Geçen hafta polikliniğime randevu alan bir kadın hastam; "Doktor Hanım, siz de botoks yapıyormuşsunuz. Yüzüm çok kırıştı, bana da bir botoks randevu verir misiniz?" dedi. Ben de botulinum toksin uygulamasının sadece estetik uygulamalar için değil, sağlık için de yapıldığını bizim de kliniğimizde bu amaçla uygulama yaptığımızı kısaca anlattım. Sonra da hastalarımızın da okuduğunu bildiğim tıbbiye bülteninde bilgilendirme amaçlı bu makaleyi kaleme almayı planladım.
Evet, botoks son yıllarda estetik dünyasının vazgeçilmezi haline geldi. Kaş kaldırma, alın kırışıklıklarını giderme, "gençlik iksiri" olarak sunuluyor. Ancak biz Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR) uzmanları olarak botoksu bir nöromusküler hastalık tedavi aracı olarak hastalarımızın elini kullanması, yürümesi ve günlük yaşamda bağımsız olmaları amacıyla kullanıyoruz.
Botoks Nedir ve Nasıl Çalışır?
Botoks, Clostridium botulinum bakterisinden elde edilen botulinum toksininin saf bir formudur. 1895'te keşfedilen bu toksin, 1980'lerden itibaren tıpta kullanılmaya başlandı. Mekanizması son derece basit ama etkili: Kasların kasılmasını sağlayan sinir uçlarına giderek, kasılmayı sağlayan kimyasal haberci (asetilkolin)'nin salınımını engelliyor. Sonuç olarak kas geçici olarak gevşiyor ve spazm çözülüyor.
FTR uzmanları olarak biz bu uygulamaları spastisite ve distoni gibi hareket bozukluklarında sıklıkla kullanıyoruz. Botulinum toksin uygulaması bu alanlar dışında kronik migren, temporomandibular eklem disfonksiyonu (diş sıkma/bruxizm), aksiller hiperhidrozis (aşırı terleme) ve aşırı aktif mesane tedavisinde de etkili bir şekilde kullanılıyor.
Spastisitede Botoks: Harekete Dönüşün Anahtarı
Spastisite, beyin veya omurilik hasarı sonrası kasların istemsiz, kasılmasıdır. Serebral palsili çocuklarda, inme geçiren yetişkinlerde, multipl skleroz veya omurilik yaralanması olan hastalarda görülür. Bu kasılma sürekli olduğunda eklemlerde sertlik ve deformitelere yol açabilmektedir.
Bu kasılmalar sadece ağrılı değil, fonksiyonel kayba da yol açar: Yürüyememe, elini kullanamama, bakımını kendi yapamama, hatta basit bir kaşık tutamama...
FTR pratiğinde botoks, spastisiteyi azaltarak rehabilitasyonun etkinliğini artırır ve hastanın günlük yaşamda bağımsız olmasını destekler. Rehabilitasyon, ortez kullanımı ve diğer rehabilitasyon yöntemleriyle birlikte uygulanması etkinliğini artırır.
Doğru kas seçimi, doğru doz ve doğru enjeksiyon tekniği kritiktir. Ultrason eşliğinde yapılan enjeksiyonlar, hedef kaslara doğru bir şekilde ulaşmayı sağlar, yan etki riskini azaltır. Uygulama öncesi hastayı doğru değerlendirmek önem taşır. Hangi kaslara, hangi dozda, kaç noktaya enjeksiyon yapacağız? sorusu, her zaman kendimize sorduğumuz ve detaylı nöromusküler muayene ile belirlediğimiz temel bir sorudur.
Etkisi genellikle 3-5 ay sürmesi nedeniyle, bu süre sonrasında gerekirse tekrarlanarak tedavinin devamlılığı sağlanır. Her uygulamadan önce hastanın fonksiyonel durumu yeniden değerlendirilir, kas seçimi ve doz buna göre güncellenir. İyileşme nedeniyle uygulamayı sonlandırdığımz hastalarımız olduğu gibi inatçı spastisite nedeniyle uzun yıllardır uygulama yaptığımız hastalar da bulunmaktadır.
Hepinize iyi hafta sonları diliyorum.