Bodrum Belediyesi olayla ilgili açıklamayı 26 Ağustos 2026’da yayımladı. Olay, tüketicilerin sık karşılaştığı önemli bir soruyu da yeniden gündeme getirdi: Bir etin bozulduğu evde nasıl anlaşılabilir?

Gıda güvenliği açısından yanıt, yalnızca “koklayarak” veya “rengine bakarak” verilebilecek kadar basit değil.

Kötü koku, yapışkanlık ve sümüksü yüzey uyarıcı olabilir

ABD Tarım Bakanlığı Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi, bozulma sırasında ette kötü veya alışılmadık koku oluşabileceğini, yüzeyin yapışkan ya da ele yapışır hale gelebileceğini ve sümüksü bir doku gelişebileceğini belirtiyor.

Bu belirtilerden herhangi birinin bulunması etin tüketilmemesi için önemli bir uyarı kabul ediliyor.

Ancak daha önemli nokta bunun tersi: Etin kötü kokmaması, güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Gıda kaynaklı hastalıklara yol açabilen bazı mikroorganizmalar, gıdanın görünümünü, kokusunu veya tadını belirgin biçimde değiştirmeden bulunabiliyor. Bu nedenle “kokusu normal, o halde yenilebilir” yaklaşımı güvenilir bir gıda güvenliği yöntemi değil.

Etin renginin koyulaşması tek başına bozulma anlamına gelmiyor

Tüketicinin en sık yanıldığı göstergelerden biri de renk.

Taze kırmızı etin kahverengiye veya daha koyu bir tona dönmesi her durumda bozulduğu anlamına gelmiyor. Ette bulunan miyoglobin adlı pigment, oksijenle temas ve saklama koşullarına bağlı olarak renk değiştirebiliyor.

Bu nedenle yalnızca renk değişikliğine bakılarak etin bozuk olduğuna karar verilmemesi gerekiyor.

Renk değişikliğine kötü koku, yapışkanlık veya sümüksü yüzey gibi başka bozulma belirtilerinin eşlik etmesi ise farklı değerlendiriliyor.

Buzdolabında ne kadar beklediği de önemli

Etin güvenliğinde yalnız duyularla fark edilebilen değişiklikler değil, nasıl ve ne kadar süre saklandığı da önem taşıyor.

ABD Tarım Bakanlığının evde saklama önerilerine göre buzdolabının yaklaşık 4 derece veya altında tutulması gerekiyor. Bu koşullarda çiğ kıyma ve kuşbaşı türü küçük parçalı etlerin genellikle 1–2 gün, taze dana, kuzu ve domuz eti biftek, pirzola ve rosto gibi bütün parçaların ise 3–5 gün içinde kullanılması öneriliyor.

Pişmiş et ve et yemeklerinin ise uygun soğutma koşullarında genel olarak 3–4 gün içinde tüketilmesi öneriliyor.

Bu süreler uygun soğutma koşullarının korunduğu gıdalar için geçerli. Et uzun süre oda sıcaklığında bırakılmışsa yalnızca daha sonra buzdolabına konulması riski ortadan kaldırmıyor.

Sıcakta süre daha da önem kazanıyor

Dünya Sağlık Örgütü, pişmiş ve kolay bozulan gıdaların oda sıcaklığında iki saatten fazla bırakılmamasını ve hızla soğutulmasını öneriyor.

ABD Gıda ve İlaç Dairesinin önerisi de benzer. Et, tavuk ve diğer soğukta tutulması gereken gıdaların oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemesi; hava sıcaklığı yaklaşık 32 derecenin üzerindeyse bu sürenin bir saate indirilmesi öneriliyor.

Özellikle yaz aylarında alışverişten sonra etin otomobilde uzun süre bırakılması veya mangal ve piknikte saatlerce dışarıda tutulması bu nedenle risk oluşturabiliyor.

Çiğ eti yıkamak çözüm değil

Bozulduğundan şüphe edilen eti suyla, sirkeyle veya başka bir yöntemle yıkamak güvenli hale getirmiyor.

Çiğ etin yıkanması ayrıca mutfakta başka bir sorun yaratabiliyor. Akan su, etteki mikroorganizmaların lavabo, tezgâh, mutfak gereçleri veya yakındaki yiyeceklere sıçramasına neden olabiliyor.

Bu nedenle çiğ kırmızı et ve kanatlı etlerinin güvenlik amacıyla yıkanması önerilmiyor.

İyi pişirmek önemli ancak şüpheli eti kurtarma yöntemi değil

Güvenli pişirme gıda kaynaklı enfeksiyonların önlenmesinin temel basamaklarından biri.

ABD Tarım Bakanlığı, kıymanın merkez sıcaklığının en az yaklaşık 71 dereceye, bütün dana ve kuzu eti parçalarının ise en az yaklaşık 63 dereceye ulaşmasını ve ardından en az üç dakika dinlendirilmesini öneriyor. Kanatlı etlerinde önerilen merkez sıcaklık yaklaşık 74 derece.

Etin içinin kahverengileşmiş olması ise güvenli sıcaklığa ulaştığını kanıtlamıyor. Bunu güvenilir biçimde belirlemenin yolu gıda termometresi kullanmak.

Ancak saklama koşulları bilinmeyen, bozulma belirtileri gösteren veya güvenliğinden şüphe edilen eti “iyice pişirerek kurtarmaya” çalışmak doğru değil. Isı birçok mikroorganizmayı etkisiz hale getirebilse de uygunsuz koşullarda beklemiş gıdanın yeniden güvenli kabul edilmesi doğru olmaz.

Gıda zehirlenmesi hemen başlamayabilir

Gıda kaynaklı hastalıklarda belirtilerin başlangıç zamanı etkene göre değişiyor. Bazı mikroorganizmalar birkaç saat içinde belirti oluşturabilirken bazılarında şikâyetlerin ortaya çıkması birkaç günü bulabiliyor.

En sık görülen belirtiler arasında ishal, karın ağrısı veya kramplar, bulantı, kusma ve ateş bulunuyor.

Kanlı ishal, üç günden uzun süren ishal, sık kusma nedeniyle sıvı alınamaması, belirgin susuzluk bulguları veya yüksek ateş daha ciddi bir tabloya işaret edebiliyor ve sağlık değerlendirmesi gerektirebiliyor.

Gebeler, 65 yaş ve üzerindekiler, 5 yaşından küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler gıda kaynaklı hastalıkların ağır seyretmesi açısından daha yüksek risk taşıyor.

Bodrum’daki olayda kötü koku bozulmuş etlerin fark edilmesini sağladı. Ancak tüketici açısından çıkarılması gereken temel sonuç, koku ve rengin tek başına güvenlik testi olmadığı.

Etin güvenliği; satın alma koşulları, soğuk zincirin korunması, saklama süresi, çapraz bulaşmanın önlenmesi ve uygun sıcaklıkta pişirme gibi birden fazla basamağa bağlı.

Kaynaklar

• Bodrum Belediyesi Zabıta Müdürlüğü – Gümbet Mahallesi’ndeki kasap işletmesinde yaklaşık 400 kilogram bozulmuş etin tespit edilmesine ilişkin denetim – 26 Ağustos 2026
• Anadolu Ajansı – Bodrum’da yaklaşık 400 kilogram bozuk etin tespit edilerek imha edilmesine ilişkin haber – 27 Ağustos 2026
• ABD Tarım Bakanlığı Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi – Et ve kanatlılarda renk değişimi ve bozulma belirtileri
• ABD Tarım Bakanlığı Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi – Soğukta saklama süreleri ve güvenli pişirme sıcaklıkları
• ABD Gıda ve İlaç Dairesi – Gıdaların güvenli soğutulması ve saklanmasına ilişkin tüketici önerileri
• ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri – Gıda kaynaklı hastalıkların belirtileri ve yüksek risk grupları
• Dünya Sağlık Örgütü – Daha güvenli gıda için beş temel ilke

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yayımlanan 2026 sınav takvimine göre 2026-KPSS Ortaöğretim başvuruları, 27 Ağustos-8 Eylül 2026 tarihleri arasında alınacak.

Adaylar başvurularını ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi veya ÖSYM Aday İşlemleri Mobil Uygulaması üzerinden bireysel olarak gerçekleştirebilecek. Sistemde geçerli fotoğrafı ya da uygun eğitim bilgisi bulunmayan adayların ise başvuru merkezlerine gitmesi gerekebilecek.

2026 KPSS Ortaöğretim sınavı ne zaman?

2026-KPSS Ortaöğretim Sınavı, 25 Ekim 2026 Pazar günü uygulanacak. Sınavda adaylara Genel Yetenek ve Genel Kültür testleri yöneltilecek.

ÖSYM takviminde sınav sonuçlarının 19 Kasım 2026 tarihinde açıklanması öngörülüyor.

Geç başvuru tarihleri ne zaman?

Normal başvuru dönemini kaçıran adaylar için geç başvuru işlemleri 15-16 Eylül 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek. Geç başvuru döneminin 16 Eylül saat 23.59’da sona ermesi planlanıyor.

Geç başvuru günlerinde sınav ücretinin artırımlı olarak ödenmesi gerektiğinden adayların işlemlerini normal başvuru süresi içinde tamamlamaları önem taşıyor.

Başvurunun tamamlandığı kontrol edilmeli

Başvuru bilgilerinin sisteme girilmesi tek başına yeterli olmayabiliyor. Adayların sınav ücretini belirlenen süre içinde yatırması ve başvurularının tamamlandığını Aday İşlemleri Sistemi üzerinden kontrol etmesi gerekiyor.

ÖSYM, adayların eğitim bilgileri, fotoğrafları, sınav merkezi tercihleri ve iletişim bilgilerini kontrol ederek kılavuzdaki kurallara uygun biçimde başvuru yapmalarını istiyor.

Her öğrenim düzeyinden sınava girilemiyor

Adayların KPSS’ye mezun oldukları en üst öğrenim düzeyinden katılması gerekiyor. Aynı sınav döneminde lisans, ön lisans ve ortaöğretim düzeylerinden birden fazla KPSS’ye başvuru yapılmasına izin verilmiyor.

Özellikle ön lisans mezunu olan veya mezuniyet aşamasında bulunan adayların öğrenim durumu kurallarını dikkatle incelemesi önem taşıyor. Yanlış öğrenim düzeyinden yapılan başvurular, tercih ve yerleştirme aşamasında hak kaybına yol açabiliyor.

2026 KPSS Ortaöğretim Takvimi

• Başvurular: 27 Ağustos-8 Eylül 2026
• Geç başvuru: 15-16 Eylül 2026
• Sınav tarihi: 25 Ekim 2026
• Sonuç tarihi: 19 Kasım 2026
• Başvuru kanalı: ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi ve mobil uygulama

Nach dem Notruf wurden Rettungs- und Sicherheitskräfte zum Unfallort entsandt. Sarı wurde nach der Erstversorgung in ein Krankenhaus gebracht. Trotz aller Bemühungen der Ärzte konnte sie nicht gerettet werden.

Leichnam in die Türkei überführt

Meral Sarı stammte aus dem ländlichen Ortsteil Killik im Bezirk Bozova der türkischen Provinz Şanlıurfa. Nach Abschluss der behördlichen Formalitäten in Österreich wurde ihr Leichnam in die Türkei überführt.

Am Flughafen Gaziantep wurde der Leichnam von ihrer Familie und ihren Angehörigen in Empfang genommen und anschließend auf dem Landweg nach Bozova gebracht.

Meral Sarı, die Tochter von Ahmet Sarı, wurde nach dem Totengebet in der Moschee von Killik unter großer Anteilnahme beigesetzt.

Der plötzliche Tod der jungen Frau löste sowohl bei ihrer Familie in Österreich als auch bei ihren Angehörigen und den Bewohnern ihres Heimatortes in Bozova große Trauer aus.

Araştırmacılar, ABD’de eski canlı zayıflatılmış zona aşısından rekombinant aşıya hızlı geçişin yaşandığı dönemi doğal bir deney olarak değerlendirdi.

Bu yaklaşımda, aşı olanlarla hiç aşı olmayanları karşılaştırmak yerine birbirine yakın dönemlerde farklı zona aşılarını alan kişiler incelendi. Böylece aşı yaptıran kişilerle yaptırmayanlar arasında bulunabilecek yaşam tarzı ve sağlık davranışı farklılıklarının sonuçlar üzerindeki etkisinin azaltılması amaçlandı.

72 bin 920 kişinin verileri karşılaştırıldı

Çalışmada Nisan-Eylül 2017 döneminde zona aşısı olan 36 bin 460 kişi ile aynı ayların 2018 döneminde aşılanan 36 bin 460 kişi eşleştirildi.

2017 grubundakilerin yüzde 98,6’sı canlı zayıflatılmış zona aşısını alırken, 2018 grubundakilerin yüzde 93,5’inde rekombinant zona aşısı kullanıldı.

Araştırmacılar yaş ve sağlık özellikleri bakımından iki grubu mümkün olduğunca benzer hale getirmek için istatistiksel eşleştirme yaptı. Katılımcılar kalp-damar sonuçları açısından yedi yıla kadar takip edildi.

Kalp-damar hastalığı yükü yaklaşık yüzde 9 daha düşüktü

Çalışmanın temel değerlendirmesinde iskemik kalp hastalığı, kalp yetersizliği ve iskemik inme birlikte ele alındı.

Rekombinant aşının ağırlıklı olarak kullanıldığı grupta yedi yıllık takip boyunca bu hastalıklarla ilişkili toplam yükün yaklaşık yüzde 9 daha düşük olduğu belirlendi.

Bu sonuç, “kalp hastalığı riski yüzde 9 azaldı” şeklinde yorumlanmamalı.

Araştırmacıların kullandığı ölçüm yalnızca kaç kişide hastalık geliştiğine bakmıyor. Katılımcıların takip süresinin ne kadarını kalp-damar hastalığı tanısı olmadan geçirdiğini de hesaba katıyor.

Bu nedenle bulgu, rekombinant aşı grubunda takip süresince kalp-damar hastalıklarıyla kaybedilen zamanın daha az olması şeklinde değerlendirilmelidir.

Kalp yetersizliği yükünde yüzde 12’lik fark

Kalp-damar sorunları ayrı ayrı incelendiğinde de bazı farklılıklar görüldü.

Rekombinant aşı grubunda iskemik kalp hastalığına bağlı hastalık yükü yaklaşık yüzde 10, kalp yetersizliği yükü ise yüzde 12 daha düşüktü.

Atriyal fibrilasyon olarak bilinen kalp ritim bozukluğunda da yaklaşık yüzde 7 daha düşük hastalık yüküyle ilişki saptandı.

İskemik inmede ise kadınlarla erkekler arasında farklılık ortaya çıktı. Erkeklerde inme yükü yaklaşık yüzde 12 daha düşük bulunurken kadınlarda istatistiksel olarak anlamlı bir fark gösterilemedi.

Her kalp-damar sorununda aynı sonuç görülmedi

Araştırma bütün kalp ve damar hastalıklarında aynı yönde sonuç vermedi.

Miyokardit, periferik arter hastalığı, beyin kanaması ve geçici iskemik atak açısından iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı.

ST yükselmeli kalp krizinde görülen farkın büyüklüğü iskemik kalp hastalığı ve kalp yetersizliğindeki sonuçlara benzer olsa da istatistiksel anlamlılık sınırına ulaşmadı.

Bu veriler, bulguların “zona aşısı bütün kalp hastalıklarını önlüyor” şeklinde yorumlanamayacağını gösteriyor.

Gözlenen ilişki zaman içinde zayıfladı

Kalp hastalığı ve kalp yetersizliği açısından iki grup arasındaki ilişki takip süresinin ilk yarısında daha belirgindi.

İlk yaklaşık üç buçuk yılda gruplar arasındaki fark artarken, sonraki dönemde gözlenen ilişkinin zayıfladığı ve bazı değerlendirmelerde artık istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görüldü.

Bu değişimin aşının biyolojik etkisinin zamanla azalmasından mı yoksa ölçülemeyen başka faktörlerden mi kaynaklandığı mevcut araştırmayla kesin olarak belirlenemiyor.

Zona ve kalp hastalıkları arasındaki bağ daha önce de incelendi

Zona, çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan varisella-zoster virüsünün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkıyor.

Daha önceki araştırmalarda zona geçiren kişilerde, özellikle hastalığı izleyen dönemde kalp krizi ve inme gibi bazı kalp-damar olaylarının daha sık görülebildiği bildirilmişti.

Virüsün yeniden etkinleşmesi sırasında ortaya çıkan iltihabi yanıtın damar sistemini etkileyebileceği üzerinde duruluyor.

Zona aşılarıyla ilgili önceki gözlemsel araştırmalar da aşılanan kişilerde daha düşük kalp-damar olayı oranları bildirmişti. Ancak aşı olanlarla olmayanların genel sağlık davranışlarının farklı olabilmesi, bu çalışmaların yorumlanmasını zorlaştırıyordu.

Güney Kore’de bir milyondan fazla kişinin verileri kullanılarak yürütülen daha önceki geniş çaplı araştırmada da canlı zona aşısı daha düşük kalp-damar olayı oranlarıyla ilişkilendirilmişti.

Yeni araştırma ise ağırlıklı olarak iki farklı aşı dönemini karşılaştırması nedeniyle bu soruya farklı bir yöntemle yaklaşıyor.

Neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmadı

Araştırmanın geniş katılımcı sayısı ve yedi yıla kadar uzanan takip süresi önemli güçlü yönleri arasında bulunuyor.

Araştırmacılar sonuçları farklı istatistiksel yöntemlerle de sınadı ve aşı değişiminin yaşandığı dönemde sağlık hizmetlerinin kullanımındaki başka farklılıkların sonuçları açıklayıp açıklayamayacağını değerlendirdi.

Yine de çalışma randomize kontrollü bir klinik araştırma değil.

Katılımcıların hangi aşıyı alacağı araştırmacılar tarafından rastgele belirlenmedi. Bu nedenle sağlık durumu, yaşam tarzı veya sosyoekonomik özellikler gibi ölçülmeyen bazı farklılıkların sonuçları kısmen etkilemiş olması tamamen dışlanamıyor.

Bu nedenle araştırma, rekombinant zona aşısının kalp hastalığını doğrudan önlediğini kanıtlamıyor.

Araştırmada çıkar çatışması bildirimi de yer aldı

Makalenin çıkar çatışması bildiriminde iki araştırmacının aşı üreticisi GSK ile danışmanlık veya kurumsal ilişkilerinin bulunduğu açıklandı.

Araştırmacılar, şirketin çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin analizi veya makalenin hazırlanması sürecinde yer almadığını ve araştırmadan makale kabul edilene kadar haberdar olmadığını bildirdi.

Bu açıklama, çalışmanın sonuçlarının değerlendirilmesinde şeffaflık açısından önem taşıyor.

Kalp hastalığını önlemek için yeni bir aşı endikasyonu değil

Araştırma sonuçları, rekombinant zona aşısının kalp-damar hastalıklarını önlemek amacıyla kullanılmasına yönelik yeni bir tıbbi endikasyon anlamına gelmiyor.

Rekombinant zona aşısı, zona hastalığı ve buna bağlı komplikasyonlardan korunmak amacıyla kullanılıyor.

Yeni çalışma, aşının kalp hastalığını tedavi etmek veya doğrudan kalp-damar hastalıklarından korunmak amacıyla uygulanması gerektiğini gösteren bir klinik karar niteliğinde değil.

Araştırmacılar, gözlenen ilişkinin randomize çalışmalarla ve olası biyolojik mekanizmaları inceleyen yeni araştırmalarla doğrulanması gerektiğini belirtiyor.

Mevcut bulgular, zona aşılamasının bilinen enfeksiyondan korunma etkisinin yanında kalp-damar sağlığıyla bağlantılı ek bir yarar bulunup bulunmadığının araştırılması için yeni kanıt sağlıyor.

Kaynaklar

• Nature Medicine – Recombinant shingles vaccination and the risk of cardiovascular events, 26 Ağustos 2026

• Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Oxford Biyomedikal Araştırma Merkezi – Zona aşısı ve kalp-damar olaylarına ilişkin bilimsel değerlendirme, 26 Ağustos 2026

• European Heart Journal – Live zoster vaccination and cardiovascular outcomes: a nationwide, South Korean study

Avusturya’da yaşayan Şanlıurfalı 25 yaşındaki Meral Sarı, geçirdiği talihsiz kazanın ardından hayatını kaybetti.

Edinilen bilgilere göre olay, Sarı’nın yüksek bir noktada fotoğraf çektirmek istediği sırada meydana geldi. Dengesini kaybederek yüksekten düşen genç kadın ağır yaralandı.

Çevredekilerin ihbarı üzerine olay yerine sağlık ve güvenlik ekipleri sevk edildi. İlk müdahalesinin ardından hastaneye kaldırılan Sarı, doktorların tüm çabalarına rağmen kurtarılamadı.

Cenazesi Türkiye’ye getirildi

Şanlıurfa’nın Bozova ilçesine bağlı Killik Kırsal Mahallesi nüfusuna kayıtlı olan Meral Sarı’nın cenazesi, Avusturya’daki resmî işlemlerin tamamlanmasının ardından Türkiye’ye gönderildi.

Gaziantep Havalimanı’nda ailesi ve yakınları tarafından teslim alınan cenaze, karayoluyla Bozova’ya götürüldü. Ahmet Sarı’nın kızı olduğu öğrenilen Meral Sarı, Killik Mahallesi Camisi’nde kılınan cenaze namazının ardından gözyaşları arasında toprağa verildi.

Genç kadının ani ölümü, Avusturya’daki ailesi ile Bozova’da yaşayan yakınlarını ve mahalle sakinlerini yasa boğdu.

Sıcak buğday veya nohutun doğrudan yoğurda eklenmesi kesilmeye ve hızlı bozulmaya yol açabilir. Bu nedenle haşlanmış malzemeler tamamen soğutulmalı, yoğurt önce kendi içinde pürüzsüzleştirilmeli ve su kontrollü biçimde eklenmelidir.

TARİF KARTI

• Kaç kişilik: 6 kişilik
• Hazırlık süresi: 15 dakika
• Soğutma süresi: En az 1 saat
• Toplam süre: Yaklaşık 1 saat 15 dakika
• Pişirme yöntemi: Haşlanmış malzemelerle, pişirmeden
• Zorluk düzeyi: Kolay
• Temel ekipman: Büyük karıştırma kabı, çırpıcı, kepçe
• Servis sıcaklığı: Soğuk

AYRAN AŞI ÇORBASI İÇİN MALZEMELER

• 500 g koyu kıvamlı yoğurt
• 300 g haşlanmış aşurelik buğday
• 200 g haşlanmış nohut
• 500 ml soğuk içme suyu
• 100–150 ml ilave soğuk su; kıvama göre
• 10 g taze nane
• 10 g dereotu
• 1 çay kaşığı tuz; damak tadına göre
• 15 ml zeytinyağı; isteğe bağlı
• 1 çay kaşığı kuru nane; servis için

AYRAN AŞI ÇORBASI NASIL YAPILIR?

1. Haşlanmış buğday ve nohudu süzün. Konserve nohut kullanıyorsanız bol suyla durulayın. Her iki malzemenin de tamamen soğuk olduğundan emin olun.
2. Yoğurdu geniş bir karıştırma kabına alın. Çırpıcıyla bir iki dakika karıştırarak pürüzsüz hâle getirin.
3. İlk olarak 500 ml soğuk suyu yoğurda azar azar ekleyin. Her eklemeden sonra çırparak homojen ve akışkan bir ayran kıvamı oluşturun.
4. Haşlanmış buğday ile nohudu yoğurtlu karışıma ekleyin. Taneleri ezmeden karıştırın.
5. Taze nane ve dereotunu yıkayıp iyice kurulayın. Kalın saplarını ayırdıktan sonra ince doğrayarak çorbaya ilave edin.
6. Tuzu ekleyin. Çorbanın kıvamını kontrol ederek gerekirse 100–150 ml daha soğuk suyu azar azar katın.
7. Kabın üzerini kapatın ve çorbayı buzdolabında en az 1 saat soğutun. Bekleme sırasında buğday su çekebileceği için servis öncesinde kıvamını yeniden kontrol edin.
8. Çorbayı karıştırarak kaselere paylaştırın. İsteğe göre üzerine zeytinyağı gezdirip kuru nane serpin ve bekletmeden servis edin.

TARİFE ÖZGÜ PÜF NOKTALARI

• Buğday ve nohut yoğurda eklenmeden önce tamamen soğutulmalıdır. Ilık malzemeler yoğurdun yapısını bozabilir.
• Yoğurda suyu bir anda dökmeyin. Azar azar eklemek topaklanmayı önler ve kıvamı kontrol etmeyi kolaylaştırır.
• Süzme yoğurt kullanıyorsanız su miktarını artırmanız gerekebilir. Normal yoğurtta ise 500 ml su çoğu zaman yeterlidir.
• Çorba bekledikçe buğday su çeker ve kıvam koyulaşır. Servis öncesinde az miktarda soğuk su eklenebilir.
• Yeşillikleri yıkadıktan sonra iyice kurulayın. Üzerlerinde kalan fazla su çorbanın tadını seyreltebilir.
• Tuzu başlangıçta fazla kullanmayın. Konserve nohut veya bazı yoğurtlar doğal olarak daha tuzlu olabilir.
• Buz küplerini doğrudan servis kabına eklemek çorbayı kısa sürede sulandırır. Bunun yerine önceden yeterince soğutun.
• Çorbayı metalik tat bırakabilecek reaktif kaplarda uzun süre bekletmeyin; cam veya gıdaya uygun kap tercih edin.

UYGUN MALZEME İKAMELERİ

Aşurelik buğday yerine aynı miktarda haşlanmış yarma kullanılabilir. Dövme veya yarma çeşitlerinin su çekme oranı farklı olabileceğinden son kıvam servis öncesinde ayarlanmalıdır.

Taze nane bulunmuyorsa bir tatlı kaşığı kuru nane kullanılabilir. Kuru nane daha yoğun aromalı olduğu için ölçüyü kontrollü artırın.

Dereotu sevilmiyorsa tariften çıkarılabilir veya yerine az miktarda maydanoz eklenebilir. Ancak maydanoz, çorbaya daha farklı ve belirgin bir aroma verir.

Nohut yerine haşlanmış yeşil mercimek kullanılabilir. Bu değişiklik geleneksel lezzeti ve çorbanın rengini belirgin biçimde değiştirecektir.

KURU BAKLİYATLA HAZIRLAMA

Hazır haşlanmış ürün kullanılmayacaksa 120 g aşurelik buğday ile 90–100 g kuru nohut ayrı kaplarda en az 8 saat suda bekletilmelidir.

Bekletme suyu döküldükten sonra buğday ve nohut ayrı tencerelerde tamamen yumuşayana kadar haşlanmalıdır. Nohut yaklaşık 45–60, buğday ise 40–50 dakika sürebilir. Süre, ürünün cinsine ve bekleme durumuna göre değişebilir.

Haşlanan malzemeler süzülmeli, geniş bir kaba yayılarak hızla soğutulmalı ve oda sıcaklığında iki saatten uzun bırakılmamalıdır.

SERVİS ÖNERİSİ

Ayran aşı çorbasını soğuk olarak küçük kâselerde servis edin. Üzerine kuru nane, birkaç damla zeytinyağı veya ince doğranmış taze nane eklenebilir.

Yanında tam buğday ekmeği, domatesli salata, zeytinyağlı sebze yemekleri ya da hafif börekler sunulabilir. Ana öğün olarak servis edilecekse porsiyondaki nohut ve buğday miktarı artırılabilir.

SAKLAMA VE GIDA GÜVENLİĞİ

Ayran aşı çorbası yoğurt içerdiği için hazırlandıktan sonra buzdolabında, kapalı bir kapta saklanmalıdır. Oda sıcaklığında iki saatten, çok sıcak ortamlarda ise bir saatten uzun tutulmamalıdır.

Çorbanın 2 gün içinde tüketilmesi önerilir. Her servisten önce yalnızca tüketilecek miktarı ayrı bir kaba alın; servis kabında bekleyen çorbayı ana kaba geri dökmeyin.

Keskin veya alışılmadık koku, gazlanma, köpürme ya da belirgin tat değişikliği fark edilirse tüketmeyin. Dondurma işlemi yoğurdun ayrışmasına ve buğdayın dokusunun bozulmasına yol açabileceğinden önerilmez.

SIK YAPILAN HATALAR

Yoğurdun topaklanması: Suyun tek seferde eklenmesi veya yoğurdun önceden çırpılmaması pürüzsüz yapıyı bozabilir.

Çorbanın fazla koyulaşması: Buğday bekledikçe sıvı çeker. Servis öncesinde kontrollü biçimde soğuk su ekleyin.

Çorbanın sulanması: Yoğurdun çok sulu olması, yeşilliklerin kurulanmaması veya fazla buz kullanılması kıvamı inceltebilir.

Ekşi tat oluşması: Çorbayı uzun süre oda sıcaklığında tutmak veya sıcak bakliyatı doğrudan yoğurda eklemek bozulmayı hızlandırabilir.

Bir kaşık elma sirkesi, bir miktar zerdeçal ve su… Sosyal medyada özellikle sabahları aç karnına içilmesi önerilen bu karışımın yağ yaktığı, kan şekerini dengelediği, bağırsakları çalıştırdığı ve vücuttaki iltihabı azalttığı ileri sürülüyor.

Elma sirkesi ile zerdeçal ayrı ayrı çeşitli araştırmalara konu olmuş durumda. Buna karşılık ikisini aynı içecekte birleştirmenin tek başına kullanılmalarından daha etkili olduğunu gösteren yeterli klinik çalışma bulunmuyor.

Başka bir ifadeyle, iki ürünün bazı potansiyel etkileri olması, karışımın otomatik olarak daha güçlü veya daha yararlı olduğu anlamına gelmiyor.

Elma sirkesi kan şekerini düşürür mü?

Elma sirkesinin temel bileşenlerinden biri asetik asittir. Bazı kontrollü çalışmalar, yemeklerle birlikte alınan sirkenin özellikle tip 2 diyabeti bulunan kişilerde açlık kan şekeri ve uzun dönem kan şekeri göstergesi olan HbA1c üzerinde sınırlı iyileşme sağlayabileceğini düşündürüyor.

2025 yılında yayımlanan bir sistematik incelemede, tip 2 diyabetli kişilerde elma sirkesi tüketiminin açlık kan şekeri ve HbA1c değerlerini düşürebildiği bildirildi. Ancak incelemeye alınan araştırmaların katılımcı sayıları, uygulanan dozları ve takip süreleri birbirinden farklıydı.

Bu nedenle elma sirkesi diyabet tedavisi olarak görülmemeli; insülinin, ilaçların, dengeli beslenmenin veya düzenli takibin yerine kullanılmamalıdır. Şeker düşürücü ilaçlarla birlikte kontrolsüz tüketilmesi kan şekerinin gereğinden fazla düşmesine katkıda bulunabilir.

Kilo vermeyi hızlandırdığı kanıtlandı mı?

Elma sirkesinin mide boşalmasını yavaşlatabileceği ve kısa süreli tokluk hissi oluşturabileceği düşünülüyor. Bazı küçük çalışmalarda vücut ağırlığı ve bel çevresinde azalma bildirilse de eldeki veriler elma sirkesini güvenilir bir zayıflama yöntemi ilan etmek için yeterli değil.

Görülen değişiklikler genellikle sınırlı ve kısa süreli. Üstelik mide bulantısının iştahı azaltması, sağlıklı ve sürdürülebilir bir kilo kaybı anlamına gelmez.

Zerdeçalın etkisi nereden geliyor?

Zerdeçala sarı rengini veren temel bileşenlerden biri kurkumindir. Kurkuminin laboratuvar çalışmalarında antioksidan ve iltihapla ilişkili süreçleri etkileyen özellikleri gösterildi. İnsan araştırmalarında ise özellikle diz kireçlenmesine bağlı ağrı ve tutukluk üzerinde bazı olumlu sonuçlar bildirildi.

Bununla birlikte zerdeçal veya kurkuminin sağlıklı kişilerde genel iltihabı kesin olarak azalttığı, kronik hastalıkları önlediği ya da tedavi ettiği söylenemez. Çalışmalarda kullanılan yoğunlaştırılmış kurkumin ürünleriyle mutfakta kullanılan zerdeçal miktarı da aynı değildir.

Kurkumini daha iyi emilsin diye karabiber özündeki piperinle birleştiren takviyeler bulunmaktadır. Emilimin artması her zaman daha güvenli kullanım anlamına gelmez. Emilimi yükseltilmiş bazı kurkumin ürünleriyle bağlantılı karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir.

İkisini karıştırmak ek fayda sağlar mı?

Elma sirkesi ve zerdeçalın birlikte kullanılmasını doğrudan değerlendiren yeterli insan çalışması bulunmuyor. Bu nedenle karışımın kan şekerini daha güçlü biçimde düşürdüğü, bağırsak sağlığını geliştirdiği, yağ yaktığı veya bağışıklığı güçlendirdiği iddiaları kanıtlanmış kabul edilemez.

Elma sirkesinin fermente bir ürün olması da her şişenin canlı ve yararlı mikroorganizmalar içerdiği anlamına gelmez. Pastörizasyon, süzme ve saklama koşulları ürünün içeriğini değiştirebilir. Sirkenin probiyotik takviye gibi değerlendirilmesi doğru değildir.

Aç karnına içmek daha etkili mi?

Karışımı aç karnına içmenin sağladığı özel bir yarar gösterilmedi. Buna karşılık sirkenin asitli yapısı mide yanması, bulantı, boğaz tahrişi ve reflü yakınmalarını artırabilir. Zerdeçal da bazı kişilerde karın ağrısı, ishal, kabızlık, bulantı veya reflüye yol açabilir.

Bu iki ürün aynı anda tüketildiğinde sindirim sistemi şikâyetlerinin daha belirgin hale gelmesi mümkündür. Reflü, gastrit, ülser veya mide boşalmasının yavaşladığı gastroparezi sorunu bulunan kişiler özellikle dikkatli olmalıdır.

Diş minesine zarar verebilir

Seyreltilmeden içilen sirke, diş minesini aşındırabilir. Düzenli asit teması zamanla diş hassasiyetini ve çürük riskini artırabilir. Sirkeyi ağızda bekletmek veya gün boyunca yudumlamak asit temasını uzatır.

Kullanılacaksa sirkenin doğrudan shot şeklinde içilmesi yerine yemeklere eklenmesi daha makul bir seçenektir. Tüketimden sonra ağzı suyla çalkalamak ve dişleri hemen değil, yaklaşık bir saat sonra fırçalamak mineyi korumaya yardımcı olabilir.

Kimler daha dikkatli olmalı?

Diyabet ilacı veya insülin kullananlar, kan sulandırıcı tedavi görenler, idrar söktürücü ilaç alanlar ve kan basıncını etkileyen ilaç kullananlar bu karışımı düzenli hale getirmeden önce hekim ya da eczacıya danışmalıdır.

Safra taşı veya safra yolu hastalığı, reflü, gastroparezi, düşük potasyum, böbrek hastalığı ya da karaciğer sorunu bulunan kişilerin de takviye biçimindeki yoğun ürünlerden kaçınması gerekebilir.

Gebelikte yemeklerde kullanılan zerdeçal miktarı ile yüksek doz zerdeçal veya kurkumin takviyesi aynı kabul edilmemelidir. Gebelik ve emzirme döneminde yoğun takviyelerin güvenliği yeterince ortaya konmuş değildir.

Mutfakta kullanmak daha güvenli bir yaklaşım

Sağlıklı yetişkinlerin elma sirkesini salata sosunda, zerdeçalı ise çorba, sebze veya yemeklerde baharat olarak kullanması genellikle yoğun takviyelerden daha düşük risklidir. Sirke içilecekse mutlaka suyla seyreltilmeli ve küçük miktarlarda başlanmalıdır.

Ancak bu karışımın herkes için geçerli, tedavi edici bir dozu bulunmuyor. Daha fazla tüketmek daha fazla yarar sağlamadığı gibi mide, yemek borusu, diş minesi, kan şekeri ve potasyum dengesi açısından riski artırabilir.

Sarılık, koyu renkli idrar, belirgin halsizlik, iştahsızlık, sürekli bulantı veya sağ üst karın ağrısı gelişirse kurkumin içeren takviye bırakılmalı ve sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Elma sirkesi ile zerdeçal, mutfakta yer alabilecek iki üründür; fakat birlikte içildiklerinde özel bir sağlık iksirine dönüşmezler. Kan şekeri, kolesterol, kilo veya eklem ağrısı için kullanılması düşünülüyorsa mevcut hastalıklar ve ilaçlar dikkate alınmalıdır.

KAYNAKLAR

Health

Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi

Amerikan Diş Hekimleri Birliği

Frontiers in Nutrition

Current Medicinal Chemistry

BMJ Open Sport and Exercise Medicine

Araştırmacılar, Hemşirelerin Sağlık Çalışması ile Sağlık Profesyonları İzlem Çalışması kapsamındaki 68 bin 311 kadın ve 42 bin 973 erkeğin verilerini değerlendirdi. Katılımcıların beslenme alışkanlıkları 1986’dan itibaren düzenli aralıklarla kaydedildi; kanser tanıları kadınlarda Haziran 2021’e, erkeklerde Ocak 2022’ye kadar izlendi.

Toplam 3,2 milyon kişi-yılı aşan takip döneminde 278 mide kanseri vakası doğrulandı. Bunların 140’ı kadınlarda, 138’i erkeklerde görüldü.

Günde birden fazla tüketimde risk 2,45 kat çıktı

Çalışmada bir porsiyon yaklaşık 237 mililitre olarak kabul edildi. Şekerli gazlı içecekler, meyveli içecekler, limonata ve spor içecekleri bu grupta değerlendirildi.

Günde birden fazla porsiyon tüketenlerde mide kanseri gelişme riski, bu içecekleri hiç tüketmeyenlere kıyasla 2,45 kat yüksek bulundu. Hesaplamada yaş, vücut ağırlığı, sigara ve alkol kullanımı, diyabet, toplam enerji alımı ve beslenmenin diğer özellikleri gibi olası etkiler dikkate alındı.

Bu sonucun yüzde 95 güven aralığı 1,49 ile 4,04 arasındaydı. Başka bir ifadeyle bulgu istatistiksel açıdan anlamlı olsa da risk artışının kesin büyüklüğü konusunda geniş bir belirsizlik aralığı bulunuyor.

Kadınlarda hesaplanan risk oranı 3,04, erkeklerde ise 1,99 oldu. Erkek grubundaki güven aralığının alt sınırının 1,00 olması, cinsiyete göre yapılan bu alt analizlerin temkinli yorumlanmasını gerektiriyor.

Diyet içeceklerde aynı ilişki görülmedi

Yapay tatlandırıcılı düşük kalorili gazlı içeceklerle mide kanseri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir bağlantı belirlenmedi. Bu bulgu, diyet içeceklerin bütünüyle risksiz olduğu veya kanserden koruduğu anlamına gelmiyor; yalnızca incelenen katılımcılarda aynı ilişkinin saptanmadığını gösteriyor.

Toplam fruktoz tüketimi arttıkça mide kanseri sıklığının da yükseldiği görüldü. Araştırmacılar; kilo artışı, insülin direnci, hormonal değişiklikler, iltihabi süreçler ve bağırsak mikrobiyotasındaki bozulmaların olası açıklamalar arasında bulunabileceğini belirtti. Çalışma bu mekanizmaları doğrudan test etmedi.

Neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmadı

Araştırmanın gözlemsel yapısı, şekerli içeceklerin mide kanserine doğrudan yol açtığının söylenmesine izin vermiyor. Katılımcılara belirli bir içecek verilmedi; yıllar içinde bildirdikleri tüketim miktarları ile kanser tanıları arasındaki ilişki incelendi.

Mide kanserinin önemli nedenlerinden biri olan Helicobacter pylori enfeksiyonuna ilişkin bilgi yalnızca 940 kişilik bir alt grupta mevcuttu. Bu grupta şekerli içecek tüketimiyle enfeksiyon arasında bağlantı bulunmadı ancak sınırlı örneklem, bakterinin genel sonuç üzerindeki etkisini kesin biçimde dışlamaya yeterli değil.

Ailede mide kanseri öyküsü, tümörün midedeki yerleşimi ve geçirilmiş üst sindirim sistemi endoskopileri hakkında da eksik veriler bulunuyordu. Katılımcıların çoğunun beyaz ve sağlık çalışanı olması, bulguların farklı toplumlara doğrudan uyarlanmasını güçleştiriyor.

Mutlak risk göz ardı edilmemeli

Takip boyunca 111 bin 284 katılımcı arasında 278 mide kanseri vakası kaydedildi. Bu nedenle 2,45 katlık değer göreceli riski gösteriyor; bireyin kesin olarak kansere yakalanacağı veya her gün içilen tek bir içeceğin tek başına kansere yol açtığı anlamına gelmiyor.

Araştırma, şekerli içeceklerle mide kanseri arasında doğrulanması gereken yeni bir risk sinyali sunuyor. Bağlantının farklı yaş ve etnik gruplarda tekrarlanması, mutlak risk farkının ayrıntılı hesaplanması ve olası biyolojik mekanizmaların açıklanması için yeni çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.

KAYNAKLAR

• Gastro Hep Advances – Şekerle ve yapay tatlandırıcılarla tatlandırılmış içecek tüketimi ile mide kanseri görülme sıklığı arasındaki ilişki araştırması

• Mass General Brigham Kanser Enstitüsü – Günlük şekerli içecek tüketimi ve mide kanseri araştırma açıklaması

• Hemşirelerin Sağlık Çalışması – Uzun dönemli kadın katılımcı verileri

• Sağlık Profesyonları İzlem Çalışması – Uzun dönemli erkek katılımcı verileri

Ukraynalı gazeteci Ihor Burbas, Dinamo Kiev’in 20 yaşındaki santrfor için şu anda masasında somut bir teklif bulunmadığını öne sürdü. Burbas’ın aktardığı bilgilere göre Galatasaray’ın oyuncuya yönelik son ciddi ilgisi yaz döneminin başlarında yaşandı ve o süreçte konuşulan rakamlar 20 milyon dolar seviyesini aşmadı.

30 milyon euroluk teklif iddiasıyla çelişti

Bu bilgi, kısa süre önce Ukraynalı gazeteci Viktor Vatsko tarafından gündeme getirilen yaklaşık 30 milyon euroluk teklif iddiasıyla doğrudan çelişiyor.

Vatsko, Dinamo Kiev’in Ponomarenko için iyi bir teklif aldığını ve Galatasaray cephesinde konuşulan rakamın yaklaşık 30 milyon euro olduğunu bildirmişti. Türkiye’de de bu iddia geniş şekilde haberleştirildi.

Burbas ise kulüp ve oyuncu çevresinden edindiği bilgilere dayanarak mevcut durumda Ponomarenko için somut teklif olmadığını savundu.

Dolayısıyla iki Ukraynalı gazetecinin aktardığı bilgiler arasında önemli bir farklılık bulunuyor. Galatasaray veya Dinamo Kiev’den son iddiaları doğrulayan resmî bir açıklama gelmiş değil.

Dinamo Kiev satışa sıcak bakmıyor

Ukrayna basınındaki son bilgilere göre Dinamo Kiev yönetimi de genç santrforunu mevcut transfer döneminde kadrodan çıkarmayı planlamıyor.

Kiev ekibinin Ponomarenko’nun gelişimini sürdürmesi halinde oyuncunun değerinin daha da yükselebileceğini düşündüğü belirtiliyor. Futbolcunun da bir sezon daha Dinamo Kiev’de kalarak düzenli forma giymeye sıcak baktığı aktarılıyor.

Bu tablo, Galatasaray açısından olası transferin önündeki önemli engellerden biri olarak değerlendirilebilir.

Ponomarenko’nun sözleşmesi 2031’e kadar

Dinamo Kiev altyapısından yetişen 20 yaşındaki merkez forvet, Ukrayna futbolunun dikkat çeken genç hücum oyuncuları arasında yer alıyor.

Ponomarenko, 2025/26 Ukrayna Premier Ligi sezonunda 15 karşılaşmada 13 gol kaydetti. Bu sezon ise sekiz karşılaşmada üç kez fileleri havalandırdı.

Genç futbolcu ayrıca geçtiğimiz temmuz ayında Dinamo Kiev ile yeni sözleşme imzaladı. Kulübün resmî kayıtlarında da yer alan yeni anlaşma, Ponomarenko’yu Haziran 2031’e kadar Kiev ekibine bağlıyor.

Galatasaray cephesinde resmî açıklama yok

Gelinen noktada Ponomarenko dosyasında iki farklı iddia bulunuyor: Bir tarafta Galatasaray’ın yaklaşık 30 milyon euroluk teklif yaptığı bilgisi, diğer tarafta ise Dinamo Kiev’in masasında güncel ve somut bir teklif bulunmadığı yönündeki son haberler.

Kulüplerden resmî açıklama yapılmadığı için “Galatasaray 30 milyon euro teklif etti” bilgisini kesinleşmiş bir gelişme olarak değerlendirmek mümkün değil.

Transferin yeniden hareketlenip hareketlenmeyeceği, Galatasaray’ın Dinamo Kiev’e yeni ve resmî bir teklif iletip iletmeyeceğine bağlı olacak.

Fenerbahçe ile Roma arasında Jayden Oosterwolde için yürütülen transfer görüşmelerinde, anlaşmanın ekonomik yapısını doğrudan etkileyebilecek yeni bir gelişme yaşandı.

İtalyan basınından gelen son bilgilere göre Roma, Hollandalı savunmacının sağlık kontrollerinin ardından daha önce üzerinde çalışılan transfer formülünü değiştirmek istedi.

La Repubblica’nın Roma muhabiri Marco Juric’in aktardığı bilgiye göre yapılan kontroller, Oosterwolde’nin yaşadığı kas sakatlığından dönüşünün başlangıçta öngörülenden daha uzun sürebileceğini gösterdi.

Bu gelişmenin ardından Roma’nın, belirli şartlar gerçekleştiğinde satın alma zorunluluğuna dönüşebilecek bir anlaşmanın oluşturduğu riski almak istemediği belirtildi.

Roma satın alma zorunluluğunu istemiyor

İtalya’dan gelen bilgilerin ortak noktası, Roma’nın Oosterwolde transferinden tamamen vazgeçmediği ancak anlaşmanın şartlarını kendi lehine daha güvenli hale getirmek istediği yönünde.

La Repubblica’ya göre yeni formül, satın alma opsiyonlu kiralama üzerinden şekilleniyor. Böyle bir anlaşmada Roma, sezon sonunda oyuncunun bonservisini almak konusunda zorunlu olmayacak.

Il Messaggero ise Roma’nın daha temkinli davranarak satın alma opsiyonu veya zorunluluğu bulunmayan doğrudan kiralama modelini tercih ettiğini bildirdi.

Dolayısıyla İtalyan kaynakları yeni sözleşmenin nihai yapısında henüz tamamen birleşmiş değil. Ancak iki haberin kesiştiği kritik nokta açık: Roma, satın alma zorunluluğu taşıyan önceki formülden geri adım atmış durumda.

Fenerbahçe açısından neden önemli?

Transfer modelindeki değişiklik Fenerbahçe açısından yalnızca sözleşmedeki teknik bir ayrıntı değil.

Satın alma zorunluluğu içeren bir kiralama anlaşması, belirlenen şartların gerçekleşmesi halinde sarı-lacivertli kulüp için gelecekteki bonservis gelirini önemli ölçüde güvence altına alabilecek bir yapı oluşturuyordu.

Roma’nın istediği yeni model kabul edilirse bu garanti ortadan kalkabilir.

Satın alma hakkı bulunan kiralama modelinde ise Roma, sezon sonunda Oosterwolde’nin performansına ve fiziksel durumuna göre bonservisi alıp almama kararını verebilir.

Bu nedenle taraflar arasındaki görüşmelerde bundan sonraki en önemli başlığın satın alma maddesinin niteliği olması bekleniyor.

Sağlık kontrolleri süreci etkiledi

Oosterwolde dosyasındaki değişikliğin merkezinde oyuncunun fiziksel durumu bulunuyor.

İtalya’dan Filippo Biafora’nın aktardığı bilgilere göre futbolcunun sahalara dönüş süresinin başlangıçta düşünülen 2-3 haftadan daha uzun olabileceğinin ortaya çıkması üzerine Roma ile Fenerbahçe arasında transfer şartlarının yeniden düzenlenmesi için temas başladı.

Bu durum transferin gerçekleşmeyeceği anlamına gelmiyor. Mevcut bilgiler, Roma’nın oyuncuya yönelik ilgisinin devam ettiğini ancak kulübün finansal riski azaltmaya çalıştığını gösteriyor.

Oosterwolde transferinde gözler Fenerbahçe’de

Gelinen noktada transferin önündeki temel mesele, Roma’nın Oosterwolde’yi isteyip istememesinden çok hangi şartlarla kadrosuna katacağı haline gelmiş durumda.

Fenerbahçe’nin satın alma garantisi bulunmayan bir kiralama teklifini kabul edip etmeyeceği ise dosyanın bundan sonraki seyrini belirleyebilir.

Taraflardan henüz yeni transfer formülünü kesinleştiren resmî bir açıklama yapılmadığı için Oosterwolde’nin Roma’ya transferinin şartları konusunda kesinleşmiş bir anlaşmadan söz etmek için erken.

Kaynaklar

1. La Repubblica – Marco Juric
2. Il Messaggero
3. Filippo Biafora

Köktaş, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Eskiden Türkiye’nin İslam devleti olmasa da İslam ülkesi olduğu kanaatini taşıyordum. Bugün gördüğüm Rize sokaklarından sonra buranın İslam ülkesi değil, gavur ülkesi olduğu kanaati bende perçinleşiyor. Amerika neyse Türkiye de o… Minarelerden ezan okunması işi değiştirmiyor.”

Destek Mesajları da Eleştiriler de Geldi

Paylaşımın ardından sosyal medyada Köktaş’a destek veren çok sayıda yorum yapıldı. Destek mesajlarında, akademisyenin toplumdaki yaşam tarzı değişimine ve kamusal alandaki görünürlüğe ilişkin kişisel kanaatini dile getirdiği savunuldu. Bazı kullanıcılar soruşturma kararını ifade özgürlüğü ve akademik özgürlük açısından eleştirdi.

Buna karşılık Köktaş’ın kullandığı dili genelleyici, kırıcı ve ötekileştirici bulan kullanıcılar da tepki gösterdi. Bu kesim, kişilerin kıyafetleri veya yaşam biçimleri üzerinden bir ülkenin dini kimliğinin sorgulanmasının toplumsal kutuplaşmayı artırabileceği görüşünü dile getirdi.

Sosyal medya yorumlarına ilişkin bilimsel bir kamuoyu araştırması veya doğrulanmış sayısal veri bulunmadığından, destekleyenlerle karşı çıkanların toplumun hangi oranını temsil ettiğini kesin biçimde söylemek mümkün değil. Bununla birlikte destek mesajlarının tartışmada belirgin biçimde görünür olduğu gözlendi.

Köktaş: Maksadını Aşan Bir İfade Oldu

Prof. Dr. Yavuz Köktaş, tepkilerin ardından yaptığı açıklamada paylaşımının tamamen kişisel kanaatini yansıttığını ve görev yaptığı üniversiteye mal edilmemesi gerektiğini belirtti.

Köktaş, “gavur” sözcüğüyle insanları dinden çıkmış ilan etmeyi değil, toplumda gözlemlediğini söylediği “dinden uzaklaşma” ve “çıplaklaşma” eğilimini kastettiğini ifade etti. Kullandığı sözün maksadını aştığını ve yanlış anlaşılmaya müsait olduğunu da kabul etti.

Özellikle Rize’yi hedef almadığını savunan Köktaş, eleştirdiği durumun Türkiye genelinde görüldüğünü düşündüğünü söyledi.

Üniversite İdari Soruşturma Başlattı

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Rektörlüğü, Köktaş’ın kişisel hesabından yaptığı ve kamuoyuna yansıyan paylaşımlar hakkında soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Üniversite, paylaşımın Köktaş’ın kişisel görüşlerini yansıttığını ve kurumun resmî tutumunu temsil etmediğini vurguladı. Açıklamada toplumsal birlik, karşılıklı saygı ve farklılıklara yönelik kapsayıcı yaklaşımın üniversitenin temel değerleri arasında bulunduğu belirtilerek ayrıştırıcı ve ötekileştirici söylemlerin karşısında olunduğu kaydedildi.

Soruşturmanın Sonucu Henüz Belli Değil

Üniversite, soruşturmanın kapsamı, tamamlanma takvimi veya muhtemel disiplin işlemleri hakkında ayrıntı açıklamadı.

Soruşturma başlatılması, Köktaş’ın disiplin suçu işlediğinin kesinleştiği ya da hakkında ceza verildiği anlamına gelmiyor. Nihai kararın inceleme süreci ve akademisyenin savunmasının ardından verilmesi bekleniyor.

Tartışma, bir taraftan akademisyenlerin kişisel görüşlerini açıklama özgürlüğünü, diğer taraftan üniversite mensuplarının toplumsal kesimlere yönelik kullandığı dilin sınırlarını yeniden gündeme getirdi.

Çoraba takılan sert deri, yürürken hissedilen sızı ya da topuğun kenarlarında beliren ince çizgiler… Başlangıçta yalnızca kozmetik bir sorun gibi görünen topuk kuruluğu, bakım yapılmadığında derin ve ağrılı çatlaklara dönüşebilir.

Tıpta “topuk fissürü” olarak adlandırılan bu çatlaklar, derinin esnekliğini kaybetmesi ve üzerine binen basınçla ayrılması sonucu ortaya çıkar. Yüzeysel çatlaklar çoğu zaman düzenli bakımla toparlanabilir. Kanayan, iltihaplanan veya iyileşmeyen çatlaklar ise sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.

TOPUKLAR NEDEN ÇATLAR?

Topuk derisi yürürken vücut ağırlığının oluşturduğu basınca maruz kalır. Deri yeterince nemli ve esnek değilse topuk yastıkçığının yana doğru genişlemesi, sertleşmiş derinin çatlamasına neden olabilir.

Topuk kuruluğunu ve çatlaklarını kolaylaştırabilen etkenler şunlardır:

• Soğuk ya da kuru hava
• Uzun ve sıcak duşlar
• Sert, parfümlü sabunlar
• Çıplak ayakla dolaşmak
• Arkası açık terlik ve ayakkabılar
• Ayağa uygun olmayan ayakkabı kullanmak
• Uzun süre ayakta kalmak
• Yaşla birlikte derinin yağ üretiminin azalması
• Ayakkabının oluşturduğu tekrarlayan sürtünme
• Düzenli nemlendirici kullanılmaması
• Fazla kilo nedeniyle topuklara binen basıncın artması

Egzama, sedef hastalığı, ayak mantarı, tiroit bozuklukları, dolaşım sorunları ve diyabet de kuru ve çatlak topuklarla ilişkili olabilir. Bu nedenle tekrarlayan veya dirençli çatlakları yalnızca bakım eksikliğiyle açıklamamak gerekir.

ILIK SU KULLANIN, AYAĞI UZUN SÜRE BEKLETMEYİN

Ayakları çok sıcak suyla yıkamak, derinin doğal yağ tabakasını azaltarak kuruluğu artırabilir. Ilık su ve parfüm içermeyen nazik bir temizleyici daha uygun bir seçenektir.

Ayakları uzun süre suda bekletmek de sanıldığı kadar yararlı değildir. Uzayan temas deri bariyerini zayıflatabilir ve su kaybını artırabilir. Yıkama sonrasında ayaklar, özellikle parmak araları, sürtmeden ve dikkatlice kurulanmalıdır.

NEMLENDİRİCİYİ DERİ HAFİF NEMLİYKEN SÜRÜN

Nemlendirici için en uygun zamanlardan biri duş veya ayak yıkama sonrasındaki ilk birkaç dakikadır. Deri hafif nemliyken uygulanan yoğun kıvamlı krem ya da merhem, suyun deride tutulmasına yardımcı olur.

Seramid içeren ürünler deri bariyerini destekleyebilir. Kalınlaşmış ve sertleşmiş topuklarda üre, laktik asit veya salisilik asit içeren ürünler ölü deri tabakasının yavaşça yumuşamasına katkı sağlayabilir.

Üre oranı yükseldikçe ürünün soyucu etkisi de artabilir. Açık, kanayan veya iltihaplı çatlaklara asitli ya da yüksek oranlı üre içeren ürünler sürüldüğünde yanma ve tahriş gelişebilir. Ürün, ambalajındaki kullanım talimatına uygun uygulanmalı; hassas ciltlerde düşük oranlar tercih edilmelidir.

VAZELİN VE PAMUKLU ÇORAP YÖNTEMİ

Akşam nemlendirici uygulandıktan birkaç dakika sonra topuklara ince bir tabaka vazelin sürmek, nem kaybını azaltan koruyucu bir örtü oluşturabilir. Ardından temiz, ince ve pamuklu çorap giyilmesi ürünün gece boyunca deride kalmasına yardımcı olur.

Bu yöntem açık yaranın üzerine bilinçsizce uygulanmamalıdır. Ayakta kızarıklık, kötü koku, akıntı veya mantar şüphesi bulunuyorsa önce sağlık profesyonelinin değerlendirmesi gerekir.

DÜZENLİ BAKIMDA SONUÇ NE ZAMAN GÖRÜLÜR?

Yüzeysel kurulukta rahatlama birkaç gün içinde fark edilebilir. Kalınlaşmış derinin belirgin biçimde yumuşaması ise düzenli bakımla yaklaşık iki haftayı bulabilir. Çatlak iyileştikten sonra bakımın tamamen bırakılması, sorunun tekrarlamasına neden olabilir.

Nemlendiriciyi günlük rutine eklemek, ayağı sıkıştırmayan ve topuğu destekleyen ayakkabılar kullanmak koruyucu bakımın temelini oluşturur.

PONZA TAŞI VE AYAK TÖRPÜSÜ ZARARLI MI?

Ponza taşı ve ayak törpüsü, kalınlaşmış ölü deriyi azaltmak amacıyla hafifçe kullanılabilir. Ancak deriyi hızla inceltmeye çalışmak kanama, tahriş ve enfeksiyon riskini artırır.

İltihaplı, kaşıntılı, hassas, açık veya kanayan bölgelere törpü uygulanmamalıdır. Nasır bıçağı, jilet ve benzeri kesici aletlerle deriyi evde kesmek ciddi yaralanmaya yol açabilir.

Diyabeti, his kaybı veya dolaşım bozukluğu bulunan kişilerin ponza taşı, törpü, nasır bandı ve kimyasal ayak peelinglerini hekim önerisi olmadan kullanmaması daha güvenlidir. Küçük bir kesik bile fark edilmeden ilerleyebilir.

AYAK PEELİNGLERİ HERKES İÇİN UYGUN DEĞİL

Kimyasal ayak peelingleri derinin dış tabakasını soyarak geçici bir yumuşama sağlayabilir. Buna karşılık egzama, sedef hastalığı, temas dermatiti, ayak mantarı, döküntü veya açık yarası bulunan kişilerde tahrişi artırabilir.

Çatlağın nedeni bilinmiyorsa yoğun soyucu uygulamalar yerine nazik temizlik, düzenli nemlendirme ve uygun ayakkabıyla başlamak daha güvenli bir yaklaşımdır.

AYAKKABI SEÇİMİ İYİLEŞMEYİ ETKİLİYOR

Arkası açık terlikler ve topuğu desteklemeyen ayakkabılar, topuk yastıkçığının yana doğru yayılmasını kolaylaştırabilir. Bu durum kurumuş derinin daha fazla gerilmesine yol açar.

Topuğu kavrayan, ayağa uygun ölçüde ve tabanı destekleyici ayakkabılar tercih edilmelidir. Sert zeminde uzun süre çıplak ayakla dolaşmaktan kaçınmak da çatlakların tekrarlamasını önlemeye yardımcı olabilir.

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALI?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa evde bakımda ısrar edilmemelidir:

• Çatlakların derinleşmesi veya kanaması
• Belirgin ağrı ve yürüme güçlüğü
• Kızarıklık, ısı artışı veya şişlik
• Sarı ya da kötü kokulu akıntı
• Yarada büyüme veya renk değişikliği
• Birkaç haftalık bakıma rağmen düzelmeme
• Çatlaklara yaygın kaşıntı ve pullanmanın eşlik etmesi
• Aynı sorunun sık sık tekrarlaması

Ateş, hızla yayılan kızarıklık, irinli akıntı veya şiddetli ağrı enfeksiyon belirtisi olabilir ve gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir.

DİYABETİ OLANLAR İÇİN ÖZEL UYARI

Diyabet, ayaklardaki duyu kaybı ve dolaşım sorunları nedeniyle küçük çatlakların fark edilmesini ve iyileşmesini güçleştirebilir. Derin çatlaklar enfeksiyonun giriş noktası hâline gelebilir.

Diyabeti bulunan kişiler ayak tabanlarını ve topuklarını her gün kontrol etmeli; kesik, su toplaması, renk değişikliği, akıntı veya iyileşmeyen yara fark ettiğinde sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Kalın deriyi kesmek, çatlakları koparmak veya güçlü asit içeren ürünleri gelişigüzel kullanmak tehlikeli olabilir.

KAYNAKLAR

1. Cleveland Clinic
2. American Academy of Dermatology
3. Dermatolog Lindsey Moore
4. Dermatolog Patrick Blake

Yaşlanmak kaçınılmazdır; ancak yaşlılık yıllarının nasıl geçirileceği yalnızca takvim yaşına bağlı değildir. Uyku düzeninden sigara kullanımına, hareket düzeyinden kan basıncına kadar günlük alışkanlıklar; kas gücünü, zihinsel işlevleri, kalp ve damar sağlığını, ruh halini ve cildin görünümünü etkileyebilir.

Buradaki amaç zamanı durdurmak ya da insanı olduğundan genç göstermek değildir. Asıl hedef, yıllar ilerlerken bağımsızlığı, hareket kabiliyetini ve yaşam kalitesini mümkün olduğunca korumaktır. Sağlıklı yaşlanmayı zorlaştırabilen başlıca hatalar şöyle sıralanıyor:

YETERSİZ UYKUYU NORMAL KABUL ETMEK

Gece boyunca sık uyanmak, çok geç yatmak veya sürekli az uyumak yalnızca ertesi gün hissedilen yorgunlukla sınırlı kalmaz. Uzun süre devam eden uyku sorunları dikkat, hafıza, duygu durumu, iştah ve metabolizma üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.

Kaliteli uyku için her gün benzer saatlerde yatıp kalkmak, yatak odasını karanlık ve serin tutmak, akşam saatlerinde kafeini sınırlamak ve ekran kullanımını azaltmak yararlı olabilir. Horlama, uykuda nefesin durması, sabah baş ağrısı veya gün içinde kontrol edilemeyen uyuklama varsa uyku apnesi yönünden değerlendirme gerekebilir.

SİGARA VE NİKOTİN ÜRÜNLERİNİ KÜÇÜMSEMEK

Tütün kullanımı akciğer kanseriyle sınırlı bir risk değildir. Kalp ve damar hastalıkları, inme, kronik akciğer hastalıkları ve birçok kanser türüyle ilişkilidir. Cilde ulaşan kan akımını azaltabilir, kolajen yapısına zarar verebilir ve kırışıklıkların daha erken belirginleşmesine katkıda bulunabilir.

Sigarayı bırakmak, kaç yaşında olunursa olunsun sağlık açısından kazanç sağlar. Elektronik sigara ve benzeri nikotin ürünleri de zararsız kabul edilmemelidir. Bırakmakta zorlanan kişiler hekim desteği, davranışsal danışmanlık ve uygun görülen ilaç tedavilerinden yararlanabilir.

GÜNEŞTEN KORUNMAMAK

Güneşin ultraviyole ışınları ciltte lekelenme, kırışıklık, elastikiyet kaybı ve bazı cilt kanserleri açısından önemli bir etkendir. Hasar yalnızca deniz kenarında geçirilen günlerde oluşmaz; açık havada yapılan günlük işler sırasında da birikebilir.

Güneş ışınlarının güçlü olduğu saatlerde gölgede kalmak, şapka ve koruyucu giysi kullanmak, güneş gözlüğü takmak ve açıkta kalan bölgelere geniş spektrumlu, en az 30 koruma faktörlü ürün uygulamak gerekir. Güneş koruyucu, terleme veya yüzme sonrasında ve ürün talimatına göre yenilenmelidir.

CİLDİ SERT ÜRÜNLERLE YIPRATMAK

Yaşla birlikte cilt daha kuru ve hassas hâle gelebilir. Çok sıcak suyla yıkanmak, cildi sertçe ovalamak ve tahriş edici temizleyicileri sık kullanmak doğal koruyucu tabakayı zayıflatabilir. Kuruluk, kaşıntı ve pullanma cildin daha yıpranmış görünmesine yol açabilir.

Ilık su, nazik bir temizleyici ve düzenli nemlendirme çoğu kişi için yeterlidir. Nemlendiricinin banyodan hemen sonra uygulanması ciltteki suyun korunmasına yardımcı olabilir. İyileşmeyen yara, kanayan ben, hızla değişen leke veya kalıcı kaşıntı varsa dermatoloji değerlendirmesi gerekir.

TEK TİP VE İŞLENMİŞ GIDALARLA BESLENMEK

Sağlıklı yaşlanma tek bir besine, takviyeye veya moda diyete bağlanamaz. Sebze, meyve, kuru baklagil, tam tahıl, balık, zeytinyağı ve kuruyemiş ağırlıklı bir düzen; kalp ve damar sağlığını destekleyen güçlü seçeneklerden biridir.

Şekerli içeceklerin, fazla tuzun, işlenmiş etlerin ve yoğun biçimde işlenmiş ürünlerin sık tüketilmesi ise kilo artışı, yüksek tansiyon, tip 2 diyabet ve kalp hastalıklarıyla ilişkili olabilir. İleri yaşlarda yeterli protein ve sıvı alımı da kas kaybının ve beslenme yetersizliğinin önlenmesi açısından dikkate alınmalıdır.

HAREKETSİZLİĞİ YAŞIN DOĞAL SONUCU SAYMAK

Kas gücü ve denge yaşla birlikte azalabilir; fakat hareketsizlik bu kaybı hızlandırabilir. Düzenli fiziksel aktivite kalbi, beyni, kemikleri ve kasları destekler. Düşme riskinin azaltılmasına, günlük işlerin bağımsız yapılmasına ve ruh halinin iyileşmesine katkı sağlayabilir.

Yetişkinler için haftada en az 150 dakika orta şiddette hareket genel hedef olarak kabul edilir. Tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet, bahçe işleri ve dans buna dâhil olabilir. Haftada en az iki gün kas güçlendirici çalışmaların, ileri yaşlarda ise denge egzersizlerinin eklenmesi önerilir. Kalp, akciğer veya eklem hastalığı bulunanlar programı kendi sağlık durumlarına göre planlamalıdır.

GÖRME SORUNLARINI ERTELEMEK

Sürekli gözleri kısmak yalnızca göz çevresindeki çizgileri belirginleştirmez; düzeltilmemiş bir görme kusuruna da işaret edebilir. Görme kaybı okuma güçlüğü, hareketin azalması, sosyal yaşamdan uzaklaşma ve düşme riskinde artışla sonuçlanabilir.

Uygun numaralı gözlük kullanılması ve güneş altında ultraviyole korumalı gözlük takılması yararlıdır. Ani görme kaybı, ışık çakmaları, perde inmesi hissi veya şiddetli göz ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

SOSYAL BAĞLARI ZAYIFLATMAK

Sağlıklı yaşlanma yalnızca tansiyon ve kan tahlili sonuçlarından ibaret değildir. Yalnızlık ve sosyal izolasyon; depresyon, hareketsizlik, uyku bozukluğu ve bilişsel gerilemeyle bağlantılı olabilir. Burada belirleyici olan çok sayıda tanıdığa sahip olmak değil, güven veren ve sürdürülebilen ilişkiler kurmaktır.

Aile görüşmeleri, arkadaş buluşmaları, gönüllü çalışmalar, kurslar ve ortak ilgi alanlarına dayanan topluluklar sosyal bağı güçlendirebilir. İçe kapanma, isteksizlik ve keyif kaybı haftalarca sürüyorsa bunun yaşlanmanın doğal parçası olduğu düşünülmemeli; depresyon açısından destek alınmalıdır.

YÜKSEK TANSİYONU BELİRTİ VERMEYİNCE ÖNEMSİZ SANMAK

Yüksek tansiyon yıllarca belirgin yakınmaya neden olmadan kalbe, böbreklere, gözlere ve beyin damarlarına zarar verebilir. İnme ve damar kaynaklı bilişsel bozulma riskini yükseltebilir. Bu nedenle yalnızca baş ağrısı veya çarpıntı olduğunda ölçüm yapmak yeterli değildir.

Kan basıncı uygun cihaz ve doğru teknikle düzenli izlenmelidir. Yüksek değer saptandığında tuzu azaltmak, hareket etmek ve sağlıklı kiloya yaklaşmak yararlı olabilir; ancak reçete edilen ilaçlar hekim görüşü olmadan bırakılmamalıdır. Tekrarlayan ölçümlerde yüksek değer görülmesi tıbbi değerlendirme gerektirir.

BAŞKALARINA YARDIM ETMENİN ETKİSİNİ HAFİFE ALMAK

Gönüllü çalışma, bir yakına destek olma veya deneyimleri genç kuşaklarla paylaşma; kişinin yaşamında amaç ve aidiyet duygusunu güçlendirebilir. Bu etkinlikler sosyal izolasyonu azaltabilir ve ruhsal iyilik hâlini destekleyebilir.

Yardımlaşma kişinin kendi ihtiyaçlarını yok sayması anlamına gelmez. Özellikle hasta yakınına uzun süre bakım verenlerde tükenmişlik gelişebilir. Dinlenmek, sorumlulukları paylaşmak ve gerektiğinde profesyonel yardım istemek de sağlıklı yaşlanmanın bir parçasıdır.

KORUYUCU SAĞLIK KONTROLLERİNİ AKSATMAK

Sağlıklı hisseden bir kişide de yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği, işitme kaybı veya bazı kanserler erken dönemde belirti vermeyebilir. Yaşa, cinsiyete, aile öyküsüne ve kişisel risklere uygun taramalar hastalıkların erken fark edilmesini sağlayabilir.

Her yetişkin için yılda bir kez aynı testlerin yapılması gerekmez. Kontrol sıklığı ve testler kişiye göre belirlenmelidir. Aşıların güncellenmesi, diş ve göz kontrolleri, işitmenin değerlendirilmesi, kullanılan ilaçların birlikte gözden geçirilmesi de ihmal edilmemelidir.

SAĞLIKLI YAŞLANMA BİR ÜRÜN DEĞİL, ALIŞKANLIKLAR BÜTÜNÜDÜR

Yaşlanmayı durdurduğu ileri sürülen hapların, hormonların, serumların veya takviyelerin çoğu için güçlü klinik kanıt bulunmamaktadır. Üstelik bazı ürünler ilaçlarla etkileşebilir ya da karaciğer ve böbrekler üzerinde istenmeyen etkilere yol açabilir.

Daha iyi uyumak, tütünden uzak durmak, hareket etmek, dengeli beslenmek, kan basıncını kontrol ettirmek ve sosyal bağları korumak gösterişli vaatler sunmaz. Buna karşılık sağlıklı geçirilen yılları artırmak için elimizdeki en gerçekçi ve uygulanabilir adımları oluşturur.

KAYNAKLAR

1. WebMD
2. Dünya Sağlık Örgütü
3. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü
4. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri
5. Amerikan Dermatoloji Akademisi
6. Amerikan Kalp Derneği

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan 11647 sayılı karara göre, İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı akademik birimler Azerbaycan Cumhuriyeti’ndeki Karabağ Üniversitesi bünyesinde açılacak.

Karar, 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Düzenlemenin, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ek 39’uncu maddesi gereğince alındığı bildirildi.

Yeni akademik yapılanmayla İTÜ’nün eğitim ve araştırma birikiminin Karabağ’a taşınması, iki ülke arasında bilimsel iş birliğinin geliştirilmesi ve bölgenin nitelikli insan kaynağına katkı sağlanması hedefleniyor.

Açılacak akademik birimlerin adları, eğitim programları, öğrenci kabul koşulları ve faaliyete geçiş takvimine ilişkin ayrıntıların ilgili kurumlar tarafından ayrıca duyurulması bekleniyor.

Araştırmacılar, ağızda bulunan mikroorganizmaların bağırsakta görülme biçiminin mide ve kolorektal kanserli kişilerde sağlıklı bireylerden farklılaştığını belirledi. Bu örüntüler kullanılarak geliştirilen makine öğrenmesi modelleri, kanserli kişiler ile sağlıklı katılımcıları birbirinden ayırabildi.

507 kişiden eş zamanlı ağız ve dışkı örneği alındı

Çalışmaya Seul’deki Severance Hastanesi ile Severance Sağlık Kontrol Merkezi’nden 507 yetişkin katıldı. Araştırma grubunda 129 sağlıklı kişi, 215 metabolik hastalığı bulunan katılımcı, 77 mide kanseri hastası ve 86 kolorektal kanser hastası yer aldı.

Metabolik hastalık grubunda metabolik sendrom, hipertansiyon, kan yağlarında yükseklik ve tip 2 diyabet gibi durumları bulunan kişiler vardı. Kanser hastalarının örnekleri tedavi başlamadan önce toplandı.

Her katılımcıdan aynı dönemde ağız çalkalama sıvısı ve dışkı örneği alınarak toplam 1.010 örnek incelendi. Bakterilere ait genetik diziler analiz edildi ve aynı kişiye ait ağız ile dışkı örneklerinde ortak görülen mikrobiyal işaretler belirlendi.

Ağızdan bağırsağa geçiş için yeni bir ölçüm geliştirildi

Ekip, ortak bakteri dizilerinin dağılımını ölçmek amacıyla “ağızdan dışkıya mikrobiyal aktarım indeksi” adı verilen bir gösterge oluşturdu. Bu değer, mide ve kolorektal kanser hastalarında sağlıklı gruba göre daha yüksek bulundu.

Fark; alkol kullanımı, düzenli egzersiz ve vücut kitle indeksi gibi hem kanser riskini hem de mikrobiyomu etkileyebilecek değişkenler hesaba katıldığında da sürdü. Metabolik hastalığı bulunan katılımcılarda ise kanser gruplarındakine benzer bir artış görülmedi.

Kanserin türüne ve evresine göre farklı mikrobiyal örüntüler saptandı. Bazı sinyaller erken evre hastalarda da görüldü. Çalışmanın kesitsel tasarımı nedeniyle bu bakteriyel değişikliklerin kansere katkıda bulunup bulunmadığı veya tümörün oluşturduğu ortamın bir sonucu olup olmadığı belirlenemedi.

Modeller bağımsız hasta gruplarında sınandı

Araştırmacılar mikrobiyal verileri değerlendirmek için farklı makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemlerini karşılaştırdı. En istikrarlı sınıflandırma sonuçlarından biri, çok sayıda değişken arasındaki örüntüleri birlikte değerlendiren rastgele orman algoritmasıyla elde edildi.

Modeller, ilk çalışma grubunun yanı sıra yedi bağımsız uluslararası klinik gruptan alınan 1.021 örnek üzerinde de değerlendirildi. İlk analiz ve dış doğrulama verileri birlikte ele alındığında çalışma kapsamında 2.031 ağız ve dışkı örneği kullanıldı.

Dışkı örneklerine dayanan modeller farklı hasta gruplarında genel olarak daha istikrarlı sonuç verdi. Buna karşılık yalnızca ağız örnekleriyle oluşturulan modellerde de mide ve kolorektal kansere ilişkin ayırt edici sinyaller yakalandı.

Küçük karşılaştırma grubunda duyarlılık daha yüksek çıktı

Kolorektal kanserli 66 kişinin yer aldığı alt analizde, yalnızca ağız mikrobiyomu verilerini kullanan model hastaların yüzde 92,9’unu saptadı. Aynı grupta dışkıda gizli kan testinin duyarlılığı yüzde 61 olarak hesaplandı.

Bu karşılaştırma, ağız örneğine dayalı yöntemin daha fazla kanser vakasını yakalama ihtimaline işaret ediyor. Ancak alt grubun küçük olması, sonucun genel tarama toplumuna doğrudan uygulanmasını engelliyor. Duyarlılığın yüksek olması ayrıca yanlış pozitif sonuçların kabul edilebilir düzeyde olduğu anlamına tek başına gelmiyor.

Bağımsız uzman değerlendirmelerinde kolorektal kansere ilişkin bulguların mide kanseri sonuçlarından daha güçlü göründüğü belirtildi. Mide kanseri modeli dış hasta gruplarında sınandığında performansın daha değişken olduğu bildirildi.

Bakterinin gerçekten yolculuk yaptığı kanıtlanmadı

Çalışmada kullanılan 16S ribozomal RNA gen dizileme yöntemi, mikroorganizmaları belirli bir düzeye kadar sınıflandırabiliyor. Ancak ağız ve bağırsakta saptanan benzer dizilerin aynı bakteri suşuna ait olduğunu kesin olarak göstermek için daha ayrıntılı metagenomik analiz gerekiyor.

Bu nedenle geliştirilen indeks, bakterilerin ağızdan bağırsağa doğrudan göç ettiğini kanıtlamıyor. Araştırma, mikrobiyal benzerlik ile kanser arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor; neden-sonuç bağlantısı kurmuyor.

Katılımcıların önemli bölümünde kanser tanısı araştırma öncesinde konmuştu. Kolorektal kanser grubunda ileri evre vakaların bulunması da yöntemin henüz belirti vermeyen erken hastalığı veya kanser öncesi oluşumları toplum taramasında ne ölçüde yakalayabileceği sorusunu açık bırakıyor.

Kolonoskopinin alternatifi değil

Ağız çalkalama örneği kolay alınması, dışkı toplamayı gerektirmemesi ve tekrar edilebilir olması nedeniyle gelecekte taramaya katılımı kolaylaştırabilir. Yöntem doğrulanırsa, ileri incelemeye öncelikle yönlendirilmesi gereken kişilerin belirlenmesinde mevcut testleri tamamlayan bir araç olarak değerlendirilebilir.

Ancak ortada klinik kullanıma sunulmuş veya düzenleyici kurumlarca onaylanmış bir tükürük testi bulunmuyor. Çalışma sonuçları, ağız mikrobiyomu analizinin kolonoskopi, üst gastrointestinal endoskopi ya da mevcut dışkı testlerinin yerine kullanılmasını desteklemiyor.

Araştırma ekibi, modeli henüz kanser tanısı almamış gerçek tarama gruplarında ileriye dönük olarak sınamayı ve daha yüksek çözünürlüklü metagenomik dizileme kullanmayı planlıyor. Klinik uygulama kararı için yöntemin erken evre hastalıktaki başarısının, yanlış pozitif oranının ve farklı toplumlarda tekrarlanabilirliğinin belirlenmesi gerekecek.

KAYNAKLAR

• Cell Host & Microbe – Ağızdan bağırsağa mikrobiyal aktarım örüntüleriyle gastrointestinal kanserlerin girişimsel olmayan tanısına ilişkin araştırma, 20 Ağustos 2026

• Kore Ulusal Araştırma Vakfı – Mide ve kolorektal kanserlerin ağız çalkalama örneğiyle saptanmasına ilişkin araştırma açıklaması, 21 Ağustos 2026

• Yonsei Üniversitesi – Ağız ve bağırsak mikrobiyomu örüntülerine dayalı kanser sınıflandırma çalışması

• İspanya Bilim Medya Merkezi – Bağımsız uzmanların araştırmanın klinik değeri ve sınırlılıklarına ilişkin değerlendirmeleri, 20 Ağustos 2026

Bir insanın 90 ya da 100 yaşına kadar yaşaması kadar, bu yıllara hangi sağlık koşullarında ulaştığı da önemli. Bugün longevity olarak adlandırılan sağlıklı ve uzun yaşam yaklaşımı, yalnızca yaşam süresinin uzatılmasını değil; zihinsel açıklığın, hareket kabiliyetinin, bağımsızlığın ve yaşam kalitesinin mümkün olduğunca korunmasını hedefliyor.

Bu nedenle bilim insanları artık yalnızca “Nasıl daha uzun yaşarız?” sorusuyla ilgilenmiyor. Asıl araştırılan konu, kronik hastalıklarla geçirilen yılların nasıl azaltılabileceği ve sağlıklı yaşam süresinin nasıl uzatılabileceği.

Uzun ömürlü insanların yaşadığı bölgeler incelendiğinde sofralarda bazı ortak özellikler görülüyor: Sebzeler, baklagiller, tam tahıllar, zeytinyağı, kuruyemişler, balık ve ölçülü porsiyonlar öne çıkıyor. Buna karşılık işlenmiş etler, şekerli içecekler, rafine tahıllar ve aşırı işlenmiş ürünler daha sınırlı tüketiliyor.

Ancak bu tabloyu “Şu besini yiyen 100 yıl yaşar” biçiminde yorumlamak doğru değil. Genetik yapı, sağlık hizmetlerine erişim, gelir düzeyi, çevre, hareketlilik, uyku, tütün ve alkol kullanımı, sosyal ilişkiler ve ruhsal dayanıklılık da yaşam süresini etkiliyor.

“SÜPER BESİN” KAVRAMINA TEMKİNLİ YAKLAŞMAK GEREKİYOR

Süper besin, bilimsel bir hastalık tanısı ya da resmî beslenme sınıflandırması değil. Genellikle vitamin, mineral, lif, sağlıklı yağ veya bitkisel biyoaktif bileşikler bakımından yoğun besinleri tanımlamak için kullanılan popüler bir ifade.

Bir besinin antioksidan içermesi, tek başına hastalıkları önleyeceği ya da insan ömrünü uzatacağı anlamına gelmiyor. Hücre veya hayvan deneylerinde alınan olumlu sonuçların tamamı insanlarda aynı etkiyi göstermeyebilir. Ayrıca bir besinin içerdiği yararlı bileşik ile günlük hayatta tüketilen miktarın oluşturduğu klinik etki birbirinden farklıdır.

Uzun yaşam araştırmalarından çıkan daha güvenilir mesaj, tek tek besinlerden çok beslenme düzenine işaret ediyor. Akdeniz, DASH ve MIND gibi modeller; sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, kuruyemiş, zeytinyağı ve balık ağırlıklı yapılarıyla sağlıklı yaşlanma araştırmalarında öne çıkıyor.

ZEYTİNYAĞI: AKDENİZ SOFRASININ TEMEL YAĞI

Natürel sızma zeytinyağı, tekli doymamış yağ asitleri ve polifenol adı verilen bitkisel bileşikler içeriyor. Bu bileşikler, hücrelerdeki oksidatif hasar ve düşük düzeyli kronik iltihaplanmayla ilişkili biyolojik süreçleri etkileyebilir.

Zeytinyağının yararı, mevcut beslenmeye sınırsız miktarda eklenmesinden çok tereyağı, kuyruk yağı ve trans yağ içeren ürünlerin yerine kullanılmasıyla belirginleşiyor. Kalorisi yüksek olduğu için miktar yine önem taşıyor.

Zeytinyağı tüketimi, Akdeniz tipi beslenmenin yalnızca bir parçası. Bol sebze, baklagil, tam tahıl, balık ve düzenli hareket olmadan tek başına aynı sonucu oluşturması beklenmemeli.

SARDALYA: KÜÇÜK BALIĞIN BESİN DEĞERİ BÜYÜK

Sardalya; protein, omega-3 yağ asitleri, B12 vitamini, D vitamini, selenyum ve yenebilen kılçıkları sayesinde kalsiyum sağlayabiliyor. Omega-3 yağ asitleri, özellikle kalp ve damar sağlığı açısından araştırılan besin bileşenleri arasında bulunuyor.

Küçük balıklar, bazı büyük ve uzun yaşayan balık türlerine göre daha düşük cıva biriktirme eğiliminde. Yine de balığın hazırlanma biçimi önemli. Kızartma yerine fırınlama, ızgara veya buğulama tercih edilebilir. Konserve ürünlerde ise tuz miktarı kontrol edilmeli.

Balık tüketemeyen kişilerin omega-3 takviyesine kendi başına başlaması doğru değil. Kan sulandırıcı kullananlar, ritim bozukluğu bulunanlar ve ameliyat hazırlığındaki hastalar takviye konusunda hekim görüşü almalı.

KAKAO: ŞEKERLE BİRLEŞTİĞİNDE TABLO DEĞİŞİYOR

Kakao flavanol adı verilen bitkisel bileşikler içeriyor. Bu maddelerin damarların işlevi ve kan basıncı üzerindeki etkileri araştırılıyor. Ancak kakao ile şeker, krema ve doymuş yağ bakımından zengin çikolataları aynı kefeye koymamak gerekiyor.

Kakao oranı yüksek bitter çikolata bile enerji bakımından yoğun olabilir. Bu nedenle “Kalbe iyi geliyor” düşüncesiyle sınırsız tüketilmesi kilo kontrolünü zorlaştırabilir.

Kakao tüketilecekse şeker miktarı düşük ürünlerin küçük porsiyonlarda tercih edilmesi daha makul. Reflüsü, migreni, süt alerjisi veya kafeine duyarlılığı bulunan kişilerde ise yakınmalar artabilir.

YEŞİL YAPRAKLI SEBZELER: ÇEŞİTLİLİK TEK BİR ÜRÜNDEN DAHA DEĞERLİ

Karahindiba yaprakları, pazı, ıspanak, roka, tere, karalahana ve diğer koyu yeşil sebzeler; folat, K vitamini, karotenoidler, lif ve çeşitli polifenoller sağlayabilir.

Bu sebzelerden yararlanmak için pahalı veya egzotik ürünlere yönelmek gerekmiyor. Türkiye’de yetişen mevsimlik yeşillikler, sürdürülebilir ve erişilebilir seçenekler sunuyor.

Kan sulandırıcı ilaç kullananların K vitamini içeren sebzeleri tamamen bırakması genellikle gerekmez. Asıl amaç tüketim miktarını mümkün olduğunca düzenli tutmak ve tedaviyi izleyen hekime beslenme alışkanlıkları hakkında bilgi vermektir.

REZENE: SOFRAYA ÇEŞİTLİLİK KATAR, TEDAVİNİN YERİNİ TUTMAZ

Rezene lif, potasyum ve çeşitli aromatik bitki bileşikleri içeriyor. Sebze olarak yemeklere ve salatalara eklenebildiği gibi baharat biçiminde de kullanılabiliyor.

Sindirim yakınmalarını hafifletmek amacıyla geleneksel olarak tüketilse de rezene çayının veya yoğunlaştırılmış ürünlerin her hastalığı tedavi ettiği düşünülmemeli. Bitki çayı ile standart bir öğünde kullanılan sebzenin etkisi ve alınan bileşik miktarı aynı değildir.

Hamileler, emzirenler, hormon duyarlı hastalığı bulunanlar veya düzenli ilaç kullananlar yoğun rezene ürünleri ve bitkisel takviyeler konusunda sağlık profesyoneline danışmalı.

SARIMSAK: YARARLI OLABİLİR AMA “DOĞAL ANTİBİYOTİK” DEĞİLDİR

Sarımsakta bulunan kükürtlü bileşikler, damar sağlığı ve kan basıncı üzerindeki olası etkileri nedeniyle araştırılıyor. Yemeklerde düzenli ve ölçülü kullanılması, bitki ağırlıklı bir beslenme düzenine lezzet katabilir.

Buna karşılık sarımsağı tıbbi antibiyotiğin yerine koymak ciddi bir hata olur. Bakteriyel enfeksiyonların tanı ve tedavisi hekim değerlendirmesi gerektirir.

Çok miktarda çiğ sarımsak mide yanması, şişkinlik ve bağırsak yakınmalarına yol açabilir. Kanama riskini etkileyebileceği için kan sulandırıcı kullananların ve ameliyata hazırlananların sarımsak takviyesi konusunda dikkatli olması gerekir.

DENİZ YOSUNU: İYOT YARARLI DA OLABİLİR, FAZLASI SORUN DA ÇIKARABİLİR

Deniz yosunları iyot, lif ve karasal bitkilerde daha az bulunan bazı bileşikler sağlayabilir. Ancak iyot miktarı yosunun türüne ve üretildiği bölgeye göre büyük ölçüde değişebilir.

Aşırı iyot alımı bazı kişilerde tiroid bezinin çalışmasını bozabilir. Deniz ürünleri ayrıca yetiştikleri suya bağlı olarak ağır metal veya başka kirleticiler içerebilir.

Bu nedenle deniz yosunu kapsüllerini veya yoğunlaştırılmış tozları denetimsiz biçimde kullanmak yerine güvenilir ürünleri küçük miktarlarda tüketmek daha güvenli. Tiroid hastaları ise iyot içeren takviyeleri hekim önerisi olmadan kullanmamalı.

ZENCEFİL: BULANTI İÇİN KANITI, UZUN YAŞAM İDDİASINDAN DAHA GÜÇLÜ

Zencefilde gingerol ve shogaol gibi biyoaktif bileşikler bulunuyor. Zencefilin özellikle bazı bulantı türlerinde yararlı olabileceğini gösteren insan çalışmaları var. Laboratuvar araştırmalarında iltihaplanma ve oksidatif stresle bağlantılı mekanizmalar üzerinde de etkiler gözleniyor.

Bununla birlikte zencefilin kanseri önlediği veya insan ömrünü uzattığı kesinleşmiş değil. Bu tür güçlü iddialar, hücre ve hayvan deneylerinin insanlara doğrudan aktarılmasından kaynaklanabiliyor.

Yemeklerde kullanılan miktarlar çoğu kişi için sorun oluşturmasa da yoğun takviyeler ilaçlarla etkileşebilir. Kan sulandırıcı kullananlar, safra taşı bulunanlar ve ameliyat hazırlığındaki kişiler dikkatli olmalı.

AVOKADO: SAĞLIKLI YAĞ İÇERİR, PORSİYON YİNE ÖNEMLİDİR

Avokado; tekli doymamış yağ, lif, potasyum, folat, E vitamini ve çeşitli karotenoidler içeriyor. Doymuş yağ içeren bazı gıdaların yerine tüketildiğinde daha sağlıklı bir yağ seçeneği olabilir.

Ancak avokado yüksek enerji içerir. Beslenmeye eklenen her avokado toplam enerji alımını yükseltebilir. Bu nedenle ekmek üzerine avokado sürüp yanında aynı miktarda peynir, tereyağı ve işlenmiş et tüketmeye devam etmek beklenen faydayı azaltır.

Avokado zorunlu bir longevity besini de değil. Benzer besin öğeleri zeytinyağı, ceviz, fındık, badem, sebze ve baklagillerden de alınabilir.

HİNDİSTAN CEVİZİ YAĞI: POPÜLERLİĞİ KANITININ ÖNÜNE GEÇMEMELİ

Hindistan cevizi yağı orta zincirli yağ asitleri içermesi nedeniyle uzun süre “beyin yakıtı” ve “yağ yaktıran besin” gibi ifadelerle tanıtıldı. Oysa ticari hindistan cevizi yağı, saf orta zincirli yağ ürünleriyle aynı bileşime sahip değil ve yüksek oranda doymuş yağ içeriyor.

Doymuş yağın fazla tüketilmesi bazı kişilerde kötü kolesterol olarak bilinen LDL düzeyini yükseltebilir. Hindistan cevizi yağının kalp hastalıklarını önlediği, demansı tedavi ettiği veya yaşam süresini uzattığı yönünde yeterli klinik kanıt bulunmuyor.

Lezzet amacıyla zaman zaman kullanılabilir; fakat temel yemeklik yağ olarak zeytinyağının önüne geçirilmesi bilimsel kanıtlarla desteklenmiyor.

SPİRULİNA: BESİN TAKVİYESİDİR, UZUN YAŞAM GARANTİSİ DEĞİLDİR

Spirulina; protein, pigmentler ve bazı mikro besinleri içeren bir mikroorganizma ürünüdür. Küçük araştırmalarda kan yağları ve bazı metabolik göstergeler üzerinde olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da çalışmaların kapsamı uzun yaşam iddiasını doğrulamaya yetmiyor.

Ürünün güvenilirliği üretim koşullarına bağlı. Kontrolsüz ürünlerde mikrosistin olarak bilinen toksinler, bakteriler veya ağır metal kirlenmesi görülebilir.

Bağışıklık sistemini etkileyen hastalığı bulunanlar, fenilketonüri hastaları, hamileler, emzirenler ve düzenli ilaç kullananlar spirulinayı gelişigüzel kullanmamalı.

PROF. DR. KAAN YILANCIOĞLU’NUN LONGEVITY YAKLAŞIMI: MESELE TEK BESİN DEĞİL, BİYOLOJİK BÜTÜNLÜK

Türkiye’de psikogenetik, biyoteknoloji ve longevity alanındaki çalışmalarıyla tanınan Üsküdar Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu’nun kamuya açık konuşma ve eğitimlerinde öne çıkardığı çerçeve, sağlıklı yaşlanmayı tek bir gıda ya da takviye üzerinden açıklamıyor.

Bu yaklaşıma göre kronolojik yaş, doğumdan itibaren geçen süreyi gösterirken biyolojik yaş vücudun hücresel ve işlevsel durumunu ifade ediyor. Aynı yaşta iki kişinin kas gücü, metabolik sağlığı, damar yapısı, zihinsel performansı ve hastalık riski birbirinden farklı olabiliyor. Bu farkta genetik mirasın yanı sıra beslenme, hareket, uyku, stres, çevresel maruziyetler ve sosyal yaşam etkili oluyor.

Yılancıoğlu’nun longevity değerlendirmelerinde öne çıkan temel kavramlardan biri epigenetik. Epigenetik, genlerin dizisini değiştirmeden hangi genlerin ne ölçüde çalışacağını etkileyen biyolojik düzenlemeleri anlatıyor. Beslenme ve yaşam tarzı, bu düzenlemelerle bağlantılı olabilir. Ancak bu bilgi, belirli bir besinin “genleri açıp kapatarak gençleştirdiği” şeklinde basitleştirilmemeli.

Besinlerin içerdiği yağ asitleri, vitaminler, mineraller, lif ve bitkisel biyoaktif maddeler hücresel süreçleri etkileyebilir. Buna rağmen bu etkiler kişinin genetik özelliklerinden bağırsak mikrobiyotasına, mevcut hastalıklarından kullandığı ilaçlara kadar birçok değişkene bağlıdır. Bu nedenle herkese aynı takviye listesini vermek, kişiselleştirilmiş sağlık yaklaşımıyla bağdaşmaz.

Yılancıoğlu’nun çizdiği bütüncül çerçevede sağlıklı yaşlanma; metabolik dengenin korunması, kas kaybının önlenmesi, kaliteli uyku, düzenli hareket, stres yönetimi ve zihinsel dayanıklılıkla birlikte ele alınıyor. Sofradaki seçimler bu yapının güçlü bir parçası olsa da tek belirleyicisi değil.

Bu bakış, “Hangi süper besini almalıyım?” sorusunu da değiştiriyor. Daha doğru soru; “Her gün sürdürebileceğim, kan şekeri ve kan yağlarımı destekleyen, kasımı koruyan, yeterli protein ve lif sağlayan bir beslenme düzenini nasıl kurabilirim?” oluyor.

Kişiselleştirilmiş beslenme yaklaşımı da yalnızca genetik test yaptırmak anlamına gelmiyor. Yaş, cinsiyet, vücut bileşimi, böbrek ve karaciğer işlevleri, kan şekeri, kan yağları, tansiyon, uyku kalitesi, fiziksel aktivite ve ilaç kullanımı birlikte değerlendirilmeli. Genetik veya epigenetik test sonuçları varsa bunlar, klinik değerlendirmeyi tamamlayan araçlar olarak görülmeli; tek başına hastalık tanısı ya da kesin gelecek tahmini gibi sunulmamalı.

Uzun yaşam alanındaki bilgi kirliliğine karşı en sağlam koruma, güçlü iddialardan önce kanıt düzeyini sormaktır. Bir ürün yalnızca hücre deneyinde mi incelendi? Hayvan araştırması var mı? İnsanlarda kontrollü çalışma yapıldı mı? Etki birkaç haftalık kan değerine mi dayanıyor, yoksa hastalık ve ölüm sonuçları yıllarca izlendi mi? Bu sorular, etkileyici pazarlama cümleleri ile klinik kanıt arasındaki farkı ortaya koyar.

SAĞLIKLI YAŞLANMAYLA EN GÜÇLÜ BİÇİMDE İLİŞKİLENDİRİLEN TABAK

Sağlıklı yaşlanmaya uygun bir öğünde tabağın yaklaşık yarısı sebze ve salatadan oluşabilir. Kalan bölümde tam tahıl veya baklagil ile balık, yoğurt, yumurta ya da kişinin gereksinimine uygun başka bir protein kaynağı bulunabilir.

Zeytinyağı temel yağ olarak ölçülü kullanılabilir. Haftanın farklı günlerinde mercimek, nohut, kuru fasulye, barbunya, balık, yumurta ve yoğurt gibi seçeneklerle çeşitlilik sağlanabilir. Ara öğün gerekiyorsa şekerli paketli ürünler yerine bir porsiyon meyve veya küçük bir avuç tuzsuz kuruyemiş tercih edilebilir.

Bu modelde pahalı tozlara, egzotik meyvelere veya onlarca takviyeye zorunlu olarak ihtiyaç yok. Türkiye’nin geleneksel mutfağındaki mercimek çorbası, zeytinyağlı sebzeler, kuru baklagiller, yoğurt, balık, ceviz, fındık, tam tahıllar ve mevsim meyveleri güçlü bir temel oluşturabilir.

BESLENME KADAR KASIN KORUNMASI DA GEREKİYOR

İleri yaşlarda yalnızca kilo değil, kas kütlesi de izlenmeli. Sarkopeni olarak adlandırılan yaşa bağlı kas kaybı; düşme, kırık, bağımlılık ve hastaneye yatış riskini artırabilir.

Yeterli protein almak önemli olmakla birlikte ihtiyaç kişiden kişiye değişir. Böbrek hastalığı bulunanlarda yüksek proteinli diyetler uygun olmayabilir. Sağlıklı yetişkinlerde ise proteinin gün içine dağıtılması ve direnç egzersizleriyle desteklenmesi kas sağlığı açısından değerlidir.

Yürüyüş kalp ve damar sağlığına katkı sağlar; ancak kası korumak için kişinin sağlık durumuna uygun kuvvet egzersizleri de programa eklenebilir. İleri yaştaki veya kronik hastalığı bulunan kişiler egzersiz planını sağlık profesyoneliyle oluşturmalı.

UZUN YAŞAM İÇİN EN GERÇEKÇİ YOL

Hiçbir besin kişinin 100 yaşına ulaşacağını garanti edemez. Buna karşılık bazı alışkanlıkların kronik hastalık riskini azalttığını gösteren kanıtlar güçlüdür:

Sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve kuruyemiş çeşitliliğini artırmak.

Zeytinyağı gibi doymamış yağları tercih etmek.

Balığı uygun sıklıkta tüketmek.

İşlenmiş etleri, şekerli içecekleri ve aşırı işlenmiş ürünleri azaltmak.

Tütün ürünlerinden uzak durmak.

Düzenli yürüyüş ve kas güçlendirici egzersiz yapmak.

Yeterli ve düzenli uyumak.

Tansiyon, kan şekeri ve kan yağlarını takip ettirmek.

Sosyal ilişkileri ve yaşam amacını korumak.

Gereksiz vitamin, bitkisel ürün ve takviye kullanımından kaçınmak.

Uzun yaşam sofrasında zeytinyağı, balık, yeşil sebzeler, sarımsak, zencefil, kakao ve avokado bulunabilir. Fakat asıl farkı, bu besinlerin tek tek oluşturduğu ün değil; yıllar boyunca sürdürülen dengeli beslenme düzeni yaratır.

Kişinin sağlık durumuna uygun olmayan hiçbir “süper besin” gerçekten süper değildir. Böbrek, karaciğer, tiroid, diyabet, kanama bozukluğu veya sindirim sistemi hastalığı bulunanların büyük beslenme değişikliklerini ve takviye kullanımını hekim veya diyetisyenle değerlendirmesi gerekir.

KAYNAKLAR

1. Dünya Sağlık Örgütü, Sağlıklı Beslenme Bilgi Notu, 2026.
2. Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Yaşlanma Enstitüsü, Sağlıklı Yaşlanma ve Beslenme Değerlendirmeleri.
3. Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu, Orta Yaşta Beslenme ve Sağlıklı Yaşlanma Araştırması, 2025.
4. Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu, Sağlıklı Uzun Yaşam ve Beslenme Modelleri.
5. Tessier A.J. ve çalışma arkadaşları, Orta Yaşta Beslenme Örüntüleri ve Sağlıklı Yaşlanma, Nature Medicine, 2025. DOI: 10.1038/s41591-025-03570-5
6. Guasch-Ferré M. ve çalışma arkadaşları, Zeytinyağı Tüketimi ve Toplam Ölümlülük, Journal of the American College of Cardiology, 2022. DOI: 10.1016/j.jacc.2021.10.041
7. Tessier A.J. ve çalışma arkadaşları, Zeytinyağı Tüketimi ve Demansa Bağlı Ölüm Riski, JAMA Network Open, 2024. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2024.10021
8. Morze J. ve çalışma arkadaşları, Akdeniz Diyeti ve Sağlık Sonuçları Üzerine Sistematik Derleme, European Journal of Nutrition, 2021. DOI: 10.1007/s00394-020-02319-3
9. Meccariello R. ve çalışma arkadaşları, Polifenol İçeren Besinler ve Sağlıklı Yaşlanma, International Journal of Molecular Sciences, 2021. DOI: 10.3390/ijms22084098
10. Julie Daniluk, Uzun Yaşayan Toplumların Tercih Ettiği Besinler, Vitality Magazine, 2025 güncellemesi.

Türkiye ve Fransa kaynaklı haberlerde siyah-beyazlıların 28 yaşındaki futbolcu için Benfica ile temas halinde olduğu ve yaklaşık 20 milyon euroluk bir transfer paketi üzerinde görüşüldüğü ileri sürülmüştü.

Ancak Benfica cephesine yakınlığıyla bilinen Portekiz spor gazetesi Record’un 26 Ağustos’ta yayımladığı bilgi, dosyada farklı bir tablo ortaya koydu.

Record: Beşiktaş’tan 20 milyon euroluk teklif yok

Record’un kendi kaynaklarından edindiğini belirttiği bilgilere göre, Beşiktaş’ın Lukebakio için Benfica’ya 20 milyon euroluk teklif yaptığı iddiası doğru değil.

Haberde siyah-beyazlıların şu aşamada Benfica’ya sunduğu somut bir teklif bulunmadığı aktarıldı.

Bu bilgi, transferin tamamen gündemden çıktığı anlamına gelmiyor. Ancak Türkiye’de oluşan “20 milyon euroluk teklif yapıldı ve kulüpler pazarlık halinde” görüntüsünü önemli ölçüde değiştiriyor.

Benfica satışa kapıyı kapatmıyor

Portekiz’den gelen haberin bir diğer önemli ayrıntısı ise Benfica’nın Lukebakio konusundaki yaklaşımı.

Lizbon temsilcisinin Belçikalı futbolcunun ayrılığına tamamen kapalı olmadığı ancak olası transferde kesin satış modelini tercih ettiği belirtiliyor.

Dolayısıyla Beşiktaş’ın oyuncuya yönelik ilgisinin somut bir transfere dönüşmesi halinde Benfica ile bonservis bedeli üzerinden anlaşma sağlanması gerekecek.

Lukebakio kimdir?

28 yaşındaki Belçikalı kanat oyuncusu Dodi Lukebakio, kariyerinde Anderlecht, Toulouse, Watford, Fortuna Düsseldorf, Hertha Berlin, Wolfsburg ve Sevilla gibi Avrupa futbolunun önemli kulüplerinde forma giydi.

Hem sağ hem sol kanatta görev yapabilen Lukebakio, hücum hattında farklı pozisyonlarda kullanılabilmesi, sürati ve bire bir oyunlardaki etkinliğiyle öne çıkıyor.

Belçikalı futbolcunun mevcut kulübü Benfica ile sözleşmesi devam ediyor.

Beşiktaş cephesinde temkinli bekleyiş

Transfer döneminde özellikle hücum hattını güçlendirmeye yönelik çalışmalarını sürdüren Beşiktaş’ın farklı kanat oyuncularıyla temas halinde olduğu biliniyor.

Lukebakio dosyasında ise mevcut bilgiler ışığında “20 milyon euroluk teklif yapıldı” veya “kulüpler anlaşmaya yaklaştı” şeklinde kesin bir ifade kullanmak için yeterli doğrulama bulunmuyor.

Portekiz’den gelen son bilgiye göre dosyada izlenmesi gereken kritik gelişme, Beşiktaş’ın Benfica’ya resmî ve somut bir teklif sunup sunmayacağı olacak.

Kaynaklar

1. Record
2. L’Équipe

Revolution Medicines tarafından geliştirilen daraxonrasib, günde bir kez ağızdan alınan bir tablet olarak kullanılıyor. İlaç, pankreas tümörlerinin büyük bölümünde hücre çoğalmasını yönlendiren RAS proteininin birden fazla biçimini aktif durumdayken baskılamayı amaçlıyor.

Onay yalnızca ABD’de ve belirlenen ileri evre hasta grubu için geçerli. İlacın Türkiye’de ruhsatlandırıldığına ilişkin bir karar açıklanmış değil.

500 hasta iki tedavi grubuna ayrıldı

Kararın temelini, sonuçları New England Journal of Medicine’da yayımlanan RASolute 302 adlı Faz 3 araştırması oluşturdu. Uluslararası, çok merkezli ve açık etiketli çalışmaya daha önce tedavi görmüş metastatik pankreas adenokarsinomu bulunan 500 yetişkin katıldı.

Hastaların 248’i günde bir kez daraxonrasib, 252’si ise araştırmacıların belirlediği standart kemoterapilerden birini aldı. Katılımcıların yüzde 91,8’inin tümöründe RAS G12 adı verilen mutasyon grubunun bulunduğu belirlendi.

Araştırmanın açık etiketli olması, hastaların ve hekimlerin hangi tedavinin uygulandığını bildiği anlamına geliyor. Bununla birlikte ölüm ve hastalığın ilerlemesi gibi nesnel sonuçların iki grup arasında karşılaştırılması, ilacın etkisine ilişkin daha güçlü kanıt sağladı.

Ortanca sağkalım 13,2 aya çıktı

Tüm katılımcılar birlikte değerlendirildiğinde daraxonrasib verilen hastalarda ortanca genel sağkalım 13,2 ay, kemoterapi grubunda ise 6,7 ay olarak hesaplandı. Genel sağkalım, tedavinin başlamasından itibaren hastaların yarısının hayatta olduğu süreyi ifade ediyor.

Daraxonrasib grubunda çalışma süresi boyunca ölüm riski kemoterapiye kıyasla yüzde 60 daha düşük bulundu. Bu oran her hastanın 13,2 ay yaşayacağı anlamına gelmiyor; iki grubun takip boyunca karşılaştığı ölüm riskleri arasındaki farkı gösteriyor.

Hastalığın ilerlemeden kontrol altında tutulduğu ortanca süre de daraxonrasib ile 7,2 aya ulaştı. Kemoterapi grubunda bu süre 3,6 ayda kaldı. Sonuçlar hem RAS G12 mutasyonu taşıyan ana hasta grubunda hem de araştırmaya katılan bütün hastalar değerlendirildiğinde daraxonrasib lehineydi.

Yan etkiler yakından izlenmeli

Daraxonrasib tedavisinde en sık bildirilen yan etkiler arasında deri döküntüsü, ishal, ağız içi iltihabı ve yaralar, bulantı, yorgunluk, kusma, karın ağrısı, ödem, iştah azalması ve kanama yer aldı.

Tedaviyle ilişkili ciddi veya daha ağır yan etkiler daraxonrasib grubundaki hastaların yüzde 43,6’sında, kemoterapi grubundakilerin yüzde 57,5’inde görüldü. Yan etkiler nedeniyle doz azaltılması daraxonrasib alanların yüzde 36,1’inde gerekti.

Daraxonrasib grubunda hastaların yüzde 1,2’si, kemoterapi grubunda ise yüzde 11,2’si yan etkiler nedeniyle tedaviyi tamamen bıraktı. Bulgular ilacın yan etkisiz olmadığını, özellikle deri ve ağız içi sorunları bakımından düzenli takip gerektirdiğini gösteriyor.

Onay tüm pankreas kanserlerini kapsamıyor

Daraxonrasib erken evredeki pankreas kanseri için veya hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi olarak onaylanmadı. Karar, kanseri başka organlara yayılmış ve daha önce tedavi görmüş ya da yoğun çoklu ilaç tedavisine uygun olmayan yetişkinlerle sınırlı.

Araştırmada daraxonrasib doğrudan kemoterapiyle karşılaştırılmış olsa da çalışma açık etiketliydi ve ortanca takip süresi ilk değerlendirmede yaklaşık 8,5 aydı. Daha uzun takip, etkinin kalıcılığı ve geç dönemde ortaya çıkabilecek güvenlilik sorunları hakkında ek bilgi sağlayacak.

İlacın daha önce tedavi almamış hastalardaki yeri, kemoterapiyle birlikte kullanımı ve başka RAS bağlantılı kanserlerdeki etkisi ayrı klinik araştırmalarda inceleniyor. Tedavinin uygunluğu; hastanın genel durumu, önceki tedavileri ve hastalığın özellikleri değerlendirilerek onkoloji uzmanı tarafından belirlenmeli.

KAYNAKLAR

• ABD Gıda ve İlaç Dairesi – Metastatik pankreas kanserinde Rasonque onay açıklaması, 26 Ağustos 2026
• New England Journal of Medicine – Daha Önce Tedavi Edilmiş Metastatik Pankreas Kanserinde Daraxonrasib veya Kemoterapi araştırması
• RASolute 302 Araştırma Grubu – Faz 3 klinik araştırma sonuçları
• Amerikan Klinik Onkoloji Derneği – RASolute 302 araştırma değerlendirmesi

Konyaspor’un forvet transferinde gündemine aldığı Mostafa Mohamed konusunda aynı gün içinde birbirinden farklı iki önemli bilgi geldi.

Fransa’dan gelen haberlerde Nantes ile Konyaspor arasında Mısırlı santrfor için yaklaşık 1 milyon euro üzerinden transfer sürecinde önemli aşama kaydedildiği öne sürüldü.

Ancak Konyaspor cephesinden alınan bilgiler, transferin henüz sonuçlanmadığını gösteriyor. Yeni Meram’ın doğrudan Konyaspor yetkililerine dayandırdığı haberinde, Mostafa Mohamed için şu aşamada herhangi bir anlaşmanın bulunmadığı ve çıkan “transfer tamam” yönündeki haberlerin kulüp tarafından doğrulanmadığı belirtildi.

Transferin anahtarı Blaz Kramer

Mostafa Mohamed dosyasındaki en önemli ayrıntı ise Konyaspor’un mevcut forveti Blaz Kramer’in geleceği.

Konya yerel basınından gelen bilgilere göre yeşil-beyazlı yönetim, Kramer’in ayrılması durumunda Mostafa Mohamed transferini ileri aşamaya taşımayı planlıyor.

Anadolu’da Bugün’in 26 Ağustos tarihli haberine göre Kramer yeni sözleşme ve ücretinde iyileştirme talep ediyor. Yönetimin bu talebi yüksek bulduğu, tarafların kısa süre içerisinde yeniden görüşeceği bildirildi. Aynı kaynak, Kramer’in ayrılması halinde Konyaspor’un Mostafa Mohamed’i Konya’ya davet edeceğini ve Nantes ile oyuncu tarafıyla görüşmelerde önemli mesafe alındığını aktardı.

Bu tablo, Mostafa Mohamed transferinin bağımsız bir operasyon olmaktan çok Konyaspor’un mevcut forvet yapılanmasındaki gelişmelere bağlı ilerlediğini gösteriyor.

Nantes’ta Mostafa Mohamed’in durumu

28 yaşındaki Mısırlı santrforun Nantes ile sözleşmesi Haziran 2027’ye kadar devam ediyor.

Mohamed’in Fransız ekibindeki geleceği bir süredir belirsizliğini koruyor. Nantes Teknik Direktörü Michel Der Zakarian, temmuz ayında yaptığı açıklamada oyuncunun transfer döneminin sonuna kadar rezerv takımla çalışacağını belirtmişti.

L’Équipe’in daha önce yayımladığı haberde ise Mohamed’in geçen sezon Ligue 1’de 4 gol kaydettiği ve Nantes ile kontratının son yılına girdiği aktarılmıştı.

Dolayısıyla Nantes cephesinde oyuncunun ayrılığına açık bir sportif zemin bulunuyor.

Konyaspor’da forvet hattı yeniden şekillenebilir

Konyaspor açısından transferde belirleyici gelişmenin önümüzdeki günlerde yaşanması bekleniyor.

Kramer’in yeşil-beyazlılarla yeni sözleşme konusunda anlaşması halinde Mostafa Mohamed operasyonunun geri plana düşmesi mümkün. Sloven santrforun ayrılması durumunda ise Mısırlı futbolcunun transferi yeniden öncelikli hale gelebilir.

Bu nedenle mevcut bilgiler ışığında “Mostafa Mohamed Konyaspor’a transfer oldu” demek için henüz erken.

Buna karşılık Nantes ve oyuncu cephesinde temasların ilerlemiş olduğuna ilişkin yerel kaynaklardan gelen bilgiler, Kramer’in ayrılığı halinde transferin kısa sürede hareketlenebileceğine işaret ediyor.

Edinilen bilgilere göre, yolun karşısına geçmeye çalışan genç kıza cadde üzerinde ilerleyen bir otomobil çarptı. Çarpmanın etkisiyle genç kız metrelerce savrularak yere düştü.

Kazayı gören çevredeki vatandaşlar hızla olay yerine koşarak yaralıya ilk müdahaleyi yaptı. Durumun 112 Acil Sağlık ekiplerine bildirilmesi üzerine bölgeye kısa sürede ambulans sevk edildi.

Olay yerine ulaşan sağlık ekipleri, ağır yaralanan genç kıza ilk müdahaleyi olay yerinde gerçekleştirdi. Ardından ambulansla hastaneye kaldırılan genç kızın tedavi altına alındığı öğrenildi.

Hastaneden edinilen bilgilere göre genç kızın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu ve yoğun bakım ünitesinde entübe edilerek tedavisinin sürdüğü bildirildi.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.

Son yıllarda hem tarama programlarının yaygınlaşması hem de ailelerin bilinçlenmesiyle SMA hastalığı daha fazla konuşuluyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Öğretim Üyesi, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, özellikle erken belirti ve tanının hayati önem taşıdığını vurguluyor:
“Bugün artık SMA hastalığında erken tanı, hastalığın seyrini değiştirebiliyor. Ancak belirtiler gözden kaçarsa tablo ağırlaşabiliyor.”

SMA Hastalığı nedir?

SMA hastalığı (Spinal Müsküler Atrofi), omurilikteki hareket sinir hücrelerini etkileyen genetik bir kas hastalığıdır.

Bu hastalıkta, kasları çalıştıran motor nöronlar hasar görür. Sonuç olarak:

• Kaslarda güçsüzlük

• Hareket kısıtlılığı

• Zamanla kas erimesi

• İleri vakalarda solunum problemleri

görülebilir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’a göre, SMA hastalığı doğuştan gelen genetik bir bozukluktur ve SMN1 genindeki eksiklik nedeniyle ortaya çıkar. “Kasın kendisi sağlamdır, sorun kası çalıştıran sinirdedir” diyerek hastalığın mekanizmasını sade bir dille anlatıyor.

SMA hastalığı tiplerine göre farklı şiddette seyreder. Bazı bebeklerde ilk aylarda ağır tablo görülürken, bazı çocuklarda belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

En sinsi belirtiler

SMA hastalığı çoğu zaman sessiz başlar. Aileler ilk etapta fark etmeyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Baş kontrolünde gecikme

• Emme ve yutma güçlüğü

• Yaşıtlarına göre daha az hareket

• Kol ve bacaklarda gevşeklik

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

• Oturamama ya da yürüyememe

Prof. Dr. Kafadar, “Bebek çok sakin diye sevinen aileler oluyor. Oysa aşırı hareketsizlik bazen SMA hastalığı belirtisi olabilir” uyarısında bulunuyor.

Özellikle bacaklarda güçsüzlük ön plandadır. Bazı vakalarda dilde titreme bile görülebilir. Bu belirtiler erken dönemde yakalanırsa, tedavi seçenekleri daha etkili olabilir.

Kimler risk altında?

SMA hastalığı kalıtsal bir hastalıktır.

Risk grupları şunlardır:

• Anne ve babanın taşıyıcı olduğu bebekler

• Akraba evliliği bulunan aileler

• Ailesinde SMA öyküsü olanlar

Türkiye’de taşıyıcılık oranının yaklaşık 1/40–1/50 civarında olduğu belirtilmektedir. Bu da toplumda azımsanmayacak bir genetik risk bulunduğunu gösterir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “Anne ve baba sağlıklı olabilir. Taşıyıcı olduklarını bilmeyebilirler. Bu nedenle evlilik öncesi ve gebelik öncesi taramalar çok önemlidir” diyor.

Neden artıyor?

Son yıllarda “SMA hastalığı artıyor mu?” sorusu sıkça soruluyor.

Uzmanlara göre artışın birkaç nedeni var:

• Yenidoğan tarama programlarının yaygınlaşması

• Genetik testlere erişimin artması

• Toplumsal farkındalığın yükselmesi

• Akraba evliliklerinin devam etmesi

Prof. Dr. Kafadar, “Eskiden tanı alamayan vakalar vardı. Bugün erken tarama sayesinde SMA hastalığını daha erken yakalayabiliyoruz” diyerek görünürdeki artışın tanı kapasitesiyle ilişkili olduğunu vurguluyor.

Ayrıca son yıllarda geliştirilen gen tedavileri ve yeni ilaç seçenekleri de hastalığın daha fazla gündeme gelmesine yol açtı.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir çocuk nörolojisi uzmanına başvurulmalı:

• Bebek başını 3–4 ayda tutamıyorsa

• 6–7 ayda desteksiz oturamıyorsa

• 1 yaşında yürümeye başlamamışsa

• Kol ve bacaklarda belirgin güçsüzlük varsa

• Emme ve beslenme problemi sürüyorsa

Prof. Dr. İhsan Kafadar, “SMA hastalığında erken tanı hayat kurtarır. Gecikme kas kaybını artırabilir” diyerek aileleri uyarıyor.

Bugün SMA hastalığı tedavisi için kullanılan ilaçlar, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor. Bazı vakalarda gen tedavisi uygulanabiliyor. Ancak tedavinin başarısı büyük ölçüde erken teşhise bağlı.

Nasıl korunulur?

SMA hastalığı tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak risk azaltılabilir.

Korunma yolları:

• Evlilik öncesi taşıyıcılık testi

• Gebelik öncesi genetik danışmanlık

• Aile öyküsü varsa ileri genetik testler

• Yenidoğan tarama programlarına katılım

Prof. Dr. Kafadar, “Toplumsal bilinç en güçlü silahtır. Taşıyıcı olduğunuzu bilmek kader değildir, önlem alma fırsatıdır” diyor.

Türkiye’de yenidoğan tarama programlarının genişlemesi sayesinde SMA hastalığı artık daha erken evrede tespit edilebiliyor. Bu da çocukların yaşam kalitesini artırma açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzman Uyarısı: Erken Tanı Hayat Değiştiriyor

SMA hastalığı kader değil, geç kalınmış tanı kader olabilir.

Kas kaybı başladıktan sonra geri dönüş sınırlıdır. Bu nedenle belirti, risk, genetik öykü ve erken tarama hayati önemdedir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar son olarak şu mesajı veriyor:
“Her hareketsizlik masum değildir. Aileler gelişim basamaklarını yakından takip etmeli. Şüphe varsa zaman kaybetmeden uzmana başvurulmalı.”

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. İhsan Kafadar, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada epilepsinin toplumda hâlâ yanlış bilinen yönleri olduğunu vurguladı.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve kontrolsüz elektriksel boşalımları sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir hastalıktır. Halk arasında “sara” olarak bilinir.

Prof. Dr. Kafadar’a göre:

“Epilepsi tek bir hastalık değil, birçok farklı nedeni ve türü olan bir beyin hastalıkları grubudur. Her nöbet epilepsi değildir; tanı için nöbetlerin tekrarlayıcı olması gerekir.”

Nöbet Nasıl Ortaya Çıkar?

Beynimiz milyarlarca sinir hücresinin uyumlu çalışmasıyla görev yapar. Ancak bazı durumlarda bu hücreler bir anda aşırı ve düzensiz elektrik sinyali üretir. Sonuç?

• Ani bilinç kaybı

• Kasılmalar

• Sabit bir noktaya dalıp kalma

• Ağızda köpürme

• Kısa süreli hafıza kaybı

• Garip kokular ya da tatlar hissetme

Bazı nöbetler dramatiktir, bazıları ise sadece birkaç saniyelik “donma” şeklinde geçer. Bu nedenle birçok epilepsi vakası uzun süre fark edilmeden devam edebilir.

Çocuklarda Epilepsi Daha mı Farklı?

Prof. Dr. Kafadar, özellikle çocukluk çağında epilepsinin farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini belirtiyor:

“Çocuklarda dalıp gitme, ders sırasında kısa süreli kopmalar, ani sıçramalar ya da sebepsiz düşmeler epilepsi belirtisi olabilir. Ailelerin bu belirtileri hafife almaması gerekir.”

Çocukluk çağı epilepsilerinin bir kısmı yaşla birlikte düzelebilirken, bazı türleri uzun süreli takip gerektirir.

Epilepsinin Nedenleri Neler?

Epilepsi her zaman tek bir nedene bağlı değildir. Olası sebepler arasında:

• Doğum sırasında beyin hasarı

• Genetik yatkınlık

• Beyin enfeksiyonları

• Kafa travmaları

• Beyin tümörleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

Vakaların önemli bir kısmında ise net bir sebep saptanamayabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısında en önemli testlerden biri EEG (Elektroensefalografi)’dir. EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder.

Bunun yanında:

• Beyin MR görüntülemesi

• Ayrıntılı nörolojik muayene

• Nöbet öyküsünün detaylı değerlendirilmesi

Tanı sürecinde büyük önem taşır.

Tedavisi Var mı?

Evet. Epilepsi hastalarının büyük bir kısmı düzenli ilaç tedavisiyle nöbetsiz bir yaşam sürebilir.

Prof. Dr. Kafadar’ın altını çizdiği en önemli nokta şu:

“Epilepsi tedavi edilebilir bir hastalıktır. İlaçlar düzenli kullanıldığında hastaların yaklaşık yüzde 70’inde nöbetler tamamen kontrol altına alınabilir.”

Dirençli vakalarda ise:

• Ketojenik diyet

• Vagus sinir stimülasyonu

• Cerrahi tedavi

gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Nöbet Anında Ne Yapılmalı?

Toplumda en sık yapılan yanlış, nöbet geçiren kişinin ağzına bir şey koymaya çalışmaktır. Bu son derece tehlikelidir.

Doğru yaklaşım:

✔️ Kişiyi yan yatırmak
✔️ Başını sert bir zeminden korumak
✔️ Süreyi takip etmek
✔️ Nöbet 5 dakikayı aşarsa acil yardım çağırmak

Toplumsal Yanlış Algılar

Epilepsi bulaşıcı değildir.
Ruhsal bir hastalık değildir.
Akıl hastalığı değildir.

Bu hastalık, beynin elektriksel düzeniyle ilgilidir. Doğru tedavi ve takip ile bireyler eğitimlerine, iş hayatlarına ve sosyal yaşamlarına devam edebilir.

Son Söz

Epilepsi korkulacak değil, bilinmesi gereken bir hastalıktır. Bilgi, ön yargının panzehiridir.

Prof. Dr. İhsan Kafadar’ın da ifade ettiği gibi, erken tanı ve düzenli takip hayat kalitesini belirleyen en kritik faktördür.

Beynin elektriği bazen kontrolden çıkabilir. Önemli olan, o dalgayı doğru yönetmektir. ⚡
Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Epilepsi Çeşitleri Nelerdir? Epilepsi Neden Olur? Epilepsi Belirtileri Nelerdir? Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir? Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır? Epilepsi Risk Faktörleri Nelerdir? Epilepsi öldürür mü? Epilepsi nasıl anlaşılır? Epilepsi geçer mi? Stres epilepsiyi etkiler mi? Epilepsi nöbeti uyurken olur mu? Epilepsi nöbeti geçirdikten sonra kişi neler hisseder? Anksiyete epilepsiye neden olur mu?

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Asuman İnan, Tıbbiye Bülteni’ne yaptığı açıklamada özellikle yaz aylarında artan vakalara dikkat çekti.

Prof. Dr. İnan, “Salmonella en sık gıdalar yoluyla bulaşır. Çiğ veya iyi pişmemiş tavuk, yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış sebzeler risk taşır” dedi.

🧫 Salmonella Nedir?

Salmonella, bağırsak sistemini etkileyen bir bakteri grubudur. Halk arasında çoğu zaman “gıda zehirlenmesi” olarak bilinen tabloya neden olur. Ancak her gıda zehirlenmesi Salmonella değildir.

Uzmanlara göre bakteri, uygun sıcaklıkta hızla çoğalır ve özellikle hijyen kurallarına uyulmayan mutfaklarda kolayca yayılır.

⚠️ Salmonella Belirtileri Nelerdir?

Prof. Dr. İnan’ın verdiği bilgilere göre belirtiler genellikle bakterinin alınmasından 6–72 saat sonra ortaya çıkıyor:

• Yüksek ateş

• Sulu veya kanlı ishal

• Karın ağrısı ve kramp

• Bulantı ve kusma

• Halsizlik

Çoğu vaka 4–7 gün içinde düzeliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon kana karışabiliyor ve ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

🚨 Kimler Risk Altında?

Uzman isim özellikle şu grupları uyardı:

• Bebekler

• 65 yaş üstü bireyler

• Hamileler

• Kronik hastalığı olanlar

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Bu kişilerde tablo daha ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerekebilir.

🛡 Nasıl Korunmalı?

Prof. Dr. İnan’a göre korunmanın temel anahtarı mutfak hijyeni:

• Çiğ et ve sebzeler ayrı kesme tahtasında hazırlanmalı

• Tavuk ve et iyice pişirilmeli

• Eller en az 20 saniye sabunla yıkanmalı

• Soğuk zincir korunmalı

“Salmonella gözle görülmez, tadı değişmez. Bu nedenle en güçlü silahımız temizliktir” uyarısında bulundu.

📌 Uzmandan Net Mesaj

Salmonella hafife alınacak bir enfeksiyon değil. Basit görünen bir ishal tablosu bazı gruplarda hayati risk oluşturabiliyor. Uzmanlar özellikle yaz aylarında açıkta satılan ve iyi muhafaza edilmeyen gıdalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanların ortak mesajı

“Mucize aramayın.
Bilimsel önlemlerle ve sağlıklı yaşamla riskleri azaltın.”

Kanser riskini tamamen sıfırlamak mümkün olmasa da, bu 12 başlıkla risk belirgin biçimde azaltılabiliyor.

Uzmanlara göre kanserden korunma bir günde değil, bir yaşam tarzıyla mümkün. İşte bilimsel kanıtlarla desteklenen 12 altın kural: