D vitamini: Eksikliği, fazlalığı ve güneş dışı kaynakların gerçek etkisi
D vitamini yalnızca bir “vitamin” değil, hormonsal etkiye sahip kritik bir bileşen olarak görülüyor. Kemik sağlığından bağışıklık sistemine, kas gücünden ruh haline kadar geniş bir yelpazede görev yapıyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar, düşük D vitamini düzeylerinin enfeksiyonlar, kırık riski ve bazı kronik hastalıklarla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
◼ Eksiklik neden önemli?
Uzmanlara göre D vitamini eksikliği:
• kemik erimesi ve kırık riskini artırıyor
• çocuklarda raşitizme yol açabiliyor
• kas güçsüzlüğü ve yorgunluk yapabiliyor
• bağışıklık fonksiyonlarını olumsuz etkileyebiliyor
Harvard T.H. Chan School of Public Health ve Endocrine Society tarafından yayımlanan bilimsel çalışmalar, D vitamini eksikliğinin yaygın bir halk sağlığı sorunu olduğunu ortaya koyuyor.
◼ Peki fazlalık zararsız mı?
Yanıt net: Hayır.
Kontrolsüz takviye kullanımı sonucu görülebilen D vitamini fazlalığı şu sorunlara neden olabilir:
• kalsiyum yüksekliği
• böbrek taşı
• ritim bozuklukları
• böbrek yetmezliği
Bu nedenle kan düzeyi ölçülmeden yüksek doz takviye önerilmiyor.
◼ D vitamini nasıl alınır?
Uzmanlar üç ana kaynağa işaret ediyor:
✔ güneş ışığı
✔ besinler
✔ takviyeler
Güneş ışığı, ciltte doğal D vitamini üretimini sağlıyor. Yumurta sarısı, yağlı balıklar ve süt ürünleri destekleyici besinler arasında yer alıyor. Eksikliği olan kişilerde hekim kontrolünde tablet veya damla takviyeleri kullanılabiliyor.
◼ “Güneş dışı D vitamini aynı etkiyi gösterir mi?”
Bilimsel veriler şunu söylüyor:
• Takviye ve besinlerle alınan D vitamini, kandaki seviyeyi yükseltmede güneşe benzer etki gösterebilir
• Ancak herkesin ihtiyacı farklıdır
• Gereksiz ve yüksek doz takviyeden kaçınılmalıdır
The Lancet ve Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dergilerinde yayımlanan çalışmalar, D vitamini takviyesinin eksiklik durumunda etkili olduğunu, fakat normal düzeye sahip kişilerde ek yarar sağlamayabileceğini bildiriyor.
◼ Kimler daha fazla risk altında?
• kapalı ortamda yaşayanlar
• ileri yaş
• koyu ten rengine sahip bireyler
• başı kapalı yaşayan kadınlar
• obezite hastaları
• kronik böbrek ve karaciğer hastaları
bu gruplarda eksiklik daha sık görülüyor.
✔ Son söz
D vitamini ne eksik bırakılacak kadar önemsiz
ne de kontrolsüz alınacak kadar masum.
En doğru yaklaşım şu:
👉 kan düzeyi ölçülmeli
👉 eksiklik varsa hekim gözetiminde tamamlanmalı
👉 güneş, dengeli beslenme ve bilinçli takviye birlikte düşünülmeli