Örneğin bir arkadaşınızın esnediğini gördüğünüz anda, siz de hemen esneme refleksi gösterebilirsiniz. Bu durum yalnızca yüz yüze değil, bir video, fotoğraf hatta bir yazı aracılığıyla bile tetiklenebilir. Peki, neden? Bu sadece yorgunluk veya uyku ihtiyacından kaynaklanmıyor, Bu aslında beynimizin sosyal uyum ve taklit yeteneğinin gizli bir yansıması.
Esneme Nedir?
Esneme, genellikle ağızın geniş açılması ve derin bir nefes alınması ile karakterize edilen, stereotipik bir refleksdir. Fizyolojik açıdan esneme beynin oksijen dengesini sağlamasına ve sıcaklık düzenini optimize etmesine yardım eder. Derin nefes alma, beyin kan akışını artırarak sinir hücrelerinin daha etkin çalışmasını sağlar ve beynin uyanıklık seviyesini artırır ve zihinsel işlem kapasitesini destekler.
Bununla birlikte esnemenin ardında yatan mekanizma sadece fizyolojik değil, nörobiyolojik ve sosyal boyutlarıyla da oldukça karmaşıktır. İnsan beyni, esneme sırasında hem motor refleksleri hem de sosyal ve duygusal bilgiyi entegre eden bir ağ üzerinden çalışır. Bu nedenle, esneme davranışı hem fizyolojik,hem de sosyal bir önem taşır.
Peki esneme nasıl bulaşır?
Bu adım-adım gerçekleşir
Görsel uyarı: Esnemeyi görmek
Karşımızdaki bir kişinin esnediğini fark ederiz. Bu görsel bilgi oksipital kortekste işlenir ve ardından sosyal davranış ve taklitten sorumlu beyin bölgelerine aktarılır.
Ayna nöron sistemi:
Ayna nöronlar, başkasının yaptığı hareketi görürken beynin bunu kendi hareketi gibi simüle etmesini sağlayan özel sinir hücreleridir ve onlar hem bir hareketi yaparken hem de başkasını izlerken aktif olur. Beyin, karşıdaki kişinin esnemesini kendi esnemesiymiş gibi simüle eder.
Empati ve oksitosin
Empati ile ilişkili bölgeler (insula, anterior singulat korteks) devreye girer. Hipotalamus, oksitosin hormonu salgılar. Oksitosin: Sosyal bağları güçlendirir, Duygusal uyumu artırır, İstem dışı sosyal davranışları tetikler.
Bu nedenle bir yakınınız esnediğinde ve ya empati düzeyi yüksek biriyseniz bu durumu daha sık gözlemlersiniz.
Motor cevabın ortaya çıkması
Aktifleşen oksitosin nöronları beyin sapına (pons ve medulla oblongata) sinyal gönderir. Bu sinyaller, solunum ve yüz kaslarını harekete geçirir.
Bilimsel ve klinik gözlemlere göre otizm spektrum bozukluğu bulunan kişilerde empati düzeyi azaldığı için bulaşıcı esneme sıklığı düşer. Çocuklarda da ayna nöron sistemi henüz tam gelişmediğinden refleks daha zayıf görülür ve oksitosin/dopamin sistemini etkileyen bazı ilaçlar, esneme davranışının şiddetini ve sıklığını değiştirebilir.
Bulaşıcı esneme, yalnızca yorgunluk belirtisi değildir; beynin sosyal çevreyle sessiz bir senkronizasyon kurma biçimidir. Her esneme anı, farkında olmasak da beynimizin karşıdaki kişiyle gizli ama güçlü bir iletişim kurduğunu gösterir.
Buraya kadar okuduğunuza göre, bir dahaki sefere birinin esnemesi size bulaştığında, beyninizin sessiz bir ritimle o kişiyle bağ kurduğunu ve empati yaptığını artık bileceksiniz. Yeni keşiflerde görüşmek üzere, merakla ve sağlıklı kalın!
Referanslar:
Platek, S. M., Mohamed, F. B., & Gallup Jr, G. G. (2005). Contagious yawning and the brain. Cognitive brain research, 23(2-3), 448-452.
Argiolas, A., & Melis, M. R. (1998). The neuropharmacology of yawning. European journal of pharmacology, 343(1), 1-16.