2019’da Biological Psychiatry dergisinde yayımlanan araştırma, bir yıllık asistanlık sürecinde telomer kaybının normal yaşlanmaya kıyasla yaklaşık 6 kat daha hızlı olabileceğini gösterdi.
Asistanlık yılı hücrelerde iz bırakıyor
Hekimlik mesleğinin en zorlu dönemlerinden biri olan asistanlık, yoğun hasta yükü, nöbetler, stres ve düzensiz uyku ile birlikte ilerliyor.
ABD’de yapılan araştırmada 250 tıp asistanı, intern yılının başında ve sonunda değerlendirildi. Bir yılın sonunda asistanlarda ortalama 143 baz çifti telomer kaybı saptandı.
Telomer kaybı ne anlama geliyor?
Telomerler, kromozomların uçlarında yer alan ve DNA’yı koruyan biyolojik yapılardır. Yaş ilerledikçe telomerler doğal olarak kısalır.
Bu nedenle telomer uzunluğu, bilim dünyasında hücresel yaşlanmanın göstergelerinden biri olarak kabul edilir. Ancak bu bulgu, doğrudan “ömrün şu kadar kısaldığı” anlamına gelmez.
Normal yaşlanmaya göre 6 kat hızlı kayıp
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, asistanlık yılı boyunca görülen telomer kısalmasının normal yıllık telomer kaybına göre yaklaşık 6 kat fazla olmasıydı.
Bu sonuç, yoğun çalışma koşullarının yalnızca psikolojik tükenmişlikle sınırlı kalmayabileceğini; bedende moleküler düzeyde de iz bırakabileceğini gösteriyor.
Uzun çalışma saatleri riski artırıyor
Çalışmada telomer kaybıyla en güçlü ilişkilerden biri haftalık çalışma süresiyle görüldü.
Daha uzun süre çalışan asistan hekimlerde telomer kısalmasının daha belirgin olduğu bildirildi. Bu tablo, nöbet, mesai, stres ve uykusuzluğun birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
“Doktorluk yaşlandırıyor” demek doğru mu?
Araştırma, tüm doktorluk yaşamını değil, özellikle yoğun asistanlık yılını inceliyor. Bu nedenle “doktorluk insanı 6 kat hızlı yaşlandırıyor” ifadesi bilimsel olarak fazla genelleyici olur.
Daha doğru ifade şudur: Yoğun asistanlık yılı, telomer kısalması üzerinden ölçülen hücresel yaşlanma göstergelerinde normalden daha hızlı kayıpla ilişkilendirildi.
Türkiye için neden önemli?
Türkiye’de asistan hekimler uzun çalışma saatlerinin yanı sıra yoğun hasta yükü, nöbet temposu ve sağlıkta şiddet riskiyle de karşı karşıya kalıyor.
Bu nedenle çalışma, yalnızca bireysel dayanıklılık meselesi olarak değil; hekimlerin çalışma koşulları, hasta güvenliği ve sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından da önemli bir uyarı niteliği taşıyor.