Дүйнөлүк адабияттын улуу өкүлү Чыңгыз Айтматовдун 100 жылдык мааракеси жана Ысык-Көл форумунун 40 жылдыгына арналган эл аралык илимий-практикалык конференция кеңири катышуусу менен өзгөчөлөндү.
“Чыңгыз Айтматовдун руханий жана гуманисттик мурасы жана Ысык-Көл форумы: Улуттук ой жүгүртүү – туруктуу өнүгүүнүн негизи, маданияттар жана цивилизациялар аралык диалог” аталышындагы иш-чара илим менен саясатты бир чатырдын алдында бириктирип, күчтүү аянтча түздү.
Академиядан саясатка чейин кеңири катышуу
Конференция Кыргыз Республикасынын Президентинин Жалал-Абад облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлчүлүгүнүн колдоосу менен Б. Осмонов атындагы Жалал-Абад мамлекеттик университетинин демилгеси менен өткөрүлдү.
Уюштуруу комитетинде:
• Текебаев Т.К. (төрага)
• Үсөнов Кенешбек Жумабекович (тең төрага)
• Самаяев У.О., Маткаликов А.Ж., Токоева Г.С. (төраганын орун басарлары)
жана көптөгөн окумуштуулар менен мамлекеттик өкүлдөр катышты.
Конференциянын эл аралык деңгээли да өзгөчө болду. Россия, АКШ, Түркия жана Өзбекстандан келген окумуштуулар жана мекеме өкүлдөрү иш-чараны глобалдык ой жүгүртүү аянтчасына айлантты. Түркия тараптан катышкан Тургут Кочоглу жана Ахмет Балжы (Саламаттык сактоо илимдери университети) өзгөчө белгиленди.
⸻
Көп тармактуу илимий секциялар
Конференциянын алкагында уюштурулган 6 секция ар түрдүү илим тармактарынын бир эле теманы ар башка тилде баяндаган интеллектуалдык жыйынына айланды.
Негизги багыттар:
• Филология жана адабият
• Философия жана гуманизм
• Туруктуу өнүгүү жана экономика
• Санариптештирүү жана жасалма интеллект
• Билим берүү илимдери
• Маданияттар аралык байланыш жана дипломатия
Баяндамада өзгөчө көңүл бурулган темалар:
• “Манкурт” түшүнүгүнүн санарип доордогу өзгөрүшү
• Жасалма интеллект доорунда адам жана этика
• Жашыл экономика жана туруктуулук
• Айтматовдун адабий жана маданий таасири
⸻
Пленардык жыйында универсалдуу ойлор
Пленардык жыйында сүйлөгөндөр Айтматовдун жөн гана жазуучу эмес, адамзаттын абийирине кайрылган ойчул экенин дагы бир жолу баса белгилешти.
Талкууланган негизги маселелер:
• Айтматовдун тили жана кыргыз адабиятына кошкон салымы
• Ысык-Көл форумунун универсалдуу гуманисттик көз карашы
• Санариптештирүү менен азык-түлүк коопсуздугунун байланышы
• Маданий дипломатиядагы адабияттын ролу
⸻
Илимий кызматташтык жана жаңы мүмкүнчүлүктөр
Конференция эскерүү иш-чарасы гана болбостон, жаңы илимий кызматташууларга жол ачты:
• Университеттер аралык биргелешкен долбоорлор сунушталды
• Жаш изилдөөчүлөр үчүн жаңы академиялык тармактар түзүлдү
• Эл аралык илимий диалог күчөдү
Бул жагынан алганда, иш-чара келечекке багытталган стратегиялык аянтча болду.
⸻
Айтматовдун мурасы: убакытка туруштук берген үн
Конференциянын жыйынтыгында Айтматовдун чыгармалары бүгүнкү күндө дагы актуалдуу жана багыт көрсөтүүчү экендиги белгиленди.
Анын чыгармалары:
• Адам менен табияттын тең салмагын
• Адеп-ахлактык жоопкерчиликти
• Маданий өздүктү
• Коомдук эстутумду
жөн гана адабий элемент эмес, адамзаттын жалпы мурасы катары кайрадан эске салды.
Манастан дүйнөгө ачылган ой көпүрөсү
Манас шаарында өткөн бул эл аралык конференция өткөндү эскерүү менен чектелбестен, келечекке багытталган күчтүү көз карашты да сунуштады.
✔ Айтматовдун идеялары кайрадан жанданды
✔ Академиялык кызматташтык бекемделди
✔ Глобалдык диалог үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр ачылды
Кыргызстан бул иш-чара аркылуу дагы бир жолу географиялык гана эмес, интеллектуалдык борбор экенин көрсөттү. Бул жерде айтылган ойлор келечектеги дүйнөдө дагы жаңырып турчу деңгээлде болду.