasında değerlendirilebiliyor.

8. Fazla alkol

Alkolün beyin üzerindeki etkisi tüketilen miktara, sıklığa, yaşa, kullanılan ilaçlara ve kişinin sağlık durumuna göre değişiyor. Yüksek miktarda ve uzun süreli alkol kullanımı; hafıza sorunları, sinir sistemi hasarı, uyku bozukluğu ve bazı vitamin eksiklikleriyle ilişkilendiriliyor.

Alkol kullanmayan bir kişinin beyin sağlığı amacıyla başlaması önerilmiyor. Karaciğer hastalığı bulunanlar, hamileler, bazı ilaçları kullananlar ve araç kullanacak kişiler için güvenli kabul edilebilecek bir miktar bulunmayabilir.

Tek bir “kötü besin” yerine tabağın bütünü önemli

Bilimsel bulgular, beyin sağlığını tek bir yiyeceğin belirlemediğini gösteriyor. Sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl, balık, zeytinyağı ve kuruyemiş ağırlıklı beslenme düzenleri; şeker, tuz, doymuş yağ ve ultraişlenmiş ürünlerin yoğun olduğu düzenlere göre daha olumlu sonuçlarla ilişkilendiriliyor.

Beyin dostu bir alışveriş için şu adımlar uygulanabilir:

Paketin ön yüzündeki sağlık ifadeleri yerine içerik listesini okuyun.

İlk sıralarda şeker, şurup, rafine yağ veya tuz bulunan ürünleri daha seyrek tercih edin.

Şekerli içecek yerine su, ayran veya şekersiz içecek seçin.

Hazır atıştırmalıkların bir bölümünü meyve, yoğurt veya tuzsuz kuruyemişle değiştirin.

Kızartma sıklığını azaltarak fırınlama ve haşlama yöntemlerini artırın.

Sucuk, salam ve sosis gibi ürünleri günlük tüketimden çıkarın.

Balık seçiminde tür, porsiyon ve tüketici grubuna özel resmî uyarıları dikkate alın.

Unutkanlık her zaman beslenmeden kaynaklanmaz

Uykusuzluk, depresyon, tiroit hastalıkları, B12 vitamini eksikliği, bazı ilaçlar, işitme kaybı ve başka sağlık sorunları da unutkanlığa yol açabilir. Günlük işleri aksatan, giderek artan veya konuşma, denge ve davranış değişikliğiyle birlikte görülen unutkanlık yalnızca beslenme değişikliğiyle geçiştirilmemeli; hekim değerlendirmesi alınmalıdır.

Ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, şiddetli dengesizlik ya da bilinç değişikliği varsa inme ihtimali nedeniyle acil yardım istenmelidir.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü
2. JAMA Neurology
3. Amerikan Nöroloji Akademisi
4. Lancet Demans Önleme, Müdahale ve Bakım Komisyonu
5. Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu Beslenme Kaynağı
6. WebMD

Alman BILD gazetesinin 28 Ağustos tarihli haberine göre Hoffenheim forması giyen Asllani, Galatasaray’dan gelen transfer teklifini kabul etmedi.

Haberde oyuncunun geleceğinin buna rağmen tamamen netleşmediği ve transfer döneminin kalan bölümünde farklı seçeneklerin ortaya çıkabileceği belirtildi.

Türkiye’deki haberlerin ardından Almanya’dan ters bilgi

Asllani ismi aynı gün Türkiye’de Galatasaray’ın transfer gündemiyle geniş biçimde anılmaya başlamıştı.

Türk basınında sarı-kırmızılıların Hoffenheim’a zorunlu satın alma şartı içeren kiralama teklifi yaptığı öne sürülürken, oyuncunun Galatasaray seçeneğine sıcak bakabileceği yönünde iddialar da gündeme gelmişti.

Almanya’dan daha sonra gelen BILD haberi ise oyuncunun tutumuna ilişkin farklı bir tablo ortaya koydu.

Asllani’nin Hoffenheim ile uzun süreli sözleşmesi var

24 yaşındaki Kosovalı santrforun Hoffenheim ile 2029 yılına kadar sözleşmesi bulunuyor.

Asllani, geçen sezon Bundesliga’da 33 karşılaşmada forma giyerken 10 gol ve 9 asistlik performans ortaya koydu.

Genç forvetin yaz transfer döneminde RB Leipzig’e transferi de gündeme gelmiş ancak söz konusu operasyon tamamlanmamıştı.

Borussia Dortmund da Asllani’yi takip ediyor

BILD’in haberindeki bir diğer dikkat çekici ayrıntı ise Borussia Dortmund.

Alman devinin Asllani’nin durumunu takip ettiği belirtilirken şu aşamada somut bir transfer girişimine ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmuyor.

Bu nedenle Asllani’nin geleceği konusunda transfer döneminin son günlerinde yeni gelişmeler yaşanabileceği değerlendiriliyor.

Galatasaray transferi tamamen kapandı mı?

Almanya’dan gelen haber Galatasaray açısından güçlü bir olumsuz sinyal olsa da transfer dosyasının kesin olarak kapandığını söylemek için henüz erken.

Asllani’nin Galatasaray teklifine olumsuz yanıt verdiği bilgisi şu aşamada BILD’e dayanıyor. Hoffenheim, oyuncu veya temsilcileri tarafından transfer konusunda kamuoyuna yapılmış resmi bir ret açıklaması bulunmuyor.

Bu nedenle gelişmeyi “Asllani Galatasaray’a transfer olmayacak” şeklinde kesinleştirmek yerine, “BILD’e göre Asllani Galatasaray’ın teklifine olumsuz yanıt verdi” şeklinde aktarmak daha doğru görünüyor.

Savunma hattını güçlendirmek için çalışmalarını sürdüren Fenerbahçe, Kojo Peprah Oppong transferinde son aşamaya geçti. Fransa Ligue 1 ekibi Nice’te forma giyen Ganalı futbolcu, menajeriyle birlikte İstanbul’a ulaştı.

22 yaşındaki stoperin sağlık kontrollerinden geçirilmesinin ardından sarı-lacivertli yönetimle sözleşme detaylarını tamamlaması bekleniyor. Transferin, kontrollerde herhangi bir soruna rastlanmaması ve resmî işlemlerin sonuçlanması sonrasında kulüp tarafından duyurulacağı belirtiliyor.

Dört Yıllık Sözleşme İddiası

Fransız basınında yer alan haberlere göre Fenerbahçe ile Nice, transfer konusunda anlaşmaya vardı. Kojo Peprah Oppong’un sarı-lacivertli kulüple dört yıllık sözleşme imzalayacağı ileri sürüldü.

Bonservis bedelinin 12 milyon avro seviyesinde olduğu, Nice’in ayrıca sonraki satıştan yüzde 10 pay alacağı iddia edildi. Ancak mali şartlara ilişkin Fenerbahçe veya Nice tarafından henüz resmî açıklama yapılmadı.

Kojo Peprah Oppong Kimdir?

Kojo Peprah Oppong, 4 Haziran 2004’te Gana’nın başkenti Akra’da dünyaya geldi. Futbola ülkesindeki Attram De Visser takımında başlayan savunmacı, daha sonra İsveç ekipleri IFK Norrköping ve GIF Sundsvall’da forma giydi.

Nice, genç futbolcuyu 2025 yazında Norrköping’den kadrosuna kattı. Fransız ekibinde kısa sürede düzenli forma şansı bulan Oppong, 2025-2026 sezonunda tüm kulvarlarda 43 karşılaşmaya çıktı ve bir gol kaydetti.

Gana Milli Takımı’nda da görev alan sağ ayaklı futbolcu, esas olarak stoper pozisyonunda oynuyor. Oppong; fizik gücü, hava toplarındaki etkinliği, geniş alanda rakibini takip edebilmesi ve savunmadan pasla çıkış becerisiyle tanınıyor.

Fenerbahçe’nin transferi, sağlık kontrolleri ve gerekli imzaların ardından kamuoyuna açıklaması bekleniyor.

University of Cincinnati, Northwestern University ve Stanford University bağlantılı araştırmacıların yer aldığı ekip, sosyal medya kullanım süresi ile depresyon arasındaki ilişkinin farklı yıllardaki yetişkin örneklemlerinde tekrar edip etmediğini inceledi. ABD’de 2014–2024 dönemine ait verilerin analiz edildiği çalışma, 22 Ağustos 2026’da npj Mental Health Research’te yayımlandı.

Araştırma, 18–70 yaş arasındaki yaklaşık 183 bin yetişkinin yer aldığı 11 tekrarlanan kesitsel araştırmanın verilerine dayanıyor.

Bilim insanları sosyal medyada geçirilen sürenin yanı sıra katılımcıların demografik özellikleri ve farklı medya kullanım alışkanlıklarını değerlendirdi. Bu değişkenlerin katılımcıların kendilerinde depresyon bulunduğunu bildirmelerinin sınıflandırılmasına ne ölçüde katkıda bulunduğu makine öğrenmesi yöntemleriyle analiz edildi.

Yaklaşık 150 dakika modelde öne çıktı

Çalışmanın öne çıkan bulgularından biri günlük yaklaşık 150 dakikalık sosyal medya kullanımında görüldü.

Araştırmacıların analizinde sosyal medya kullanımının modelin öz-bildirime dayalı depresyon sınıflandırmasına yaptığı katkı, günde yaklaşık 150 dakika civarında nötr düzeyden pozitif yöne geçti.

Bu bulgu, günde iki buçuk saat sosyal medya kullanan bir kişide depresyon başlayacağı anlamına gelmiyor.

Araştırma 150 dakikayı psikiyatrik, biyolojik veya klinik bir eşik olarak belirlemedi.

Başka bir ifadeyle, 149 dakika ile 151 dakika arasında sağlık açısından kanıtlanmış keskin bir sınır bulunmuyor. Yaklaşık 150 dakika, araştırmacıların kullandığı modelde sosyal medya kullanımının depresyon sınıflandırmasına katkısının yön değiştirdiği yaklaşık noktayı ifade ediyor.

Aynı kişiler 11 yıl boyunca takip edilmedi

Çalışmanın tasarımı sonuçların doğru yorumlanması açısından önem taşıyor.

Araştırmacılar aynı 183 bin kişiyi 2014’ten 2024’e kadar izlemedi. Bunun yerine her yıla ait farklı yetişkin örneklemleri ayrı ayrı değerlendirildi.

Bu nedenle araştırma uzunlamasına bir takip çalışması değil, 11 tekrarlanan kesitsel araştırmanın analizi niteliğinde.

Buna rağmen daha yüksek sosyal medya kullanımı ile öz-bildirime dayalı depresyon arasındaki ilişkinin farklı yıllardaki örneklemlerde yeniden görülmesi araştırmanın temel bulguları arasında yer aldı.

Depresyon klinik görüşmeyle belirlenmedi

Araştırmadaki depresyon değişkeninin nasıl ölçüldüğü de sonuçların yorumlanmasında önem taşıyor.

Çalışma, bütün katılımcıların psikiyatrist tarafından değerlendirilerek depresyon tanısı aldığı bir klinik araştırma değildi.

Analizde kullanılan depresyon bilgisi katılımcıların kendi bildirimlerine dayanıyordu.

Bu nedenle sonuçlardan “günde 150 dakikadan fazla sosyal medya kullananlarda klinik depresyon gelişiyor” şeklinde bir çıkarım yapılamıyor.

Araştırmanın gösterdiği, daha yüksek sosyal medya kullanımı ile kişinin depresyon bildirmesi arasında farklı yıllardaki örneklemlerde tekrarlanan istatistiksel bir ilişki bulunması.

Makine öğrenmesi modelleri kullanıldı

Araştırmacılar her yılın verilerini ayrı ayrı değerlendirmek için dengeli rastgele orman olarak adlandırılan bir makine öğrenmesi yönteminden yararlandı.

Modellerin öz-bildirime dayalı depresyonu sınıflandırmadaki doğruluğu 11 veri setinde yüzde 71 ile yüzde 75 arasında değişti.

Modelin depresyon bildirenlerle bildirmeyenleri birbirinden ayırma performansını gösteren AUROC değerleri ise 0,65 ile 0,73 arasında bulundu.

Bu sonuçlar kullanılan sistemin depresyon tanısı koyabilen bir klinik araç olduğu anlamına gelmiyor.

Makine öğrenmesi modeli, araştırmadaki farklı demografik ve medya kullanım değişkenlerinin depresyon bildiriminin sınıflandırılmasına nasıl katkı sağladığını değerlendirmek amacıyla kullanıldı.

Sosyal medya depresyona neden oluyor denemez

Çalışmanın kesitsel tasarımı neden-sonuç ilişkisini belirlemeye uygun değil.

Bu nedenle daha fazla sosyal medya kullanımının depresyona yol açtığı sonucuna varılamıyor.

İlişkinin ters yönde olması da mümkün. Depresyonu bulunan kişilerin sosyal medyada daha fazla zaman geçirip geçirmediği bu araştırmayla belirlenemiyor.

Araştırma bu nedenle “sosyal medya depresyona neden oluyor” sonucunu kanıtlamıyor.

Bulgular, daha yüksek sosyal medya kullanımı ile öz-bildirime dayalı depresyon arasında farklı yıllardaki örneklemlerde tekrarlanan bir ilişki bulunduğunu gösteriyor.

150 dakika sağlık sınırı değil

Araştırmadan herkes için geçerli bir günlük sosyal medya kullanım sınırı çıkarmak mümkün değil.

Yaklaşık 150 dakika, sağlık otoriteleri tarafından belirlenmiş bir üst sınır veya araştırmacıların önerdiği güvenli kullanım süresi değil.

Çalışma aynı zamanda sosyal medya kullanımının farklı biçimlerini ayrıntılı olarak birbirinden ayırmadı.

Bu nedenle sonuçlar, sosyal medyada geçirilen sürenin hangi kullanım biçimlerinde ruh sağlığıyla daha güçlü ilişki gösterdiğini ortaya koymuyor.

Büyük örneklem güçlü, tasarımın sınırları var

Yaklaşık 183 bin yetişkinin verisinin incelenmesi ve ilişkinin 11 ayrı yıllık örneklemde değerlendirilmesi araştırmanın güçlü yönleri arasında bulunuyor.

Çalışmanın kesitsel olması ise neden-sonuç ilişkisi kurulmasını engelliyor.

Aynı kişilerin yıllar boyunca takip edilmemesi ve depresyon bilgisinin öz-bildirime dayanması da araştırmanın başlıca sınırlılıkları arasında gösteriliyor.

Araştırmacılar, yüksek sosyal medya kullanımının klinik açıdan anlamlı bir depresyon riski oluşturup oluşturmadığının belirlenebilmesi için uzunlamasına ve deneysel araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor.

Çalışma, “kaç dakika sosyal medya kullanmak güvenlidir?” sorusuna kesin bir yanıt vermiyor. Ancak 2014’ten 2024’e kadar farklı yetişkin örneklemlerinde daha yüksek sosyal medya kullanımı ile öz-bildirime dayalı depresyon arasındaki ilişkinin tekrar görülmesi, konunun daha ileri çalışmalarla incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

KAYNAKLAR

• npj Mental Health Research – Social media use and depression across 11 years of U.S. adult data, 22 Ağustos 2026

• University of Cincinnati – Heavy social media use tied to depression araştırma açıklaması, 26 Ağustos 2026

Üniversiteden taziye mesajı

Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, öğrencisi Emre Özdemir’in vefatının ardından başsağlığı mesajı yayımladı.

Açıklamada Özdemir’e Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına, arkadaşlarına ve üniversite camiasına sabır ve başsağlığı dilendi.

Altıntaş Meslek Yüksekokulunda öğrenim gören Özdemir’in vefatı, öğrenci arkadaşları ile üniversite mensupları arasında üzüntüye neden oldu.

Cenazesi Çanakkale’de defnedilecek

Üniversitenin duyurusunda Emre Özdemir’in cenazesinin 28 Ağustos 2026 Cuma günü memleketi Çanakkale’de toprağa verileceği belirtildi.

Yerel kaynaklarda cenaze töreninin Ayvacık ilçesine bağlı Küçükkuyu beldesinde gerçekleştirileceği bilgisi yer aldı. Cenaze namazının saati ve defin yeri hakkında doğrulanmış ayrıntılı bir program paylaşılmadı.

Emre Özdemir kimdi?

Emre Özdemir, Kütahya Dumlupınar Üniversitesine bağlı Altıntaş Meslek Yüksekokulunun Posta Hizmetleri Programında öğrenim görüyordu.

Posta Hizmetleri Programı, öğrencilere posta ve kargo hizmetlerinin yürütülmesi, dağıtım süreçleri, lojistik işlemleri ve müşteri hizmetleri alanlarında mesleki eğitim veriyor.

Özdemir’in yaşı, sınıfı ve eğitim yaşamındaki diğer çalışmalarına ilişkin doğrulanmış ek bilgi bulunmadığından haberde yalnızca üniversite tarafından açıklanan bilgiler kullanıldı.

Üniversite camiasında üzüntü

Emre Özdemir’in vefatının ardından üniversitenin kurumsal hesapları üzerinden yayımlanan mesajda, ailesi ve yakınlarıyla dayanışma dilekleri paylaşıldı.

Özdemir’in arkadaşları ve üniversite camiası da yayımlanan duyurunun ardından taziye mesajlarını iletti.

Altaylı, PKK tarafından kendisini öldürmekle görevlendirilen bir ekibin haftalar boyunca kendisini ve yakın çevresini takip ettiğini iddia etti. Evinin izlendiğini, dışarı çıkan eşinin yol sorma bahanesiyle durdurulduğunu ve korumasının yaşadığı adresin dahi belirlendiğini anlattı.

Ekibin başındaki kişiden mektup geldiğini söyledi

Altaylı’nın anlatımına göre olay, görevlendirilen ekibin başındaki örgüt mensubunun gönderdiği bir mektupla farklı bir boyut kazandı. Söz konusu kişinin mektubunda suikast hazırlığına ilişkin ayrıntıları aktardığını belirten Altaylı, kendisine “Size kıyamadık Fatih Bey” şeklinde seslenildiğini ifade etti.

Görevin yerine getirilmemesi nedeniyle ekiptekilerin örgüt tarafından Amanoslar bölgesine gönderildiğini ileri süren Altaylı, mektubun çalışma arkadaşları tarafından da görüldüğünü kaydetti.

Altaylı, mektubu ilk açan kişinin sekreteri Gülay olduğunu, dönemin Milliyet Gazetesi yöneticilerinden gazeteci Özay Şendir’in de metni okuduğunu söyledi.

Dönemin İçişleri Bakanı İsmet Sezgin’e bilgi verilmiş

Mektubu gönderen kişilerin daha sonra devlet güçlerine teslim olmak istediğini anlatan Altaylı, gelişmenin dönemin İçişleri Bakanı İsmet Sezgin’e iletildiğini belirtti.

Altaylı’nın açıklamasına göre ekipte bulunan örgüt mensupları teslim olduktan sonra bir süre cezaevinde kaldı. Mektupta imzası bulunan kişinin ise sonraki yıllarda İstanbul’daki bir fabrikada çalıştığı bilgisinin kendisine ulaştığını aktardı.

“Terör meselesi bir yerde noktalanmalı”

Yaşadığını söylediği bu olaya rağmen terörün sona erdirilmesi gerektiğini savunan Altaylı, Türkiye’nin daha fazla can kaybıyla karşılaşmaması için kalıcı bir çözüm bulunması gerektiğini ifade etti.

Sürece temkinli yaklaştığını da vurgulayan Altaylı, toplumdaki kuşkuları anlaşılır bulduğunu ancak bu endişelerin terörün devam etmesini istemek anlamına gelmemesi gerektiğini savundu. Altaylı, yürütülen sürecin başarıya ulaşacağı konusunda ise iyimser olmadığını belirtti.

Altaylı’nın aktardığı suikast hazırlığı ve mektuba ilişkin anlatım, kamuya açık bağımsız belge veya resmî bir açıklamayla henüz doğrulanmış değil. Açıklamalar gazetecinin kişisel beyanına dayanıyor.

Omonia neden gündemde?

Omonia, 28 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirilen UEFA Avrupa Ligi lig aşaması kura çekiminde Beşiktaş ile eşleşti. Kuraya dördüncü torbadan katılan siyah-beyazlıların üçüncü torbadan gelen rakiplerinden biri Omonia oldu.

Kura sonucuna göre Beşiktaş, Omonia karşılaşmasını deplasmanda oynayacak. Mücadelenin Lefkoşa’daki GSP Stadı’nda yapılması bekleniyor.

Omonia-Beşiktaş maçı ne zaman?

Omonia-Beşiktaş karşılaşmasının kesin tarihi ve başlama saati henüz ilan edilmedi. UEFA, sekiz haftalık lig aşamasına ilişkin ayrıntılı maç programını kura çekiminin ardından açıklayacak.

UEFA Avrupa Ligi lig aşaması karşılaşmaları 16-17 Eylül 2026 tarihinde başlayacak ve 28 Ocak 2027’de tamamlanacak.

Omonia hangi ülkenin takımı?

Omonia, Kıbrıs Rum Kesimi’nin başkenti Lefkoşa’da faaliyet gösteren bir futbol kulübü. Tam adı Omonia Nicosia olan yeşil-beyazlı ekip, 1948 yılında kuruldu.

İç saha maçlarını yaklaşık 22 bin seyirci kapasiteli GSP Stadı’nda oynayan Omonia, Kıbrıs Rum Kesimi futbolunun en başarılı ve geniş taraftar kitlesine sahip kulüpleri arasında bulunuyor.

Kulübün tarihinde 20’den fazla lig şampiyonluğu ile çok sayıda Kıbrıs Kupası ve Süper Kupa zaferi bulunuyor.

Omonia Avrupa Ligi’ne nasıl kaldı?

Omonia, UEFA Avrupa Ligi play-off turunda Belçika temsilcisi Sint-Truiden ile karşılaştı. Deplasmandaki ilk maçı 1-0 kaybeden Lefkoşa ekibi, rövanş karşılaşmasını 4-2 kazandı.

Toplam skorda 4-3 üstünlük sağlayan Omonia, UEFA Avrupa Ligi lig aşamasına yükseldi. Rövanş maçında üç gol atan Fransız santrfor Loïs Diony, turun öne çıkan oyuncusu oldu. Takımın diğer golünü Nikolas Panagiotou kaydetti.

Omonia’nın teknik direktörü kim?

Omonia’nın teknik direktörlüğünü Norveçli Henning Berg yapıyor. Futbolculuk kariyerinde Manchester United ve Blackburn Rovers formaları giyen Berg, daha önce Legia Varşova ve birçok Avrupa kulübünde teknik direktörlük görevinde bulundu.

Norveçli çalıştırıcı, Omonia’daki önceki döneminde de Kıbrıs Rum Kesimi şampiyonluğu yaşamıştı.

Beşiktaş’ın Avrupa Ligi rakipleri

Beşiktaş’ın lig aşamasında karşılaşacağı sekiz takım şöyle:

• Bayer Leverkusen – Deplasman
• Marsilya – İç saha
• Union Saint-Gilloise – İç saha
• Celtic – Deplasman
• Crystal Palace – İç saha
• Omonia – Deplasman
• Hapoel Beer Sheva – İç saha
• Hoffenheim – Deplasman

Siyah-beyazlı ekip böylece lig aşamasında dört karşılaşmayı İstanbul’da, dört karşılaşmayı deplasmanda oynayacak.

Avrupa Ligi’nin yeni formatı nasıl?

UEFA Avrupa Ligi lig aşamasında 36 takım tek puan tablosunda yer alacak. Her ekip sekiz farklı rakiple karşılaşacak.

Lig aşamasını ilk sekiz sırada bitiren takımlar doğrudan son 16 turuna yükselecek. Dokuzuncu ile 24’üncü sıralar arasındaki ekipler eleme turu play-off’una katılacak. Son 12 sırada kalan takımlar ise Avrupa kupalarına veda edecek.

Son durum

Omonia, Beşiktaş’ın UEFA Avrupa Ligi lig aşamasındaki deplasman rakiplerinden biri oldu. Karşılaşmanın Lefkoşa’da oynanacağı kesinleşirken maç tarihi, başlama saati ve yayın bilgisi henüz açıklanmadı.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: