Deja Vu. Bu terim çok insana yeni gelse de aslında çoğu insanın hayatında bir defa da olsa yaşadığı bir durumdur – “ben bu anı yaşamışım”. Bu duyğu, “zaten görüldü” anlamına gelen bir Fransız ifadesi olan “déjà vu” olarak adlanır.
“Déjà vu” terimi ilk kez 1876 yılında Fransa’da Fransız filozof Émile Boirac tarafından kullanılmıştır.
Daha sonra 1896 yılında Paris’te düzenlenen Société Médico-Psychologique toplantısında, Fransız nörolog François-Léon Arnaud, “déjà vu” teriminin bilimsel literatürde kullanılmasını önermiş ve bu terim bilim dünyasında yaygın olarak kabul görmüştür.
Deja Vu nedir? Biz bunu neden daha önce yaşamış gibi hissediyoruz, yoksa gerçekten bunu yaşamış mıyız?
Amerikalı psikiyatrist Vernon M. Neppe, deja vu etkisini şu şekilde tanımlar:
“Belirsiz bir geçmişe mevcut bir deneyimin aşinalığının öznel olarak uygunsuz bir izlenimi.”
Beyin, olaylardan gelen bilgileri çeşitli şekilde işler. Bazen mikrosaniyelik bir fark, deja vuya neden olabilir. Bu durum, yeni bir deneyimin gerçek bir anı gibi yanlış etiketlenmesine neden olabilir.
Deja vu küçük, kısa süreli olup, birkaç saniyeden 1 veya 2 dakikaya kadar sürebilir; hızla ortaya çıkar ve kaybolur. Deja vu ataklarının sıklığı yaşla birlikte azalır. Deja vu hem patolojik olmayan formlara, hem de patolojik formlara sahiptir. Patolojik formları, nörolojik veya psikiyatrik bozukluklarla ilişkilidir.
Patolojik Olmayan Formlar
• Normal bir durumda deja vu, kendiliğinden ya da yorgunluk, duygu, stres, endişeli bir durum sonucu ortaya çıkabilir.
• Deja vu’nun genç denekler arasında daha yaygın olduğu izlenmektedir. 15–25 yaş aralığında sıklıkla görülmektedir.
Patolojik Formlar
• Bilim adamları, en azından epilepside, deja vu ataklarının beynin temporal lobundaki nöbetlerden veya hipokampus ve parahipokampus gibi hafızanın depolanması ve geri alınmasında yer alan beyin bölgelerindeki işlev bozukluğundan kaynaklanabileceğini öne sürmektedir.
1898 yılında İngiliz nörolog Hughlings Jackson, medial temporal lobda ortaya çıkan epileptik nöbetlerin “dreamy state” (rüya benzeri durum) olarak adlandırılan, canlı ve gerçekçi anı hissiyle sonuçlandığını tespit etmiştir; bu bulgu, deja vu deneyiminin nörolojik temelinin medial temporal lobda olabileceğini ilk kez göstermiştir.
Tıp eğitimi sürecinde öğrendiğimiz temel bilgilere dayanarak:
• Hipokampus: Hafızanın yaranmasında ve hatırlanmasında önemlidir.
• Parahipokampus: Tanımayı temin eder.
• Temporal lob: Kısa süreli hafıza ve tanımadan sorumludur.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel sağlık sorunlarınız için lütfen bir hekime başvurunuz.
Kaynakça
• Déjà Vu – Wikipedia
• What Is the Science Behind Déjà Vu? (Live Science)
• Boirac, É. (1876). L’Avenir des Sciences Psychiques. Paris, Fransa
• Déjà Vu in Temporal Lobe Epilepsy (PubMed)
• Jackson, J. H. (1898). Dreamy states associated with epilepsy