Ankilozan Spondilit Nedir?
Ankilozan spondilit (AS), omurga ve sakroiliak eklemleri tutan kronik, iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. En sık 20–40 yaş aralığında başlar. Tedavi edilmediğinde omurgada hareket kısıtlılığına ve kalıcı şekil bozukluklarına yol açabilir.
Hastalığın en ayırt edici özelliği, mekanik değil iltihaplı bel ağrısı ile seyretmesidir.
🛡️ Korunma Mümkün mü?
Ankilozan spondilitin kesin bir korunma yöntemi yoktur; ancak hastalık seyrini etkileyen faktörler bilinmektedir:
-
Genetik yatkınlık önemlidir (HLA-B27 ilişkisi)
-
Sigara, hastalık aktivitesini ve omurga hasarını artırır
-
Hareketsizlik ve kötü duruş, fonksiyon kaybını hızlandırır
-
Düzenli egzersiz hastalığın doğal seyrini yavaşlatabilir
🧪 Teşhis Nasıl Konur?
Tanı genellikle gecikir; çünkü erken dönem belirtileri “bel tutulması” ile karıştırılabilir.
Ayırt Edici Bulgular
-
40 yaşından önce başlayan bel ağrısı
-
Gece artan, hareketle azalan ağrı
-
Sabah tutukluğu (30 dakikadan uzun)
Tanı Araçları
-
Klinik değerlendirme
-
Kan testleri (CRP, ESR destekleyici olabilir)
-
Sakroiliak MR, erken tanıda altın değerdedir
-
Düz röntgenler ileri evreyi gösterir
💊 Güncel Tedaviler Neler?
Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, omurga hareketliliğini korumak ve ilerlemeyi durdurmaktır.
🔹 İlaç Tedavisi
-
NSAİİ’ler ilk basamak
-
Biyolojik ajanlar:
-
TNF inhibitörleri
-
IL-17 inhibitörleri
-
Bu tedaviler, uygun hastalarda hem semptomları hem de radyolojik ilerlemeyi yavaşlatabilmektedir.
🔹 Egzersiz Tedavisi
-
Tedavinin olmazsa olmazıdır
-
Omurga esnekliği ve solunum kapasitesi için kritik rol oynar
🥗 Beslenme ve Yaşam Tarzı
Beslenme, doğrudan tedavi edici değildir; ancak destekleyici etkileri vardır.
-
Antiinflamatuvar beslenme modeli
-
D vitamini düzeylerinin izlenmesi
-
Aşırı kilo alımından kaçınma
-
Düzenli uyku ve postür eğitimi
Bilimsel olarak kanıtlanmış “AS diyeti” bulunmamaktadır.
Umut Veren Klinik Çalışmalar Ankilozan Spondilit (AS)
1️⃣ Yeni nesil IL-17 hedefli tedaviler
-
Klasik TNF inhibitörlerine yanıt vermeyen hastalarda etkili
-
IL-17A ve IL-17F’yi birlikte hedefleyen ajanlarla daha güçlü inflamasyon baskılanması bildiriliyor
-
Faz-3 verileri, uzun dönem iltihap kontrolünün sürdüğünü gösteriyor
2️⃣ JAK inhibitörleri (özellikle JAK-1 seçici ajanlar)
-
Klinik çalışmalarda ağrı, sabah tutukluğu ve fonksiyonel skorları anlamlı biçimde düşürdü
-
Meta-analizler, seçilmiş hasta gruplarında etkinlik–güvenlik dengesinin kabul edilebilir olduğunu bildiriyor
📌 Önemli not: Bu ilaçlar herkese uygun değil; hasta seçimi kritik.
⚠️ Tıbbiye Bülteni Uyarısı
Üç aydan uzun süren, gece uyandıran ve hareketle azalan bel ağrısı “normal bel ağrısı” değildir. Erken dönemde romatoloji değerlendirmesi, omurgada geri dönüşsüz hasarı önleyebilir.