Besin alerjisi ile gıda intoleransı aynı klinik tablo değildir; mekanizma, belirti, tanı ve tedavi yaklaşımı açısından birbirinden tamamen farklıdır. Besin alerjisi, immün sistemin belirli bir besin proteinine karşı anormal yanıt geliştirmesi sonucu ortaya çıkan immünolojik bir reaksiyondur. Genellikle IgE aracılı mekanizmalar ön plandadır ve belirtiler besin alımından kısa süre sonra gelişir. Süt, yumurta, soya, yer fıstığı, kabuklu deniz ürünleri, balık ve bazı meyveler en sık karşılaşılan alerjenler arasındadır. Klinik olarak ürtiker, kaşıntı, dudak ve dilde ödem, nefes darlığı, kusma ve ileri vakalarda anafilaksi gibi hayatı tehdit edebilen tablolar görülebilir.
Gıda intoleransı ise immün sistemle ilişkili değildir; daha çok sindirim sistemi ve metabolik süreçlerle ilişkilidir. Besinin sindirilememesi, emilememesi veya belirli bileşenlere karşı gelişen hassasiyet sonucunda ortaya çıkar. Laktoz intoleransı, çölyak dışı gluten hassasiyeti, FODMAP intoleransı, fruktoz malabsorpsiyonu ve histamin intoleransı bu grubun sık görülen örnekleridir. Belirtiler çoğunlukla gastrointestinal sistem odaklıdır ve gaz, şişkinlik, karın ağrısı, diyare, konstipasyon, abdominal distansiyon, halsizlik, baş ağrısı ve beyin sisi şeklinde kendini gösterebilir. Bu semptomlar genellikle doz bağımlıdır; yani az miktarda tüketimde belirti oluşmayabilir.
Klinik ayrımın doğru yapılması büyük önem taşır. Günümüzde özellikle sosyal medya kaynaklı yanlış yönlendirmeler nedeniyle birçok birey bilimsel değerlendirme yapılmadan çeşitli besin gruplarını diyetinden çıkarmaktadır. Bu durum uzun vadede protein, kalsiyum, demir, B grubu vitaminleri ve diğer mikro besin eksikliklerine; ayrıca psikolojik baskıya, yeme davranışı bozukluklarına ve yaşam kalitesinde azalmaya neden olabilmektedir. Özellikle çocukluk çağında gereksiz eliminasyon diyetleri büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle yaklaşım korku temelli değil, kanıta dayalı olmalıdır. Tanı; yalnızca semptomlara göre değil, ayrıntılı anamnez, klinik değerlendirme, gerekli laboratuvar testleri, eliminasyon protokolleri ve gerektiğinde multidisipliner yaklaşım ile konulmalıdır.
Sonuç olarak, besin alerjisinde immün sistemin verdiği yanıt ve özellikle IgE mekanizması ön plandayken; gıda intoleransında ise daha çok enzim eksikliği, sindirim bozukluğu ve besinin metabolize edilememesi söz konusudur. Bu nedenle her reaksiyonu alerji olarak değerlendirmek doğru değildir. Her kaşıntı besin intoleransı olmadığı gibi, her şişkinlik de besin alerjisi değildir. Doğru tanı, doğru tedavi ve sürdürülebilir tıbbi beslenme tedavisi için bu ayrımın net şekilde yapılması gerekir.